Son Dakika

İsrailli diplomat: Türkiye ve İsrail, Kıbrıs yüzünden çatışabilir

Okunan haber:

İsrailli diplomat: Türkiye ve İsrail, Kıbrıs yüzünden çatışabilir

Metin boyutu Aa Aa

Ortadoğu’nun yıllarca herkesi kıskandıran ittifakı çatırdıyor. 1990’lı yıllarda Türkiye ile İsrail’in yakaladığı ritim bozulmakla kalmadı, taraflar arasında bir çatışma olasılığı bile ortaya çıktı. Üstelik bunu söyleyenlerden biri kariyerini iki ülke arasındaki iyi ilişkilere harcamış olan eski bir diplomat Alon Liel. Liel, İsrail’in maslahatgüzarı olarak iki yıl Türkiye’de çalıştı. İyi ilişkiler kurdu. Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkilerin kuruluşunun 60. yılı anısına bir albüm kitap da hazırladı. Ancak ilişkilerin gerilmesi bu çalışmayı da gölgede bıraktı.

Türkiye ve İsrail arasında yaşanan krizi, iki ülke ilişkilerini yakından takip eden biri liberal diğeri milliyetçi iki önemli uzmanla görüştük. Sağ partilere yakınlığı ile bilinen Profesör Efrahim Inbar, krizden sonra Yahudi lobisinin artık Türkiye’yi desteklemesinin beklenmemesi gerektiğini söylerken Alon Liel çatışma olasılığının bir realite olduğunu belirtti. Liel, özellikle Kıbrıs Rum kesimi üzerinden Akdeniz’de yaşanabilecek bir çatışmaya dikkat çekiyor. Öte yandan iki uzman da, İsrail kamuoyunda seslendirilen İsrail’in Ankara’ya karşı PKK’ya destek vereceği yönündeki iddialara ihtimal vermiyor.

Bora Bayraktar, Euronews: Türk-İsrail ilişkileri dibe vurmuş görünüyor. Siz daha da kötü bir senaryonun gerçekleşebileceğini düşünüyor musunuz?

Alon Liel: Elbette daha da kötü olabilir. Şu anda durum zaten yeterince kötü. Eğer taraflardan biri anlamlı bir adım atmazsa bu gelinen noktanın daha ciddi siyasi, stratejik, ekonomik ve sosyal sonuçları olacaktır.

Euronews: Yani siz bir çatışma olasılığını mümkün mü görüyorsunuz?

Alon Liel: Evet bence bu mümkün. Ama benim öngörüm böyle bir durumun Gazze’den kaynaklanabileceği yönünde değil. Çatışma Kıbrıs Rum Kesimi ile İsrail arasındaki doğal gaz ticareti, bunun nakliyesi ve burada petrol ve doğal gaz arama hakları ile ilgili anlaşmazlıklardan çıkabilir. Karasularının nereden geçtiği, bunun belirlenmesi ve bununla ilgili tartışmalar iki ülkeyi karşı karşıya getirebilir. Yıllardır ortak tatbikatlar yapan iki donanmanın birbirini tanıyor olması bazı gerilimlerin aşılmasına yardımcı olabilir. Ama çatışma dediğim gibi Gazze ya da Lübnan gibi meselelerden değil Kıbrıs’tan patlak verebilir.

Euronews: Peki siz ilişkilerin bu noktaya sürüklenmesini neye bağlıyorsunuz? İpler neden kopma noktasına geldi?

Alon Liel: Bunun ikili ve bölgesel nedenleri var. İkili anlaşmazlık 2,5 yıl önce Türkiye’nin bu konuda inisiyatif almasıyla başladı. Gazze Savaşı’ndaki ağır eleştiriler ilişkileri gerdi. Bir de bunun üzerine Mavi Marmara krizi yaşandı. Ama bunun bölgesel nedenleri de var. Bu döneme baktığınızda Ortadoğu Barış Süreci’nin donduğunu göreceksiniz. Türklerin öfkesinin bununla çok ilgisi var. Aslında Türk-İsrail ilişkilerinin geçmişine bakarsanız bunun Arap-İsrail anlaşmazlığı ile doğrudan ilişkili olduğunu göreceksiniz. 1967Savaşı, 1980’lerde İsrail’in Kudüs’ü ilhak kararı Türkiye’nin tepkisine neden olmuştu. Şimdi de benzer bir durum var. Barış sürecinin durması Türkiye’nin pozisyonunu etkiledi.

