Yunan sahipli bir dökme yük gemisi ile Liberya bayraklı bir gemi, çarşamba günkü ateşkesten beri Hürmüz Boğazı’ndan geçen ilk gemiler; kırılgan, iki haftalık bir ateşkesin parçası.
Deniz trafiğini izleyen MarineTraffic platformuna göre, Amerika Birleşik Devletleri ile İran'ın gece yürürlüğe giren ateşkes üzerinde anlaşmasından bu yana Hürmüz Boğazı'ndan geçen ilk gemiler iki gemi oldu.
REKLAM
REKLAM
Yunanistan sahipli dökme yük gemisi NJ Earth boğazı saat 10.44'te (CET) geçerken, Liberya bayraklı Daytona Beach, İran'ın Bender Abbas limanından biraz daha önce, saat 7.28'de (CET) ayrılmasının ardından sabah 8.59'da (CET) boğazdan geçti.
Bu geçişler, dünyanın en kritik enerji dar boğazını ilgilendiren ve muhtemelen ateşkesin yeni koşullarını belirleyen anlaşma uyarınca doğrulanan ilk geçişler oldu.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, gemilere "İran silahlı kuvvetleriyle koordinasyon içinde ve teknik kısıtlamalar gözetilerek" iki haftalık bir süre boyunca boğazdan güvenli geçiş izni verileceğini söyledi.
Anlaşma, ABD Başkanı Donald Trump'ın koyduğu son tarihten birkaç saat önce sağlandı. Trump, İran boğazı açmayı kabul etmezse "bu gece tüm bir medeniyet ölecek" tehdidinde bulunmuş, ardından ateşkes karşılığında bombardımanların askıya alındığını açıklamıştı.
Londra merkezli saygın denizcilik yayını Lloyd's List'e göre şu anda Orta Doğu Körfezi'nde 800'den fazla geminin mahsur kaldığı tahmin ediliyor. Bölgede gemileri bulunan armatörler de Lloyd's'e, bu gemileri en erken çarşamba sabahından itibaren hareket ettirmek için hazırlıkların sürdüğünü söyledi.
İran, "teknik kısıtlamalarla" iki haftalık güvenli geçiş konusunda anlaşmaya vardığını söylerken Trump "tam, derhal ve güvenli bir açılma" ilan ettiği için, kritik ayrıntılar hâlâ belirsizliğini koruyor.
Tarafların geçiş ödemelerinin koşullarında uzlaşıp uzlaşmadığı ve ateşkesin tam olarak ne zaman yürürlüğe gireceği de henüz net değil.
Lloyd's Market Association'da deniz ve havacılık biriminin başındaki Neil Roberts, ateşkesin denizcilik şirketleri için genel olarak iyi bir haber olduğunu, ancak zarar yazmaya devam edeceklerini ve savaş öncesi trafik seviyelerine tam bir dönüşün yakın zamanda beklenmediğini söyledi.
"Daha önce ayrılamayan gemiler, sahipleri ve kaptanları bunun güvenli olduğuna karar verir vermez boğazdan çıkmaya çalışacak" diyerek, bölgenin artırılmış risk bölgesi olarak değerlendirilmeye devam edeceğinin altını çizdi.
Roberts şöyle devam etti: "Sigorta açısından bakıldığında ateşkes elbette memnuniyet verici... Ancak bu arada, Körfez'e yönelik ticaretin eskisi gibi bir anda yeniden başlaması pek olası değil."
Geçiş ücreti meselesi
Bölgesel bir yetkili, İran ve Umman'ın geçiş için gemilerden ücret alacağını, İran'ın ise elde edeceği geliri yeniden imar için kullanmayı planladığını söyledi. Doğrulanmamış bazı haberlere göre gemi başına yaklaşık 2 milyon dolar (1,7 milyon avro) tutarında bir ücret üzerinde duruluyor.
İran parlamentosu, bu geçiş ücreti rejimini yasalaştıracak düzenlemeleri tartışıyor.
Hürmüz Boğazı, uluslararası bir suyolu olarak tarihinde hiç geçiş ücreti uygulanmamış bir boğaz.
ABD Enerji Bilgi İdaresi'ne göre boğazdaki iki deniz yolu, günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşınmasına imkân tanıyor; bu da küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine ve deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin dörtte birinden fazlasına karşılık geliyor.
Küresel LNG ticaretinin yaklaşık beşte biri de, başlıca ihracatçı Katar olmak üzere Hürmüz'den geçiyor.