Yüksek Mahkeme, kapsamlı gümrük vergilerinin başkanlık yetkisini aştığına hükmetmesine rağmen Trump, küresel yüzde 10'luk yeni vergi de dahil tarifeleri sürdürme sözü verdi.
ABD Başkanı Donald Trump, Yüksek Mahkeme'nin cuma günü kapsamlı gümrük vergilerinin yürütme yetkisini aştığına hükmetmesinin ardından, derhal yeni yüzde 10'luk küresel bir gümrük vergisi getireceğini ve alternatif ticaret önlemlerini hayata geçireceğini söyledi.
REKLAM
REKLAM
"Bugün, hâlihazırda uygulanan normal tarifelerimizin üzerine, 122. Madde kapsamında yüzde 10'luk küresel bir gümrük vergisi getiren bir kararname imzalayacağım" dedi Trump, düzenlediği basın toplantısında.
Mahkeme, cuma günü 6'ya 3'lük kararla, Trump'ın olağanüstü yetkiler yasasına dayanarak uyguladığı geniş kapsamlı gümrük vergilerini iptal ederek, onun imza niteliğindeki ekonomi politikalarından birinde ciddi bir darbe vurdu.
"Ülkemizi korumak için, bir başkan aslında benim uyguladığımdan daha yüksek vergiler koyabilir... farklı gümrük yetkileri çerçevesinde" diye devam etti.
Karar, genellikle yaptırımlar ve diğer ekonomik araçlar için kullanılan, 1977 tarihli Uluslararası Olağanüstü Ekonomik Yetkiler Yasası (IEEPA) uyarınca getirilen tarifelere odaklanıyor; Trump bu yasaya dayanarak geniş kapsamlı ithalat vergilerini haklı çıkarmaya çalışmıştı.
Diğer ABD başkanları söz konusu yasaya defalarca başvurdu, ancak Trump bunu gümrük vergileri için kullanan ilk isim oldu.
Karardan endişe duymadığını söyleyen Trump, Yüksek Mahkeme kararının "yalnızca IEEPA'nın belirli bir kullanımını bozduğunu" savundu.
"Dolayısıyla, diğer yasaları, diğer gümrük yetkilerini kullanabiliriz; bunlar da onaylandı ve tamamen izin verilen yetkiler."
Trump, kamuoyu yoklamaları seçmenlerin alım gücü kaygıları arasında gümrük vergilerine geniş bir destek olmadığını gösterse de, bu çekişmeyi ekonomik gündemi açısından varoluşsal bir mesele olarak sunmayı sürdürüyor.
Başkan Yardımcısı JD Vance, en yüksek mahkemenin "yasa tanımazlığı" karşısındaki hayal kırıklığını dile getirmek için X'e başvurdu.
"Bugün Yüksek Mahkeme, Kongre'nin başkana 'ithalatı düzenleme' yetkisi vermiş olmasına rağmen, aslında bunu kastetmediğine karar verdi" diye yazdı sosyal medya platformundaki paylaşımında.
Kongre ile yürütme erki arasındaki çekişme
Mahkeme çoğunluk görüşünde, ABD Anayasası'nın vergi koyma — gümrük vergileri dahil — yetkisini çok açık biçimde başkana değil Kongre'ye verdiğini belirtti.
Yargıçlar Kurulu Başkanı John Roberts, anayasanın kurucu babalarının vergi koyma yetkisini yürütme erkinin eline bırakmadığını yazdı.
Karar, Beyaz Saray'ın başka yasalara dayanarak gümrük vergisi peşinde koşmasını engellemiyor; ancak bu yollar, Trump'ın başlangıçta denediği olağanüstü yetkiler yaklaşımına kıyasla, genelde daha sıkı usul kuralları ve hız ile kapsam bakımından daha dar sınırlar içeriyor.
Yönetim yetkilileri, daha geniş gümrük çerçevesini diğer yetkilere dayanarak yürürlükte tutmayı beklediklerini söylüyor.
"Bu nedenle, derhal geçerli olmak üzere, 232. madde kapsamındaki tüm ulusal güvenlik tarifeleri ve mevcut 301. madde tarifeleri... yürürlüktedir, tamamen yürürlüktedir ve tüm sonuçlarıyla geçerlidir" dedi.
Trump, "Ayrıca ülkemizi adil olmayan ticaret uygulamalarından korumak için de birçok 301. madde ve diğer soruşturmaları başlatıyoruz" diye ekledi.
