Yeni bir rapor, konut patlamasının ebeveynlerin sahip olduğu gayrimenkul servetini genç kuşaklar için fırsatlara erişimde, yüksek gelirli bölgelerde kiralamada ve ev sahibi olmada belirleyici bir eşik haline getirdiğini ortaya koyuyor.
İngiltere'deki Institute for Fiscal Studies’in (Mali Araştırmalar Enstitüsü) yeni raporuna göre, günümüz ekonomik koşullarında hayat kurmaya çalışan genç yetişkinler için ailelerinin konut sahibi olması, bu avantajın kuşaktan kuşağa aktarılmasında sessiz ama belirleyici bir mekanizma hâline geldi.
Raporda, ücretler ya da eğitim önemli olsa da, ebeveynlerin çocuklarının nerede yaşayacağını maddi olarak destekleyebilme kapasitesinin, gençlerin fırsatlarını ve dolayısıyla kazanç potansiyellerini büyük ölçüde etkilediği vurgulanıyor.
Ekonomistler David Sturrock ve Peter Levell, Britanya’da uzun süredir devam eden konut fiyatları artışının sosyal hareketliliği yeniden şekillendirdiğini, yaşam şanslarının belirlenmesinde aile servetinin rolünü güçlendirdiğini ve bu güvenlik ağına sahip olmayanlar için işleri daha da zorlaştırdığını savunuyor.
Raporda, “Konut maliyetleri, gençlerin yüksek verimlilik sunan işgücü piyasalarına erişiminin önünde giderek büyüyen bir engel hâline geliyor ve bireylerin konut, yerleşim ve kariyer tercihleri, ailelerinden aldıkları maddi desteğin miktarı tarafından giderek daha fazla belirleniyor,” denildi.
Çalışmanın çıkış noktası, İngiliz ekonomisini inceleyenler için tanıdık.
1990’lardan itibaren, özellikle Londra ve Güney Doğu İngiltere’de konut fiyatları hızla yükselirken, genç yetişkinler arasında ev sahipliği oranı geriledi.
Ancak raporun temel iddiası, konutun yalnızca daha erişilemez hâle gelmesi değil. Artan fiyatların, ebeveynlerin sahip olduğu gayrimenkul servetini, gençlerin nerede yaşayacağını, ne tür işlerde çalışacağını ve zamanla ne kadar servet biriktireceğini belirleyen kritik bir faktöre dönüştürdüğü belirtiliyor.
Raporda, "Ebeveynlerin konut varlığındaki artış, yetişkin çocuklara yapılan servet transferlerini büyütüyor; daha varlıklı ebeveynler, çocuklarının yüksek konut fiyatlarına sahip bölgelerde yaşamalarını mümkün kılmak için likidite kısıtlarını aşmalarına yardımcı oluyor," ifadeleri yer aldı.
Araştırmacılar, Londra’da yaşamanın giderek varlıklı ailelerden gelenler için bir ayrıcalık hâline geldiğini, bunun da gençlerin daha iyi işlere erişmesini ve daha yüksek gelir elde etmesini sağladığını ekledi.
Miras kalan avantaj
Bu tespitler önemli; çünkü İngiltere'de servetin kuşaklar arasında kalıcılığı, uluslararası standartlara göre zaten yüksek. Ülke, kuşaklar arası servet ve gelir hareketliliğinde ortalamanın altında bir tablo sergiliyor.
Rapora göre konut fiyatlarındaki patlama yalnızca eşitsizliği pekiştirmekle kalmadı, aynı zamanda nesiller arasındaki avantaj aktarımını da hızlandırdı. Konut patlaması yaşanmasaydı, ebeveynlerin ve çocukların konut serveti arasındaki bağ tarihsel olarak var olsa da çok daha zayıf olacaktı.
Raporda, “Ebeveynlerin brüt konut servetinin 100 bin sterlin (yaklaşık 5,8 milyon TL) daha fazla olması, çocuğun 28–37 yaş aralığında yaklaşık 15 bin sterlin (yaklaşık 870 bin TL) daha fazla brüt konut servetine sahip olmasına yol açıyor," denildi.
Londra yalnızca ülkenin en pahalı konut piyasası değil; aynı zamanda ülkenin en yüksek kazanç sağlayan iş gücü piyasası. Ebeveynlerin bağışlar ya da transferlerle peşinat engelini hafifletmesi, çocukların ücretlerin, kariyer ilerlemesinin ve profesyonel ağların en güçlü olduğu bölgeye erişmesini mümkün kılıyor.
Raporda, "Londra’ya taşınmak daha yüksek bir gelir artışı sağlıyor… Düşük ücretli bir bölgeden Londra’ya taşınmanın ilk aşamada yüzde 15’lik bir gelir artışına yol açtığı, bunun sekiz yıl sonra yüzde 50’nin üzerine çıktığı tahmin ediliyor," ifadeleri yer aldı.
Bu durum, özellikle pahalı bir kente taşınmanın kariyerle doğrudan bağlantılı olduğu alanlarda, genç kuşakların kariyer tercihlerini de etkiliyor.
Veriler, daha varlıklı ailelerden gelenlerin, dezavantajlı akranlarına kıyasla Londra dışındaki bilim, mühendislik ya da sağlık alanlarında çalışma olasılığının daha düşük olduğunu gösteriyor. Buna karşılık, varlıklı arka plana sahip kişilerin Londra’da medya, sanat, tasarım, moda ve spor gibi yaratıcı sektörlerde çalışma ihtimali daha yüksek.
Devreye toplumsal cinsiyet giriyor
Etkiler özellikle erkekler için daha belirgin. Ebeveynlerin konut serveti, erkeklerin Londra’da en yüksek gelirli mesleklere girme olasılığını artırıyor.
Kadınlar açısından ise tablo daha karmaşık. Bu durum, hem gelir etkilerini hem de iş gücüne katılım kararlarını yansıtıyor.
Rapora göre, üniversite mezunu olup taşınan erkekler, geçmiş özellikler ile okudukları üniversite ve bölüm sabit tutulduğunda, taşınmayanlara kıyasla ortalama yüzde 10 daha fazla kazanıyor. Kadınlarda ise bu fark yüzde 4 seviyesinde kalıyor.
Pahalı bir bölgede yaşayıp taşınabilme imkânı, üniversite mezunu bir erkek ya da kadının yüksek gelir grubuna mı, yoksa büyüdüğü orta sınıf gelir bandında mı kalacağını bile etkileyebiliyor.
Raporda, "Erkekler için ebeveyn serveti, gelir dağılımının ortasında yer alma ihtimalini azaltıyor. En yüksek yüzde 20’lik gelir diliminin üzerinde kazanç elde etme olasılığı 1,5 puan artıyor. Bu artış neredeyse tamamen, bireyin en üst yüzde 5’lik gelir grubuna girme ihtimalindeki yükselişten kaynaklanıyor," denildi.
Kadınlar arasında ise ebeveynlerin konut serveti, en yüksek gelir grubuna girme olasılığını artırmıyor. Bunun yerine, ücretli işten tamamen ayrılma ihtimalini hafifçe yükseltiyor ya da orta gelir seviyesinden küçük bir uzaklaşmaya yol açıyor.