Kalıcı kimyasallar (PFAS) içeren kozmetik ürünleri ve giysiler Fransa’da resmen yasaklandı.
Fransa’nın kalıcı kimyasallar olarak bilinen PFAS’a yönelik yasağı, bu maddelerin sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine dair artan endişeler sonrası 1 Ocak Perşembe günü itibarıyla yürürlüğe girdi.
REKLAM
REKLAM
Dönüm noktası niteliğindeki yasa, 20 Şubat 2025’te kabul edildi. 140 binden fazla yurttaş, milletvekillerine çağrıda bulunarak düzenlemenin desteklenmesini talep etmişti. Yasa, Avrupa Birliği üzerinde de bu maddelerin kullanımının “mümkün olan en kısa sürede” aşamalı olarak sonlandırılması yönündeki baskının arttığı bir dönemde hayata geçti.
Düzenleme, Fransız vatandaşlarının sağlığını korumayı amaçladığı gerekçesiyle memnuniyetle karşılanırken, çevre örgütleri ilk taslak metinden çıkarılan bazı ürünlerin yasağın etkisini zayıflattığı uyarısında bulunuyor.
Kalıcı kimyasallar (PFAS) nedir?
Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), doğada parçalanmaları binlerce yıl sürebilen, 10 binden fazla sentetik kimyasaldan oluşan bir grup. 1940’lardan bu yana kullanılan bu maddeler, Everest Dağı’nın zirvesinden Yeni Zelanda açıklarında yaşayan derin deniz yunusları ve balinaların dokularına kadar Dünya’nın neredeyse her yerinde tespit edildi.
Bu insan yapımı kimyasallara uzun süre maruz kalmanın; bazı kanser türlerinin gelişimi, doğurganlığın azalması ve bağışıklık sisteminin bozulmasıyla bağlantılı olduğu biliniyor.
Bilim insanları, PFAS’ın solunum yoluyla ya da gıdalar aracılığıyla vücuda alınabildiğini, daha yeni araştırmaların ise bu maddelerin cilt yoluyla emilerek kana karışabildiğini ortaya koyduğunu belirtiyor. Avrupa’da yaklaşık 12,5 milyon kişinin, PFAS ile kirlenmiş içme suyuna sahip bölgelerde yaşadığı tahmin ediliyor.
Fransa’nın PFAS yasağı neleri kapsıyor?
Fransa’daki yasak, PFAS’a alternatiflerin hâlihazırda bulunduğu ürünlerin satışını, üretimini veya ithalatını yasaklıyor. Bu kapsamda kozmetik ürünler, giysiler ve kayak mumu gibi çeşitli tüketim ürünleri yer alıyor.
Yasa ayrıca Fransız makamlarına, içme sularını tüm PFAS türleri açısından düzenli olarak test etme yükümlülüğü getiriyor. Bunun yanı sıra, bu kimyasalları çevreye salan kirleticilere para cezası uygulanmasının da önü açılıyor.
Ancak düzenlemede dikkat çeken istisnalar bulunuyor.
Filtrasyon veya ayırma süreçlerinde kullanılan yüksek performanslı membranlar ile “zorunlu kullanım” kapsamında değerlendirilen ya da ulusal egemenlik açısından gerekli görülen bazı tekstil ürünleri yasak dışında tutuluyor.
Yasanın ilk taslağında yapışmaz tencerelere yönelik bir yasak da yer alıyordu. Ancak bu madde, Fransız üretici Tefal’in “yoğun lobi faaliyetleri” yürüttüğüne dair haberlerin ardından metinden çıkarıldı.
Tefal, internet sitesinde sağlık otoriteleri tarafından kanserojen kabul edilen hiçbir PFAS’ı kullanmadığını ve ısıya dayanıklılığıyla bilinen bir PFAS türü olan PFOA içeren malzemeleri 2012’den bu yana kullanmadığını belirtiyor.
Şirket, bunun yerine tencere ve tavalarında PTFE kaplamalar kullandığını; bu kaplamaların “insan sağlığı için risk oluşturmadığını ve gıda temasına güvenli olduğunu” savunuyor.
Ancak çok sayıda araştırma, PTFE kaplamalı pişirme gereçlerinin yemek hazırlanırken gıdaya mikro ve nano plastikler salabileceği uyarısında bulunuyor.
'Fransa, AB genelinde bir PFAS kısıtlamasının arkasında durmalı'
Zararlı kimyasallardan insanları ve yaban hayatını korumayı amaçlayan CHEM Trust adlı kuruluşun yetkilisi Sandra Bell, “Giysi ve kozmetik gibi ürünlerde PFAS yasağı, bu zararlı kimyasallara maruz kalmaktan endişe eden Fransız vatandaşları için çok iyi bir haber,” diye konuştu.
Bell, “Ancak iyi olmayan haber şu ki, pişirme gereçleri gibi bazı kilit ürünler kapsam dışında bırakıldı. Fransa’nın şimdi, daha fazla ürünün kapsama alınmasını ve tüm üye ülkelerdeki vatandaşların korunmasını sağlayacak AB çapında bir PFAS kısıtlamasının güçlü biçimde arkasında durması gerekiyor,” ifadelerini kullandı
Avrupa Birliği ise son birkaç yıldır PFAS’ı aşamalı olarak devre dışı bırakmaya yönelik bir plan üzerinde çalıştığını söylüyor. Ancak bugüne kadar bu yönde somut bir düzenleme sunulmuş ya da hayata geçirilmiş değil.