İspanya 1912’den bu yana ilk tam kara tutulmasına hazırlanırken, halkın önemli bir kısmı yaşadığı yer, hava durumu, çalışma saati ya da göz sağlığı endişesi nedeniyle bu deneyimi tam yaşayamıyor.
İspanya ülkedeki tarihi tutulma için gözlerini gökyüzüne çevirmiş durumda. Ancak ülkedeki herkes aynı manzarayı göremeyecek. Meteorologlar ve astronomlara göre 12 Ağustos’taki tam güneş tutulması, ülkeyi kelimenin tam anlamıyla ikiye bölecek bir olay olacak: Güneş’in tamamen kaybolduğunu görenler ve tam tutulmanın eşiğinde kalanlar.
REKLAM
REKLAM
Tam tutulma hattının dışında: Madrid, Barcelona ve güneyin büyük bölümü
Ay’ın Güneş’i yüzde 100 örttüğü dar koridor olan tam tutulma hattı, İber Yarımadası’nı batıdan doğuya kat ediyor ve La Coruña, Oviedo, León, Bilbao, Zaragoza, Valencia ve Palma gibi kentlerden geçiyor. Bu hattın dışında kalan bölgelerde ise merkezi hatta olan uzaklığa bağlı olarak farklı oranlarda parçalı güneş tutulması görülecek.
Madrid ve Barcelona, tam tutulmayı kaçıracak iki büyük kent. Tutulma kuşağı bu iki kentin tam arasından geçtiği için kent sakinleri öğleden sonra Güneş’in neredeyse tamamen örtüldüğünü görecek. Bazı yerlerde örtülme oranı yüzde 99’a kadar çıkacak ancak tutulmayı benzersiz bir deneyime dönüştüren birkaç saniyelik tam karanlık yaşanmayacak.
Huesca ve Zamora ise tam tutulma hattının hemen sınırında yer alıyor. Bu nedenle Ay yüzeyinin düzensiz profili, kritik anın çıplak gözle fark edilemeyecek kadar kısa sürmesine yol açabilir. Yarımadanın güney yarısının tamamı ise yalnızca parçalı güneş tutulmasıyla yetinmek zorunda kalacak.
Kimsenin kontrol edemediği düşman: Bulutlar
Doğru yerde bulunmak, gökyüzü işbirliği yapmadığı sürece tutulmayı görebileceğiniz anlamına gelmiyor. Kantabriya kıyıları, Galiçya, Asturias ve Cantabria’nın yılın bu dönemindeki meteorolojik geçmişi pek umut verici değil. Bazı analizlerde açık gökyüzü ihtimali yüzde 50’yi bile aşmıyor.
Son tahminler Galiçya’nın batısı ve iç kesimleri, Kastilya ve León ile Balear Adaları’nda daha iyi koşullara işaret ediyor. Ancak hava tahmin modelleri son dakikaya kadar değişebilir. Tam tutulmayı yakalayabilmek için yüzlerce kilometre yol kat edenler açısından batı ufkunda yanlış yerde belirecek tek bir bulut, coğrafyanın sunduğu fırsatı birkaç saniye içinde ortadan kaldırabilir.
Gökyüzü kararırken çalışmaya devam edecekler
İspanya’da güneş tutulmasını izlemek için işyerinden ayrılmaya olanak tanıyan özel bir izin yok. Çalışma mevzuatı da tutulmayı mücbir sebep olarak değerlendirmiyor. Bu nedenle bu öğleden sonra vardiyada olan sürücüler, turizm ve konaklama sektörü çalışanları ya da inşaat işçileri, prensipte etraflarındaki herkes durup gökyüzüne bakarken çalışmaya devam edecek.
En iyi konumlarda bile yaklaşık bir dakika sürecek tam tutulma, en fazla, altı saatten uzun çalışma günleri için İşçi Statüsü’nde öngörülen 15 dakikalık molaya denk getirilebilir. Ancak bunun için önceden işverenle anlaşılması gerekiyor.
İspanya Trafik Genel Müdürlüğü (DGT) de en yoğun bölgelerde yaşanması beklenen trafik sıkışıklığı nedeniyle özel bir operasyon başlattı. Dolayısıyla karayollarında görev yapan çok sayıda çalışanı normalden çok daha yoğun bir öğleden sonra bekliyor.
Güvenliğiniz için doğrudan bakmamak daha iyi olabilir
Bazı insanlar tutulmayı izleyebilecek durumda olsalar bile izlememeyi tercih edebilir ya da etmeli. Göz doktorları haftalardır, ISO 12312-2 standardına uygun sertifikalı gözlükler olmadan Güneş’e birkaç saniyeliğine bile bakılmaması gerektiğini vurguluyor. Normal güneş gözlükleri, röntgen filmleri veya ev yapımı filtreler de güvenli değil.
