Çin Komünist Partisi, hükümetin bugüne kadarki en iddialı ekonomik deneylerinden biri olarak ada eyaleti Hainan'ı serbest ticaret bölgesine dönüştürdü.
Çin'in en güneyinde yer alan ada eyaleti Hainan'ı serbest ticaret bölgesine dönüştüren yeni yasalarAralık 2025 itibarıyla yürürlüğe girdi.
Bu hamle, pek çok ülkenin ticaret kurallarını ve yatırım kontrollerini sıkılaştırdığı mevcut küresel korumacılık eğilimiyle tezat oluşturuyor.
Hainan şu anda alan olarak dünyanın en büyük serbest ticaret limanı konumunda. Yüzölçümü 35 bin kilometrekareyi aşan Hainan, Singapur'dan yaklaşık 50 kat, Belçika'dan ise biraz daha büyük.
Çin, "küresel ekonomide artan belirsizliklere" bir çözüm sunmaya çalışıyor ve bir Avrupa ülkesi büyüklüğünde serbest ticaret limanıyla Singapur'un başarısını tekrarlamaya çalışıyor.
Devlet haber ajansı Xinhua'a göre, "özel gümrük operasyonlarının" başlatılması sadece bir politika değişikliği değil, ada eyaletinin uluslararası pazarlarla etkileşim biçiminin temelden yeniden yapılandırılması anlamına geliyor.
Çin Komünist Partisi (ÇKP) tarafından oluşturulan bu benzersiz çerçeve, Hainan'ı dünyanın en iş dostu bölge haline getirebilir.
Devlet öncülüğünde yürütülen ve “sosyalist piyasa ekonomisi” olarak tanımlanan bu ekonomik modelin, küresel hâkimiyetini güçlendirmek için kapitalist sistemin araçlarından yararlanması ilk kez yaşanmıyor.
Özel ekonomik bölgeler (SEZ'ler) Çin'de 1970'lerin sonlarından bu yana ülkenin ekonomik açık kapı politikasının bir parçası olarak başarıyla uygulanıyor. Bu bölgeler, Pekin'in ekonomi üzerinde daha geniş devlet kontrolünü sürdürürken, sınırlı alanlarda kapitalist mekanizmaları denemesine olanak tanıyor.
2020 yılında ÇKP, Hainan'ı sadece bir özel ekonomik bölge olmaktan çıkarıp Hong Kong, Singapur ve Dubai'ye rakip olacak şekilde tasarlanmış stratejik bir merkeze dönüştürmek için kapsamlı bir plan açıkladı.
Eyalet için tamamen ayrı bir ticaret ve yatırım sistemi oluşturulması 2025 yılı sonuna kadar hedeflendi. İleriye dönük olarak parti, Hainan'ın 2035 yılına kadar "kurumsal olgunluğa" ulaşacağını ve yüzyılın ortasına kadar "güçlü bir küresel etki" elde edeceğini öngörüyor.
'İki hatlı' gümrük sistemi
Hainan Adası ve Güney Çin Denizi'ndeki çeşitli küçük adalardan oluşan eyalet, artık iç güvenliği korurken daha fazla açıklık için tasarlanmış "iki hatlı" bir gümrük sistemi altında faaliyet gösteriyor.
İlk hat, ticaret engellerinin çoğunun kaldırıldığı Hainan ile küresel ekonomi arasındaki sınırı işaret ediyor. Yeni mevzuat uyarınca, ham madde, ekipman ve tüketici ürünlerini kapsayan önemli ölçüde genişletilmiş sıfır tarifeli ithalat listesi ile malların çoğu eyalete serbestçe girebiliyor.
İkinci hat, Hainan ile Çin anakarası arasında bir filtre işlevi görüyor. Burada standart gümrük kuralları geçerli olup, mallar gümrük tarifelerine ve iç pazarları korumaya yönelik kontrollere tabi.
Ancak sistem üreticiler için güçlü bir teşvik oluşturmakta. Hainan'a giren ve eyalet içinde en az yüzde 30 katma değer elde eden mallar Çin anakarasına gümrüksüz olarak girebiliyor. Bu politika, Hainan'ı yalnızca bir transit merkezi olarak kullanmak yerine adalarda ek üretimi teşvik etmek üzere tasarlandı.
Örneğin, Avustralya sığır eti Hainan'a gümrüksüz olarak ithal edilebiliyor. Daha sonra, sığır eti ada eyaletinde Çin'e özgü 'hotpot' ürünleri için dilimlenir ve paketlenirse, aynı muafiyetlerle anakara Çin süpermarketlerine girebilir.
Çin'in stratejisi
ÇKP'nin Hainan'a yönelik planlarının kapsamı gümrük düzenlemelerinin çok ötesine uzanıyor.
Eyalet, Hong Kong (yüzde 16,5), Singapur (yüzde 17) ve Çin anakarasından (yüzde 25) daha düşük olan yüzde 15'lik sabit bir kurumlar vergisi oranı uyguluyor.
Hainan şu anda diğer bazı alanlarda da anakaradaki düzenlemelerden önemli ölçüde farklılık gösteren farklı bir düzenleyici çerçeve altında faaliyet gösteriyor.
Örneğin, bir farmasötik ürün veya tıbbi cihaz dünyanın herhangi bir yerindeki birçok düzenleyici kurumdan biri tarafından onaylanırsa, anakarada yasaklanmış olmasına rağmen ada eyaletinde kullanılabilir.
Benzer şekilde, Hainan'da kayıtlı şirketler daha geniş internet erişimi için başvuruda bulunarak, ÇKP tarafından ülke çapında çevrimiçi faaliyetleri kontrol etmek için uygulanan bir yasa ve teknoloji sistemi olan "Çin'in Büyük Güvenlik Duvarı" olarak adlandırılan sistemi atlayabilirler.
Yabancı şirketler de Hainan'da özel banka hesapları açabilirken, sermaye akışları anakaradaki döviz kontrollerinden muaf tutuluyor ve yabancı üniversitelerin Çinli bir ortak olmadan kampüs kurmalarına izin veriliyor.
Eyalete vizesiz giriş hakkı da 59 ülkeden 86 ülkeye çıkarıldı. Bu ülkeler arasında Amerika Birleşik Devletleri, Almanya ve Avustralya'nın yanı sıra Orta Doğu ve Güney Amerika'daki bazı ülkeler de yer alıyor.
Ziyaretçiler iş, tıbbi tedavi ya da turizm amacıyla 30 güne kadar vizesiz kalabilirken, yetkililer de ada eyaletini önemli bir seyahat noktası olarak tanıtıyor.
Küresel ekonomide yükselen tansiyonun ortasında Hainan, Çin'in Asya-Pasifik pazarlarına düşük vergi, sıfır tarife ve yüksek erişimli bir geçit sunan "basınç valfi" olarak hizmet veriyor.