"Ushikuvirüs" adı verilen dev DNA virüsü, karmaşık hücresel yaşamın ortaya çıkışında virüslerin oynadığı olası role dair önemli ipuçları sunuyor.
Bilim dünyası, amipleri enfekte eden yeni bir dev virüs türünün keşfiyle yaşamın kökenine dair tartışmaları yeniden alevlendirdi.
"Ushikuvirüs" adı verilen bu dev DNA virüsü, sayıları giderek artan “dev virüsler” grubuna katılırken, araştırmacılara göre karmaşık hücresel yaşamın ortaya çıkışında virüslerin oynadığı olası role dair önemli ipuçları sunuyor.
Virüsler, yalnızca genetik materyalden oluşmaları ve kendi başlarına protein üretememeleri nedeniyle klasik anlamda “canlı” sayılmıyor. Buna rağmen birçok bilim insanı, virüslerin Dünya’daki ilk hücrelerle birlikte ortaya çıktığını ve evrimin erken evrelerinde önemli bir rol oynadığını düşünüyor.
Bu sıra dışı biyoloji, virüslerin kökeni ve evrimdeki yeri konusunda onlarca yıldır süren tartışmaların temelini oluşturuyor.
Bu alandaki öncü isimlerden biri olan Tokyo Bilim Üniversitesi’nden Prof. Masaharu Takemura, 2001 yılında Avustralya’daki Macquarie Üniversitesi’nden Dr. Philip Bell ile birlikte “hücresel çekirdeğin viral kökeni” hipotezini ortaya atmıştı. “Viral ökaryogenez” olarak da bilinen bu teoriye göre, ökaryotik (karmaşık) hücrelerin çekirdeği, bir zamanlar ilkel bir hücreyi enfekte eden büyük bir DNA virüsünden evrimleşmiş olabilir.
Çekirdeğe benzeyen 'virüs fabrikaları'
2003 yılından itibaren keşfedilen dev DNA virüsleri, bu teoriyi destekleyen yeni kanıtlar sundu. Bu virüslerin, hücreyi enfekte ettiklerinde “virüs fabrikası” adı verilen özel bölmeler oluşturduğu ve bu yapıların DNA çoğaltımı için çekirdek benzeri işlevler gördüğü belirlendi.
Bazı virüs fabrikalarının zarla çevrili olması, hücre çekirdeği ile olası bir evrimsel bağlantıya işaret ediyor.
Son yıllarda özellikle amipleri enfekte eden dev virüsler üzerinde yoğunlaşan araştırmalar, "Mamonoviridae" ailesi ve bu aileyle ilişkili "Clandestinovirus" gibi türleri gün yüzüne çıkardı.
Ushikuvirüs: Japonya’da keşfedildi
Journal of Virology adlı hakemli bilimsel dergide yayımlanan yeni bir çalışmada Prof Takemura ve ekibi, amipleri enfekte eden yeni bir dev DNA virüsünü tanımladı. Virüs, Japonya’nın Ibaraki eyaletindeki Ushiku Gölü’nden izole edildiği için “ushikuvirüs” adını aldı.
Prof. Takemura, “Dev virüsler, dünyası henüz tam olarak keşfedilmemiş bir hazine gibi. Bu araştırmalar, canlılar dünyası ile virüsler dünyasını birbirine bağlayan yeni bir bakış açısı sunabilir,” değerlendirmesinde bulundu.
Benzer ama farklı
Ushikuvirüs, enfekte ettiği amiplerin anormal derecede büyümesine yol açan özgün bir hücresel etki yaratıyor.
Araştırmacılara göre ushikuvirüsün en dikkat çekici özelliği, çoğalma sırasında konak hücrenin çekirdek zarını parçalayarak yeni virüs parçacıkları üretmesi. Bu yönüyle, çekirdeği bozmadan çoğalan bazı dev virüslerle, çekirdek zarını parçalayan pandoravirüsler arasında evrimsel bir köprü oluşturabileceği düşünülüyor.
Bilim insanları, bu farklı çoğalma stratejilerinin, virüslerin konaklarına uyum sağlama sürecinde evrimleştiğini ve zamanla çeşitlendiğini değerlendiriyor.
Sağlık alanında da etkileri olabilir
Amipleri enfekte eden dev virüslerin keşfi, yalnızca evrimsel biyoloji açısından değil, sağlık alanında da önem taşıyor.
Bazı amip türlerinin ciddi hastalıklara yol açabildiği biliniyor. Uzmanlar, bu amipleri hedef alan dev virüslerin daha iyi anlaşılmasının, gelecekte bu tür enfeksiyonlara karşı yeni tedavi ya da korunma yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini belirtiyor.