Güneş’e korunmasız bakmak, solar retinopati olarak bilinen retina yanığına yol açabilir. Bu hasar acı vermez, oluştuğu anda fark edilmeyebilir ve belirtilerin ortaya çıkması 4 ila 48 saat sürebilir. Belirtilerden biri görüş alanının merkezinde karanlık bir leke oluşmasıdır.
ONCE Sosyal Grubu, kazaları önlemek amacıyla ülke genelinde yaklaşık iki milyon sertifikalı tutulma gözlüğü dağıttı. Oftalmoloji dernekleri de özellikle küçük çocukların, doğrudan yetişkin gözetimi olmadan tutulmayı izlememesini tavsiye ediyor.
Sertifikalı koruyucu ekipmanı bulunmayanların iki güvenli seçeneği var: Ya Güneş’e hiç bakmamak ya da tutulmayı internet üzerinden canlı yayından takip etmek.
Avrupa Uzay Ajansı (ESA) iki ayrı canlı yayın yapacak. Bunlardan ilki, Teruel’deki Javalambre Astrofizik Gözlemevi’nden gerçekleştirilecek resmi yayın olacak. Canlı röportajlar, açıklamalar, görüntüler ve güneş tutulmaları hakkında bilgiler içeren yayın, yerel saatle 20.31’deki tam tutulmayı da canlı olarak gösterecek. İngilizce yapılacak yayın ESA Web TV ve YouTube üzerinden izlenebilecek.
ESA’nın ikinci canlı yayını ise teleskoplarla elde edilen görüntüleri aktaracak. Bu yayında yorum ya da açıklama olmayacak; yalnızca tutulma canlı olarak gösterilecek. Yayına YouTube üzerinden de ulaşılabilecek.
NASA da saat 19.15’ten itibaren kendi canlı yayınını gerçekleştirecek. Yayında tutulmanın güzergâhı boyunca farklı noktalardan görüntüler gösterilecek ve uzmanlarla röportajlar yapılacak. NASA’nın internet sitesi ve YouTube üzerinden takip edilebilecek yayında, tam tutulmanın görülebileceği farklı noktalara bağlantılar gerçekleştirilecek. Bunlar arasında saat 19.45’te İzlanda ve 20.28’de İspanya da bulunuyor.
Tutulmayı dinlemek de mümkün
Görme engelli ve az gören kişiler açısından güneş tutulmaları, geleneksel olarak doğası gereği erişemedikleri bir gökyüzü olayıydı. Ancak bu yıl İspanya Ulusal Araştırma Konseyi CSIC öncülüğündeki Inclusive Eclipse projesi bunu değiştirmeyi amaçlıyor. Proje kapsamında ülkenin farklı gözlem noktalarına LightSound adlı cihazlar dağıtılıyor.
Cihaz, güneş ışığının yoğunluğunu gerçek zamanlı olarak sese dönüştürüyor. Ay, Güneş diskini giderek daha fazla örttükçe cihazın çıkardığı ses zayıflıyor ve perdesi düşüyor; tam tutulma sırasında ise neredeyse tamamen kayboluyor.
Bu, tutulmayı görmekle aynı şey değil ancak görme engelli kişilerin de milyonlarca insanın aynı anda gökyüzüne bakarak deneyimlediği anı takip edebilmesini sağlıyor.
Tutulmayı izlemek istemeyenler
Bazı insanlar dışarı çıkıp gökyüzüne bakmamayı bilinçli olarak tercih ediyor.
Son haftalarda sosyal medyada güneş tutulmasını çeşitli komplo teorileriyle ilişkilendiren çok sayıda yanlış bilgi dolaşıma girdi. Bunlar arasında tutulmayı izlemenin sözde nörolojik sorunlara yol açacağı iddialarından, bilimsel hiçbir dayanağı olmayan ve var olmayan “sızdırılmış bir NASA belgesine” atfedilen Dünya’nın yedi saniyeliğine yerçekimini kaybedeceği iddiasına kadar çeşitli söylentiler var.
Doğrulama kuruluşları günlerdir bu iddiaları çürütüyor, ancak iddialar yayılmaya devam ediyor. Bazıları insanlara tutulma sırasında açıkça “dışarı çıkmamalarını” bile söylüyor. Toplumun bir kesimi açısından bu sürekli söylenti akışı, panjurları kapatıp evde kalmak için yeterli olabiliyor.
Bir de tutulmanın kendisinden değil, beraberinde getirdiği kalabalıktan kaçanlar var. Tam tutulma hattındaki yerleşimlerde turizm aramalarının normal bir yıla kıyasla yüzde 800’den fazla arttığı belirtiliyor.
Bu bölgelerde yaşayan birçok kişi şimdiden öğleden sonrayı kalabalıktan uzakta geçirmeyi planladığını söylüyor. Böylece Güneş’i izlemek için en iyi noktaları, yolları ve konaklama tesislerini dolduran binlerce ziyaretçiye bırakacaklar.
Onlar açısından güneş tutulması, astronomik bir gösteriden çok kaçınmayı tercih ettikleri büyük bir ziyaretçi akını anlamına geliyor.