Üç İsviçre müzesi, 18 Benin bronzunu Nijerya’ya iade etti; bu, ülkenin yağmalanan kültürel mirasını geri alma mücadelesinde yeni bir adım.
Nijerya'nın çalınan kültürel mirası yavaş yavaş ülkesine geri dönüyor.
REKLAM
REKLAM
Pazartesi günü İsviçre makamları, sömürge döneminde yağmalanan 18 eseri Lagos'taki Ulusal Müze'de düzenlenen törenle Nijerya'ya teslim etti.
İade, Benin Girişimi İsviçre programı kapsamında İsviçre müzeleri ile Nijeryalı ortakları arasındaki ortak bir sürecin sonucu. Program, İsviçre koleksiyonlarındaki Benin eserlerinin kökenini araştırmak üzere 2021'de başlatıldı.
Pazartesi günkü tören, İsviçre'nin 28 eserin mülkiyetini nihai olarak Nijerya'ya devretmeyi kabul ettiği, Mart 2026'da imzalanan anlaşmanın hayata geçirilmesinde ilk adımı oluşturdu.
“Kültürel mirasımızın geri dönüşü, sadece eserlerin yeniden kazanılması anlamına gelmiyor. Diyalog, güven ve uluslararası işbirliğinin gücünü yansıtıyor” diye yazdı Nijerya Kültür Bakanı Hannatu Musa Musawa, X üzerinden yaptığı paylaşımda.
Eserlerin 14'ü Zürih Üniversitesi'ndeki Etnografya Müzesi'nden, ikisi Zürih'teki Rietberg Müzesi'nden, ikisi ise Cenevre Etnografya Müzesi'nden geliyor.
Bu 18 eser, ülkenin ünlü Benin bronzlarının bir parçasını oluşturuyor. Çoğu metal ve fildişinden yapılmış yüzlerce heykel ve levhadan oluşan bu grup, bugün Nijerya'nın güneyindeki Edo eyaleti olan Benin Krallığı'nın kraliyet sarayını süslüyordu. Siyasi ve dini işlevler üstleniyor, krallığın gücünün temel unsurlarından biri sayılıyordu.
İngiliz sömürge birlikleri, 1897'de binlerce kişinin öldürüldüğü acımasız bir cezalandırma seferi sırasında bu eserlerin çoğunu yağmaladı.
Şiddetli baskının ardından Benin Krallığı, sömürge Nijerya'sına dahil edildi. Çalınan parçalar, çoğunluğu Birleşik Krallık ve Almanya'da olmak üzere, 20 ülkedeki 130'dan fazla müzeye satıldı.
Lagos'taki teslim töreninde ayrıca Nijerya'nın Nijer Deltası bölgesinden bir bronz bilezik ile dört arkeolojik monolitin iadesi de yer aldı. İsviçre Federal İçişleri Bakanlığı, bunların “İsviçre'de ceza soruşturması kapsamında el konulduğunu ve ardından devlete devredildiğini” belirtti.
İsviçre ve Nijerya, kültürel mirasın korunmasını güçlendirmeyi hedefleyen ve “tarihi adaletsizliğin giderilmesine yönelik daha geniş bir çabanın” parçası olan bir işbirliği anlaşması da imzaladı.
On yıllara yayılan iade mücadelesi
Sanat tarihçileri, sömürge döneminde yağmalanan eserlerin iadesine yönelik Afrika devletleri ve topluluklarının çağrılarının, neredeyse hırsızlıkların kendisi kadar eski olduğunu ortaya koyuyor. Ancak somut iadeler ancak son yıllarda gerçekleşmeye başladı ve Nijerya bu mücadelenin ön saflarındaki ülkeler arasında yer alıyor.
Geçen yıl Hollanda, Nijerya'ya 119 Benin bronzunu iade etti; bu, bugüne kadar ülkeye yapılan en büyük fiziki iade olarak kayda geçti.
Şubat 2026'da Cambridge Üniversitesi, 116 Benin bronzunun mülkiyet hakkını Nijerya Ulusal Müzeler ve Anıtlar Komisyonu'na (NCMM) devretti; eserlerin fiili nakli ise henüz gerçekleştirilmedi.
Diğer Afrika ülkeleri de bu alanda önemli kazanımlar elde etti. Benin, 2021'de Fransa'dan 26 kraliyet hazinesi geri aldı; bu süreç, Mati Diop'un ödüllü belgeseli Dahomey'de anlatılıyor. Fransız sömürge birlikleri, söz konusu eserleri 1892'deki Dahomey Krallığı'nın sömürgeleştirilmesi sırasında çalmıştı.
Bu yılın başlarında Fransız yetkililer, sömürge makamları tarafından el konulmasından 110 yıl sonra, kutsal bir konuşan davul olan Djidji Ayôkwé'yi de Fildişi Sahili'ne iade etti.
Ancak iade mücadelesi hâlâ çekinceler ve çatışmalarla gölgeleniyor. Nijerya, Ekim 2021'de British Museum'a resmî bir iade talebi iletti. Kurum, Benin Krallığı'na ait 203 Benin bronzu da dahil olmak üzere 900'den fazla eseri elinde tutuyor ve koleksiyonlarının hukuken devredilemez olduğu gerekçesiyle bunları geri vermeyi reddediyor.
Mülkiyet anlaşmazlıkları, iadeler tamamlandıktan sonra bile devam edebiliyor. Kasım 2025'te protestocular, geri dönen eserlerin yönetiminin kentin geleneksel yöneticilerinin yetkisini zedelediğini öne sürerek, Nijerya'nın Benin City kentindeki Batı Afrika Sanat Müzesi'nin açılışını engelledi. Müzenin açılışı süresiz olarak ertelendi.
İsviçre'nin Pazartesi günü iade ettiği eserlerin bir kısmı Lagos Ulusal Müzesi'nde sergilenecek; çoğu ise asıl yurtları olan Edo Eyaleti'ne gönderilerek geçici olarak Benin City Ulusal Müzesi'nde muhafaza edilecek.
“NCMM, yalnızca İsviçre'nin iade ettiği parçaları değil, geçen yıl Hollanda'dan dönen eserleri ve Cambridge'den beklenen iadeleri de kapsayacak şekilde, tüm yeni Benin eserlerini sergileyecek dünya standartlarında bir galeri kurmayı planlıyor” açıklamasını yaptı İsviçre Federal İçişleri Bakanlığı.