Bu dava, son yıllarda Avrupa’daki kütüphanelerde işlenen benzer hırsızlıklara adalet getirmeyi hedefleyen ve örgütlü bir şebekeye atfedilen son dosya.
Okuma sevgisinin hiçbir getirisi olmadığını kim söylüyor... ama bazen bu kazanç, yıllarca hapisle ölçülebiliyor.
REKLAM
REKLAM
Altı Gürcistan vatandaşı, Rus edebiyatının nadir klasik baskılarını Fransa’nın prestijli kütüphanelerinden çalmakla suçlanarak salı günü Paris’te hâkim karşısına çıktı. Aralarında, Rusya’da adı çoğu zaman (bir parça ironiyle de olsa) önemini vurgulamak için “Puşkin, bizim için her şeydir” sözüyle anılan Aleksandr Puşkin’in eserleri de bulunuyor.
Bu dava, son yıllarda Avrupa genelindeki kütüphanelerde işlenen ve örgütlü bir şebekenin işi olduğundan şüphelenilen benzer hırsızlıkların son halkasını oluşturuyor.
Hedef alınan eserler, toplam değeri birkaç milyon avroyu bulan nadir Rus klasikleriydi. Bunlar arasında, “Yevgeni Onegin”in yazarı Puşkin ile ölümsüz “Ölü Canlar”ın yazarı Nikolay Gogol gibi 19. yüzyılın büyük isimlerinin kitapları da vardı.
Fransa’da yargılanan sanıklar, suç amaçlı örgüt kurmak/örgüte üye olmak ve hırsızlığa teşebbüsle suçlanıyor. Bazıları ayrıca sergilenen kültürel eserleri çalmakla da yargılanıyor.
Suçlu bulunmaları halinde 10 yıla kadar hapis cezası alabilirler.
Başlangıçta yedi kişinin yargılanması öngörülüyordu, ancak salı öğleden sonra görülen ilk duruşmada, usule ilişkin nedenlerle bir kadının 2 Aralık 2026’da ayrı yargılanacağı açıklandı.
Kalan altı kişiden ikisi hakkında tutuklama kararı çıkarıldığı için gıyaplarında yargılanıyor.
Duruşmaların cuma gününe kadar sürmesi bekleniyor.
Sadece Mikheil Z. ve Beqa T. olarak tanımlanan iki kişi ise benzer suçlardan ötürü başka ülkelerde daha önce hüküm giymiş, cezaevine girmiş ve geçici olarak Fransız makamlarına teslim edilmişti.
50 yaşındaki Mikheil Z., geçen yıl Litvanya’da 19. yüzyıla ait, değeri 606 000 avro (698 000 dolar) olarak belirlenen yayınların organize biçimde çalınması nedeniyle üç yıl dört ay hapse mahkûm edildi.
49 yaşındaki Beqa T. ise Estonya’da üç yıl altı ay hapis cezası aldı.
Geçici olarak tutuklu bulunan başka bir erkek ile tutuksuz yargılanan bir kadın da mahkemede hazır bulunan sanıklar arasındaydı.
AFP’nin gördüğü soruşturma dosyalarına göre Fransız sorgu hâkimleri, sanıkların organize bir suç şebekesine mensup olduğundan şüpheleniyor.
Almanya, İsviçre ve Çekya’yı da etkileyen bu hırsızlıklar, Avrupa Birliği’nin polis ve yargı koordinasyon ajansları Europol ile Eurojust himayesinde ortak bir soruşturma ekibi kurulmasına yol açtı. Bu ekip, 2024 yılında bir dizi tutuklama gerçekleştirdi.
Avrupa’da yaklaşık on ülkede kütüphane raflarından elyazmaları kayboldu. Avrupa’lı soruşturmacılar, çeşitli ülkelerde yaklaşık 170 nadir Rus eserinin çalındığını tahmin ediyor.
« Korumasını güçlendirmek »
Fransa’daki hırsızlıklar, 2023 yılında Lyon’daki École Normale Supérieure’ün (ENS) Diderot Kütüphanesi’nde, ayrıca Paris’teki Fransa Millî Kütüphanesi (BnF) ile Diller ve Uygarlıklar Üniversitesi Kütüphanesi’nde (BULAC) meydana geldi.
Soruşturmacıların aktardığına göre hırsızlar, nadir ve değerli eserleri incelemek için kütüphanelere gidiyor, kitapların fotoğraflarını çekip ölçülerini alıyor, sonra da neredeyse ayırt edilmesi imkânsız kopyalarla yer değiştirmek üzere geri dönüyordu.
Mart ile Ekim 2023 arasında Mikheil Z., çoğu Puşkin’e ait elyazmalarına erişim talep ederek, 19. yüzyıl Rus edebiyatında demokrasi üzerine araştırma yaptığını öne sürüp Fransa Millî Kütüphanesi’ne (BnF) tam kırk kez gitti.
Kütüphane, kasım ayında dokuz eserin sahte kopyalarla değiştirildiğini fark etti; bunların yol açtığı zarar 650 000 avro olarak hesaplandı. Değiştirilen eserlerin sekizi Aleksandr Puşkin’e (1799-1837), biri ise Rus romantizminin iki öncü ismi olup ikisi de düelloda ölen Mihail Lermontov’a (1814-1841) aitti.
Bir başka ilginç edebî ayrıntı ise Lermontov’un, Puşkin’in ölümüne adadığı “Şairin Ölümü” adlı şiirin yazarı olması. Puşkin, daha sonra II. İmparatorluk döneminde senatörlüğe kadar yükselen Fransız asker ve siyasetçi Georges Charles de Heeckeren d’Anthès ile yaptığı düelloda öldürülmüştü.
Tüm bu edebî ayrıntıların hırsızların pek umurunda olduğu söylenemez: Mikheil Z., kitapları çaldığını soruşturmacılara itiraf etti ancak diğer sanıklarla işbirliği yaptığını reddetti; sadece para hırsıyla hareket ettiğini ve kitapları Rusya’da “Maxim” adlı birine sattığını öne sürdü.
Haziran 2024’te Rus müzayede evi Litfond, Puşkin’in BnF’den çalınan nüshayla örtüşen ikinci baskı « Kafkas Tutsağı »nı kataloğuna dahil etti.
Müzayede evi, söz konusu kitabın 2014 ya da 2015’te Rusya’daki sahibinden alındığını kanıtlayan belgelerin ellerinde bulunduğunu Fransız makamlarına bildirdi.
Soruşturmayı yürüten hâkimlere göre bu hırsızlıklar, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Moskova ile Avrupa arasındaki ilişkilerin giderek gerildiği bir dönemde, Rus kültürel mirasını ülkeye geri getirme arzusuyla bağlantılı olabilir.
Çalınan eserlerin hiçbiri henüz bulunamadı, ancak Fransa Millî Kütüphanesi’nin avukatı Alexandre de Konn, kurumun bunları geri alma umudundan “vazgeçmediğini” söyledi.
AFP’ye konuşan de Konn, “Kütüphane, mirası kamuya açık tutarken korumayı da sürekli güçlendirme” şeklindeki misyonuna sadık kalmayı sürdürdüğünü vurguladı.