İsrail, Rum kartını oynuyor

Euronews: İsrail bu duruma nasıl tepki verecek? Bazı kaynaklarda “Kürt kartının” kullanılmasından söz ediliyor. Böyle bir şey mümkün mü?

Alon Liel: İsrail basınını taradığınızda bunun ciddi hiçbir gazetede ciddi yorumcularla ele alınmadığını fark edeceksiniz. Böyle bir şey olamaz. Ancak bazı bloglarda bazı kişilerce dile getirilen bir görüş bu. Hiçbir ciddi İsrailli siyasi ya da analist bunu gündeme getirmez. İsrail daha çok Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi üzerinden Türkiye’yi dengelemeye çalışıyor. İki ülkenin savunma bakanları biraraya geldi. İsrail Türkiye’yi batısından dengelemeye çalışıyor.

Euronews: Türkiye geçmişte PKK’yı destekleyen Suriye’yi İsrail ittifakı ile zorlamıştı. Suriye’deki durum iki ülkeyi yeniden yakınlaştırabilir mi?

Alon Liel: Açıkçasını söylemek gerekirse Suriye’de olayların nasıl seyredeceği belirsiz. Şu an Suriye üzerine bir analiz yapmanın anlamı olmadığını, zaman kaybı olacağını düşünüyorum.

Euronews: Bu gerilimde İsrail tarafının sorumluluğu yok mu sizce? Bu hükümetle ilişkilerin düzelmesi mümkün mü?

Alon Liel: Ben en başından beri İsrail hükümetinin Türk vatandaşlarını öldürdüğü için özür dilemesi gerektiğini savunuyorum. Özür dilenseydi konu kapanacaktı. Ama ne yazık ki bu noktaya gelindi. İlişkilerin düzeyi düştü. Bunun düzelmesi ise uzun zaman alacak.

İnbar: Bu hükümetle ilişkiler düzelmez

Efrahim Inbar ise gelinen noktadan Türk tarafını sorumlu tutarken artık Yahudi lobisinin desteğinin Ankara’nın arkasında olmayacağını vurguladı.

Euronews: Türk-İsrail ilişkilerinin geldiği noktayı nasıl değerlendiriyorsunuz?

Efrahim Inbar: Biz iki ülke arasında barıştan, iyi ilişkilerden yanayız. Ancak Türkiye’deki hükümet bizim terörist olarak gördüğümüz Hamas ile iyi ilişkiler kurmuşken bundan daha iyi olmasını bekleyemeyiz. Türkiye iyi bir NATO üyesi olarak ABD’nin Birleşmiş Milletler’de İran’a getirmek istediği yaptırımları desteklemek yerine engel oldu. Türkiye bugün İsrail’in değil Hamas’ın ve İran’ın dostudur.

Euronews: İlişkilerin bu noktaya gelmesi ne gibi sonuçlar doğurur sizce?

Efrahim Inbar: Biliyorsunuz geçmişte Yahudi lobisi Amerikan Kongresi’nde Türkiye karşıtı Ermeni soykırımı tasarısının kabul edilmesini engelledi. Ben kendim de bunun için çalıştım. Şimdi Washington’da o desteği veren kişiler ve kuruluşlar Türkiye’nin tavrından dolayı adeta çıldırmış durumdalar. Gelecekte bu desteği vereceklerini sanmıyorum.

Euronews: Peki İsrail’in “Kürt kartını kullanacağı” söyleniyor. Bu mümkün mü?

Efrahim Inbar: Hayır, hayır. Böyle bir şey olamaz. Biz Türkiye’nin terör örgütü PKK’ya mücadelesine hep destek verdik. Bakın dikkat edin, İsrail Kürtlere Irak hükümetine(Saddam Hüseyin’e) karşı destek oldu ittifak yaptı, Türkiye’ye karşı değil.

Euronews: Siz iki ülke ilişkilerinin düzeleceğine inanıyor musunuz?

Efrahim Inbar: Bu hükümetle zor. Ben İsrail yönetimine Türkiye’deki hükümetle Türk halkı arasında ayrım yaptığını açıkça ortaya koymasını salık veririm. Halklar arasında ciddi bir düşmanlık şu an için yok. Türk hükümeti isterse ilişkiler düzelir. Bunun için şu anki tavrını bırakması gerekir. Sivil sektörün ortak çıkarları göz önüne alınmalıdır.