Son Dakika

Okunan haber:

Yaptırımlar İran'a zarar verir mi?


İran

Yaptırımlar İran'a zarar verir mi?

Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerginlik yükselirken Amerikan kongresi ortadoğu ülkesine uygulanacak yaptırımlar konusunda gittikçe daha da sertleşiyor.

Başkan Barack Obama da İran’a yönelik yaptırımlar kapsamına İran Merkez Bankası’nın alınması kararını imzaladı. Kanun altı ay içerisinde yürürlüğe girecek.

İran’ın petrol ve doğal gaz üretimindeki yerini göz önüne alındığında bu tartışmalardan enerji sektörünün etkilenmemesi de düşünülemez. Zaten Amerika Birleşik Devletleri’nin İran’ın finans sektörünü hedef alan bu kararın asıl amacı da ülkenin en önemli ihracat kalemlerinden biri olan enerji gelirlerinin transferini zorlaştırmak.

İran bu adımlara tepkisini Hürmüz Boğazı’nı kapatmakla tehdit ederek gösterdi. Dünyada deniz yoluyla gerçekleştirilen petrol nakliyatının yüzde kırkı Hürmüz Boğazı’ndan geçtiği için konu enerji güvenliği açısından kritik bir öneme sahip.

Tahran’ın bu çıkışı petrol fiyatları üzerinde etkisini doğrudan gösterdi. Bu süreçte ham petrolün varil fiyatı yüzde beşin üzerinde yükseldi. Fakat uzmanlar bu tehdide rağmen İran’ın boğazı kapatamayacağını çünkü bunun kendisine de zarar vereceğini belirtiyor.

Petrol gelirleri hükümet bütçesinin yüzde 60’ını oluşturuyor. Ülkenin petrol ihracatının yüzde 18’ini Avrupa Birliği ülkelerine gerçekleştirmesi açısından gerginlikler Avrupa’yı da yakından ilgilendiriyor.

Enerji tüketimi yüksek olan gelişmiş ülkelerin petrol tedariğini bir şekilde yürütmek zorunda olması nedeniyle İran’dan kaynaklanacak bir aksamanın Libya ve Suudi Arabistan petrolüyle karşılanabileceği düşünülüyor. Fakat yine de fiyatların 200 Dolar’a kadar tırmanabileceği tahmin ediliyor.

Avrupa ve Amerika’daki borç krizlerinin küresel ekonomiyi tekrar durgunluğa itebileceği konuşulurken enerji piyasasından gelecek bir şok işleri tamamen içinden çıkılmaz hale sokacağı için taraflar tüm adımlarını ihtiyatla atıyor.

Euronews: Borç krizi şu anda Avrupa’nın önündeki en büyük sorunlardan biri. Bu şartlar altında Avrupa ekonomisi yaptırımların ters etkilerini kaldırabilir mi?

Mehrdad Emadi: Genel olarak Avrupa Birliği bu kapasiteye sahip. Tabi son yıllarda sıkıntılar yaşayan ekonomileri dışarda tutmamız lazım. Ayrıca İran’la sıkı bağları bulunan ve enerji ihtiyaçlarının önemli bir kısmını buradan karşılayan ülkeler de alternatif yollar bulma konusunda problemler yaşayacak. Çünkü İran bu ülkelere esnek fiyatlar ve ödeme koşulları sunuyordu.

Euronews: Peki yeni yaptırımlarla eskileri arasındaki fark nedir? İran petrolü diğer para birimleriyle satmak gibi bir dizi önlemle bu yaptırımları atlatabilir mi? Ve Çin bu yaptırımlara katılmazsa ne olur?

Mehrdad Emadi: Sorunuzun son kısmından başlayayım. Yaptırımların işe yaraması için Çin’in işbirliği çok önemli çünkü Çin, İran petrolünün yüzde 22’sinden fazlasını alıyor ve bu toplam ihracatın üçte birine denk geliyor. Eğer Çin yaptırımlara katılırsa İran’ın petrol sanayi felce uğrayacaktır.

Bu da İran’ın gelirinin dibe vuracağı ve bunun karşılığında yaptığı ithalatın da duracağı anlamına geliyor.

Ben genel olarak bu yaptırımların İran’ın hesapladığından daha etkili olduğunu düşünüyorum. Çünkü İran en önemli gelir kaleminin Avrupa ve Japonya’ya satılan petrol ve doğalgaz olduğunu ve bunun durmasının büyük bir sorun olacağını dikkate almadı. Avrupa Birliği’nin İran petrolünün yüzde 18,5’ini aldığı doğru ama İran döviz gelirinin yüzde kırkını Avrupa Birliği’nden elde ediyor.

Euronews: Batı ülkeleri bu yaptırımların rejimi hedef aldığını söylese de izleyicilerimizden aldığımız e-postalarda bu önlemlerin İran halkını da cezalandırdığı yorumları yapılıyor ve özellikle fakir halkın bundan etkilendiği belirtiliyor. Yaptırımların zengin ve fakirler arasındaki uçurumu arttırdığı söyleniyor. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Mehrdad Emadi: Bu son yaptırımlar, yani İran Merkez Bankası ve petrolü hedef alan önlemler, İran’da fiyatların artmasına ve yerel para birimi Riyal’in diğer para birimleri karşısında değer kaybetmesine neden oldu. Son haftalarda yaşananlar bu yaptırımların sonucu, ama Batı’da kimse İran halkının baskı altında kalacağını söylememişti.

Euronews: Peki son olarak, sizce bu yaptırımların faturasını en fazla kim ödeyecek? İran mı Batı mı?

Mehrdad Emadi: Kesinlikle İran daha fazla zarar görecek. En iyi senaryoda bile her iki tarafın da eşit payı ödediğini düşünürsek; bir tarafta yükü paylaşan 27 ülke diğer tarafta da bütün yükü sırtlanan tek bir ülke olacak.

Tabi her ülkenin etkilenme oranı farklı olacak. Avrupa Birliği enerji kaynağı açısında İran’a ihtiyaç duyuyor. Ayrıca beş ülke için İran çok önemli bir pazar. Diğer taraftan Avrupa, İran’ın kritik sanayi alanlarında en önemli tedarikçisi oldu. Bu açıdan bakıldığında İran’ın ödeyeceği fatura hep daha fazla olacaktır.