Chicago'lu bir müzik tutkunu kırk yıl boyunca binlerce konseri kaydetti. Bu kayıtlar şimdi herkesin ücretsiz erişebildiği çevrimiçi bir arşive yükleniyor.
1989 yazında Chicago'da, müzik tutkunu Aadam Jacobs, cebindeki küçük bir Sony kaset kayıt cihazıyla canlı bir konseri kaydetmeye başlıyor.
REKLAM
REKLAM
Konser, Dreamerz adlı küçük bir kulüpte sahne alan, yeni kurulmuş bir rock grubunun ilk gösterisi. Grup çalmaya başlamadan önce solist sahneden seyirciye sesleniyor: “Merhaba, biz Nirvana. Seattle'dan geliyoruz.”
Dünya çapında ün kazanacak rock grubu Nirvana'nın bu erken dönem kaydı, grubun çok övülen ikinci albümleri 'Nevermind'in yayımlanmasından iki yıldan fazla bir süre önce kaydedilmiş ve Jacobs'ın kaydettiği 10 binden fazla konserden yalnızca biri.
Şimdi, ABD ve Avrupa genelinden gönüllüler bu kasetleri düzenleyip dijitalleştiriyor ve bunları kâr amacı gütmeyen çevrimiçi arşiv platformu Internet Archive'da yer alan Aadam Jacobs Koleksiyonu (kaynak İngilizce)'na yüklüyor.
Kasetler dört on yıla yayılan bir süreçte kaydedildi ve 1980'lerden 2000'lerin başlarına kadar uzanan performansları belgeliyor. R.E.M. ve The Cure'dan Tracy Chapman'a kadar uzanan isimlerle Jacobs'ın arşivi, ünlü sanatçıların kariyerlerinin başlarındaki performanslarıyla daha küçük müzisyenlerden saklı kalmış incileri bir araya getiren gerçek bir hazine niteliğinde.
Yönetmen Katlin Schneider'in 2023'te Jacobs hakkında çektiği, müzik takıntısı olan kişiler için kullanılan bir terimden esinle adlandırılan Melomaniac (kaynak İngilizce)başlıklı belgeselin ardından, Internet Archive'den bir gönüllü kendisiyle irtibata geçerek koleksiyonunu korumak isteyip istemediğini sordu.
Jacobs, “Zamanla tüm kasetler çalışmaz hale gelmeden, resmen dağılmaya başlamadan önce sonunda ‘evet’ dedim” diyor.
Jacobs bu gönül işine 1984'te, büyükannesinden ödünç aldığı diktafon benzeri bir cihazla bir konser kaydederek başladı. Gençliğinde radyodan şarkıları kasete çeken biri olarak, birinin kendisine farklı bir yol önerdiğini hatırlıyor: “Sonunda biriyle tanıştım, bana ‘Yanına bir kaset kaydedici alıp konsere girebilirsin, gizlice sok, konseri kaydet’ dedi. Ben de ‘Vay, bu harika’ diye düşündüm. Böylece işe koyuldum.”
Kısa süre sonra Sony Walkman tarzı bir kayıt cihazı satın aldı. “Bazen oldukça vasat ekipmanlar kullanıyordum, çünkü daha iyisini almaya yetecek param yoktu” diyor. Daha sonra Jacobs, dijital ses kasetlerine ve katı hâl dijital kaydedicilere geçti.
Bugün, Jacobs'un kasetlerle dolu sayısız kutusunu dijitalleştirip arşivlemek hâlâ devam eden bir süreç. Analog kayıtları dijital dosyalara aktarmakla görevli Brian Emerick, ayda bir kez Jacobs'un evine gidip her biri 50 ila 100 kaset içeren 10 ila 20 kutu alıyor.
Emerick'in oluşturduğu dijital dosyalar, çevrimiçi koleksiyona yüklenmeden önce kayıtları miksleyip masterlayan gönüllülere gönderiliyor. Emerick, 2024'ün sonlarından bu yana en az 5.500 kaseti dijital ortama aktardı.
Telif hakkı meselesine gelince, Jacobs, çoğu sanatçının eserlerinin korunmasından memnun olduğunu ancak isteyen olursa kayıtları kaldırmaktan da memnuniyetle vazife çıktığını söylüyor; bugüne kadar yalnızca bir ya da iki müzisyen böyle bir talepte bulunmuş.
Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles kampüsünde (UCLA) de ders veren telif hakkı avukatı David Nimmer, korsan kayıtlara karşı yasalar uyarınca sanatçıların canlı performanslarının ve özgün bestelerinin sahibi olduğunu, ancak ne Jacobs'un ne de arşivin bu kayıtlardan kazanç elde etmemesi nedeniyle dava açılmasının pek olası görünmediğini belirtiyor.
Jacobs'un birçok kaydı, üst düzey ekipmanlar kullanmadığı bilinen Jacobs'u tanıyan Neil deMause gibi gönüllü ses mühendisleri için bile şaşırtıcı derecede etkileyici bir kaliteye sahip.
deMause, “Özellikle ilk birkaç yılın ardından öyle bir ayar tutturmuş ki, 90'ların başlarından kalma, ucuz küçük kasetlere yapılmış bazı kayıtlar inanılmaz geliyor kulağa” diyor.
Aadam Jacobs Koleksiyonu yavaş yavaş, emek emek bir araya getirilirken, dünyanın dört bir yanındaki melomanlar, dört on yıla yayılan müzikal deneme ve olgunlaşma sürecini belgeleyen bu zaman kapsüllerine kendilerini kaptırabiliyor.