Araştırmacılar yangınlar söndürüldükten sonra bile evlerine dönen insanların, kanserojen olduğu bilinen maddelere maruz kalma riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyor.
Orman yangınlarının tehlikesi alevler söndüğünde bitmiyor; uzun vadeli risk binlerce insanı tehdit ediyor.
Geçen yıl Avrupa’da ölümcül yangınlar bir milyondan fazla hektarlık alanı küle çevirdi. Bu, 2024’e kıyasla dört kat daha fazla bir alan anlamına geliyor ve yüzölçümü Korsika Adası’ndan bile büyük.
Avrupa genelinde 1800’den fazla orman yangını kayıtlara geçti. Bu yangınlar 38 milyon tondan fazla karbondioksit salımına yol açtı. AB’deki yıkımın üçte ikisinden fazlası Portekiz ve İspanya’daki yangınlardan kaynaklandı. İklim uzmanları, bu yangınların iklim değişikliği nedeniyle 40 kat daha olası hâle geldiğini söylüyor.
Araştırmacılar şimdi, yangınlar söndürüldükten sonra bile evlerine dönen insanların, kanserojen olduğu bilinen maddelere maruz kalma riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyor.
Orman yangınlarının ardından
Environmental Science & Technology Letters dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, 2025 Los Angeles County Orman Yangınları’nın etkilerini inceledi. Bu yangınlar 18 binden fazla evi yok etti, en az 31 kişinin ölümüne yol açtı ve yaklaşık 200 bin kişi tahliye edildi.
Araştırmacılar, yangının ikinci gününde iç ve dış mekânlardan hava örnekleri toplamaya başladı. Çalışma, yangınların söndürülmesinden 18 gün sonra, 18 Şubat’ta sona erdi.
Örneklerin analizinde, uçucu organik bileşiklerin (VOC) seviyelerinin, yangın sürerken ölçülen değerlere kıyasla yangın sonrası dönemde belirgin biçimde daha yüksek olduğu tespit edildi. Özellikle yanmış bölgelerdeki boş evlerde bu maddelerin yoğunlaşması, dumandan etkilenen malzemelerin kapalı alanlarda salım yapmaya devam ettiğini gösterdi.
VOC’ler ne kadar zararlı?
Benzen, toluen, etilbenzen ve ksilenler (BTEX) gibi VOC’lere maruz kalmanın; kısa vadeli tahrişten kanser ve organ hasarına kadar uzanan çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkili olduğu biliniyor. Risk düzeyi; maruziyetin süresine, yoğunluğuna ve bireysel hassasiyete bağlı olarak değişiyor.
Amerikan Akciğer Derneği’ne göre, kapalı alanlardaki VOC yoğunluğu dış ortama kıyasla 10 kata kadar daha yüksek olabiliyor. Bu maddeler; temizlik spreyleri, boyalar ve çözücüler gibi günlük ev ürünlerinde de bulunuyor.
Çalışmanın ortak yazarlarından, çevresel sağlık bilimleri profesörü Yifang Zhu, “Bunların bazıları kanserojen ve insan sağlığı için kesinlikle zararlı,” diyor.
Zhu’ya göre bu kentsel orman yangınlarını özellikle endişe verici kılan şey, ortaya çıkan dumanın potansiyel toksisitesi. Çünkü VOC’ler yerleşim alanlarında son derece yaygın; yapı malzemeleri ile pişirme ve temizlik ürünleri gibi ev içi kaynaklardan geliyor.
Araştırma, pencerelerin düzenli olarak açılmasının, en az MERV 13 derecesine sahip filtrelerle çalışan merkezi ısıtma, havalandırma ve klima sistemlerinin kullanılmasının VOC maruziyetini azaltabileceğini belirtiyor. Aktif karbon (charcoal) filtreli hava temizleyicilerinin de faydalı olabileceği vurgulanıyor.