Hangi 'diğer' yasal yollar hâlâ masada?
ABD başkanının kullanabileceği alternatif yasal yollar arasında, 1974 Ticaret Yasası'nın 301. ve 122. maddeleri, gelecekteki gümrük planları açısından kilit öneme sahip.
Her iki düzenleme de IEEPA'ya kıyasla çok daha sıkı sınırlamalar içeriyor ve Trump yönetimini gerçek anlamda daha dar bir araç setiyle baş başa bırakıyor.
Resmi adı "Haksız Ticaret Uygulamalarına Karşı Korunma" olan ve 1974 Ticaret Yasası'nın III. Başlığı'nın bir parçası olan 301. madde, Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Temsilciliği'ne (USTR) "ABD'nin ticaret anlaşmalarını ihlal eden veya Amerikan ticaretini yük altına sokan yabancı ticaret uygulamalarını soruşturma ve bunlara karşı harekete geçme" yetkisi veriyor.
USTR, bir yabancı hükümetin davranışının haksız veya ayrımcı olduğu sonucuna vardığında, misilleme amaçlı gümrük vergileri uygulayabiliyor ya da ticari tavizleri geri çekebiliyor.
Önemli olan, ticaret anlaşmalarını içermeyen vakalarda soruşturmaların genellikle 12 ay içinde karara bağlanması gerekiyor; bu da tarifelerin hızla devreye sokulamayacağı anlamına geliyor.
Örneğin 301. madde, Brezilya'dan yapılan ithalata yüzde 50 vergi konulmasına izin vermiyor.
122. madde ise daha hızlı devreye sokulabiliyor, ancak süre açısından sınırlı.
Bu hüküm, Amerika Birleşik Devletleri'nin ciddi bir ödemeler dengesi açığı ya da doların hızla değer kaybetmesi gibi temel uluslararası ödeme sorunlarıyla karşı karşıya kaldığı durumlarda, başkana ithalata en fazla yüzde 15 oranında geçici ek vergiler veya kotalar koyma yetkisi veriyor; bu yetki 150 günü aşamıyor.
Söz konusu madde, Başkan Richard Nixon'ın 1971'de Düşmanla Ticaret Yasası'nı kullanarak geçici yüzde 10'luk ithalat ek vergisi getirmesinin ardından kabul edildi ve Kongre'nin bu tür olağanüstü vergi yetkisinin daha dar bir versiyonunu yasalaştırma çabasını yansıtıyor.
Herhangi bir ön soruşturma şartı bulunmuyor; bu da hızlı yürütme adımlarına olanak tanıyor. Ancak gümrük vergileri, Kongre bunların uzatılması yönünde oy kullanmadığı sürece 150 günün sonunda kendiliğinden yürürlükten kalkıyor.
Her iki düzenlemenin getirdiği kısıtlamalar, yönetimin hedefleri açısından son derece belirleyici.
Trump'ın bu cuma sergilediği sert tavra rağmen, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent daha önce bu alternatif yöntemlerin IEEPA kadar "etkin ve güçlü olmadığını" kabul etmişti.
Gümrük vergilerinden etkilenen şirketlerin açtığı davalar sürüyor
Dava, büyük ölçüde Demokrat eğilimli eyaletlerden oluşan bir grup ile küçük ithalatçılardan büyük perakendecilere uzanan yelpazedeki şirketlerin itirazlarını beraberinde getirdi. Bu taraflar, söz konusu olağanüstü hal yasasının gümrük vergilerine izin vermediğini ve Trump'ın hamlesinin yerleşik hukuki testleri karşılamadığını savundu.
"Davayı açan kişileri tanıyorum ve biliyorsunuz, onlar tam birer pislik, hem de tam anlamıyla pislikler" dedi Trump.
"MAGA'dan asla vazgeçeceğimizi sanmıyorum, MAGA her zaman bizimle olacak."
Trump, kamuoyu yoklamaları seçmenlerin artan hayat pahalılığı karşısında duyduğu kaygılar arasında gümrük vergilerinin geniş bir destek görmediğini ortaya koysa da, çekişmeyi ekonomik gündemi açısından varoluşsal bir mesele olarak çerçevelemeye devam etti.
Gümrük vergilerini yürürlükte tutmanın yeni yollarını bulmayı planlıyor.
"Bazı vergiler yürürlükte kalacak. Çoğu yürürlükte kalacak. Bazıları kalmayacak ve yerlerini başka vergiler alacak" diyerek sözlerini tamamladı.