2024'te en fazla emisyon salan birçok kamuya ait fosil yakıt şirketi, COP30'da fosil yakıtlardan kademeli çıkış yol haritasını engelledi.
Küresel emisyonlara giderek daha yoğunlaşan bir grup fosil yakıt devi hakim oluyor ve hükümetlerin hedeflerini zayıflatmak için iklim eylemini “aktif biçimde sabote ediyor”.
Carbon Majors’ın veri setine dayanan yeni bir analiz, 2024’te dünya CO2 emisyonlarının %50’sinden yalnızca 32 şirketin sorumlu olduğunu, bunun bir yıl önceki 36 şirkete göre düşüş anlamına geldiğini ortaya koydu.
2024, kayıtlardaki en sıcak yıldı ve sanayi öncesi seviyelerin üzerine 1,5 °C’yi aşan ilk yıl oldu. Copernicus kısa süre önce 2025’in küresel ölçekte ve Avrupa’da en sıcak üçüncü yıl olduğunu doğruladı; iklim değişikliği, üç yıllık bir dönem içinde ilk kez sıcaklıkları 1,5 °C’nin üzerine taşıdı.
Uzmanlar artık yeşil enerjiye yatırımların hızlandırılmasını istiyor ve “yanıltıcı” fosil yakıt şirketlerinin dünyanın ilerleyişini daha fazla engelleyemeyeceğini savunuyor.
Fosil yakıtlardan çıkışın zamanı mı?
Resmi gündemde olmamasına rağmen fosil yakıtlardan uzaklaşma, geçen yıl Belém’deki COP30 zirvesinde hızla hararetli bir tartışma başlığına dönüştü.
Birleşik Krallık, Almanya ve Hollanda’nın da aralarında bulunduğu 90’dan fazla ülke, her ülkenin fosil yakıtları aşamalı olarak terk etmeye yönelik kendi hedeflerini ortaya koymasına imkân tanıyacak bir yol haritası fikrini destekledi. Lula da Silva da bu konuda sesini yükselterek dünyaya “fosil yakıtsız nasıl yaşanacağını düşünmeye başlaması” çağrısı yaptı.
Bu ivmeye rağmen, zirvenin son saatlerinde nihai mutabakattan fosil yakıtlara dair tüm atıflar çıkarıldı.
Carbon Majors, 2024’te en fazla emisyon yapan ilk 20 şirketten 17’sinin bu yol haritasını engelleyen ülkelerin kontrolündeki şirketler olduğunu tespit etti. Bunlar arasında Suudi Arabistan, Rusya, Çin, Hindistan, Irak, İran ve Katar yer alıyor.
“Her yıl, küresel emisyonlar yüksek emisyonlu üreticilerden oluşan daralan bir grup içinde giderek daha fazla yoğunlaşıyor; buna karşın toplam üretim artmaya devam ediyor” diyor, Carbon Majors platformuna ev sahipliği yapan Influence Map’in kıdemli analisti Emmet Connaire.
“Aynı zamanda, bu ağır kirleticiler, bilim camiasının onlarca yıldır zorunlu olduğunu bildiği dönüşümü engellemek için lobiciliği kullanmayı sürdürüyor.”
Fosil yakıtsız bir geleceğe dair umut artık BM’nin yetki alanının dışında. Nisan ayında, Hollanda’nın eş ev sahipliğinde düzenlenecek Kolombiya’daki Küresel Fosil Yakıt Çıkışı konferansında 85’ten fazla ülke bir araya gelecek.
Dünyanın en büyük kirleticileri
2024’te, devlet mülkiyetindeki en büyük beş yayıcı Suudi Aramco, Coal India, CHN Energy (Çin’e ait), National Iranian Oil Co. ve Gazprom’du (Rusya’ya ait).
Bu şirketler birlikte, küresel fosil yakıt ve çimento kaynaklı CO2 emisyonlarının %18’inden sorumluydu. Coal India, CHN Energy, National Iranian Oil Co. ve Gazprom, 2023’e kıyasla 2024’te emisyonlarını artırdı.
Yatırımcı mülkiyetindeki en büyük beş yayıcı ExxonMobil, Chevron, Shell, BP ve ConocoPhillips’ti; bu şirketler 2024’te küresel fosil yakıt ve çimento kaynaklı CO2 emisyonlarının %5,5’ini oluşturdu.
Shell ve BP Birleşik Krallık’ta özel mülkiyetteyken, ExxonMobil, Chevron ve ConocoPhillips’in tamamı yatırımcıların yönettiği Amerikan şirketleri. COP30, ABD’nin tarihinde ilk kez BM zirvesine temsilci göndermediği toplantı olarak kayda geçti; Trump ise bu yılın başlarında yönetimini bir dizi iklim anlaşmalarından çekti.
Birleşik Krallık Enerji Bakanı Ed Miliband, ülkesinin net sıfır hedeflerinin bir parçası olarak fosil yakıtlardan uzaklaşılıp “yerli temiz enerjiye” geçilmesi çağrısını uzun süredir yineliyor.
Yeşil enerjiye yöneliş
“Büyük kirleticiler tarihin yanlış tarafında” diyor, UNFCCC’nin eski icra sekreteri Christiana Figueres.
“Bize daha fazla enerji güvenliği, erişilebilirlik ve özgürlük sağlayacak temiz enerji geleceğine ilerlemeyi hızlandırmamız gereken bir dönemde bu kirleticiler yolumuzu tıkamaya devam ediyor.
“Temiz enerji ve elektrifikasyon dünya genelinde hâlihazırda fosil yakıtlara yapılan yatırımların neredeyse iki katını çekerken, büyük karbon şirketleri demode, kirletici ürünlere tutunuyor ve eylemlerinin acil, gerçek dünyadaki sonuçları konusunda kamuoyunu yanıltmayı sürdürüyor.”
Fossil Fuel Treaty Initiative’nin başkanı ve kurucusu Tzeoporah Berman, analizin, fosil yakıt şirketlerinin iklim eylemini “aktif biçimde sabote ettiğini” ve hükümetlerin iddiasını zayıflattığını kanıtladığını savunuyor.
“COP30’da görüldüğü gibi artan üretimleri ve fosil yakıtlardan çıkışa yönelik açıktan karşı çıkışları, ilerlemenin önündeki sistemsel bir engeli açığa çıkarıyor” diye ekliyor.
“İşte bu nedenle bir fosil yakıt anlaşması sadece bir seçenek değil; bu devleri hesap vermeye zorlayacak, iklim politikası üzerindeki boğucu hakimiyetlerini kıracak ve varlığımızı tehdit eden ürünlerden hızlı ve adil bir küresel geçişi güvence altına alacak vazgeçilmez bir mekanizma.”