Rusya, savaş öncesi beş yıllık anlaşmanın yeni yılın ilk günü sona ermesiyle birlikte Ukrayna üzerinden Avrupa'ya gaz sevkiyatını azaltmaya başladı.
Rusya'nın Ukrayna üzerinden Avrupa Birliği (AB) ülkelerine gaz sevkiyatı 2025 yılının ilk günü itibarıyla sona erdi. Ukrayna'nın gaz transit operatörü, Rusya'nın 1 Ocak için Ukrayna boru hatları üzerinden herhangi bir gaz akışı talep etmediğini açıkladı.
REKLAM
REKLAM
Bu, savaşan iki ülke arasında 2019 yılında imzalanan ve Moskova'nın kıtaya Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) ihracatının nihai varış noktasına yönlendirilmeden önce Ukrayna'dan transit geçmesine izin veren beş yıllık bir anlaşmanın sonuna işaret ediyor.
Bu anlaşma sayesinde Kiev, transit geçiş ücretiyle milyarlar kazandırıyordu.
Karar, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'nin anlaşmayı yenilemeyi düşünmediğini açıklamasıyla geldi. Zelenskiy kararının, Avrupa'nın Rusya'dan uzaklaşması ve Kremlin'in Ukrayna üzerinden "ek milyarlar kazanmasına" izin vermemek için önemli olduğunu vurguladı.
Rusya'nın Avrupa'ya giden en eski gaz yolunun kapatılması, 2014 yılında Ukrayna'nın Kırım Yarımadası'nı ilhak etmesiyle başlayan ve kıta ile on yıl süren çalkantılı ilişkileri sona erdiriyor.
AB, Şubat 2022'de Ukrayna'yı işgal etmesinden bu yana Rus enerjisine olan bağımlılığını azaltma çabalarını yoğunlaştırıyor. Brüksel tarafından açıklanan rakamlar, Rus gazının 2023 yılında bloğun toplam gaz ithalatının yaklaşık yüzde 8'ini oluşturduğunu gösteriyor. Buna karşılık 2021'de bu oran yüzde 40'ın üzerindeydi.
Blok, Katar ve Amerika Birleşik Devletleri'nde alternatif enerji kaynakları aradı. Gazprom'un 25 yıl sonra ilk kez 7 milyar dolar zarar kaydetmesi, bu değişimin etkili olduğunu gösteriyor.
Brüksel'in Rus gazı ithalatını önemli ölçüde azaltmasına rağmen, bazı doğu AB üyesi ülkeler hala büyük ölçüde Rus gazına bağımlı.
Avusturya ve Slovakya gibi ülkeler hala büyük miktarda Rus gazı ithal ediyor ve bu da Moskova için yaklaşık 5 milyar euro gelir anlamına geliyor.
Viyana, İtalya ve Almanya üzerinden LNG ithal ederek kaynaklarını çeşitlendirdikleri ve sağlıklı bir rezerv oluşturdukları için herhangi bir arz kesintisi öngörmediklerini söylüyor.
Slovakya da hazırlıklarını tamamladı ve herhangi bir açık olmadığını bildirdi, ancak Bratislava, gaz artık doğu yerine batıdan ithal edileceği için alternatif güzergahlarda yaklaşık 177 euro ekstra transit ücretiyle karşı karşıya kalacak.
AB üyesi olmayan diğer Avrupa ülkelerinin de bundan zarar görmesi bekleniyor. Bir zamanlar Sovyetler Birliği'nin bir parçası olan Moldova'nın ciddi kayıplar yaşayacağı öngörülüyor.
Anlaşmanın sona ermesinin Avrupa üzerindeki etkileri
Bloğun Rus gazını ikame etmeye yönelik hazırlık ve çabalarına rağmen Avrupa, enerji maliyetlerinin yükselmesi ve kıtanın endüstriyel rekabet gücünün ABD'deki batı ve Çin'deki doğu rekabeti ile karşılaştırıldığında sarsılması nedeniyle bunun etkisini hissetmektedir.
Birçok ülkede ekonomik yavaşlama yaşanırken, enflasyon oranları da artarak hayat pahalılığı krizini daha da kötüleştirdi.
Ukrayna'nın yıllık transit geçiş ücretlerinden kaybedeceği yaklaşık 1 milyar euro, Gazprom'un bu anlaşma sayesinde kaybedeceği tahmin edilen 5 milyar euro ile kıyaslandığında az bir rakam olarak görülüyor.
Geleceğe yönelik planlar
Avrupa Birliği'nin yürütme organı Avrupa Komisyonu, aralık ayında üye ülkelere yardım etmek ve Rus gazını tamamen değiştirme yolculuğunda onlara rehberlik etmek için planlar yayınladı.
Brüksel, bir raporda, etkilenen ülkelere yardımcı olmak için çeşitli beklenmedik durumları ortaya koydu. Bu tedbirler arasında Trans-Balkan rotası üzerinden Yunan, Türk ve Romanya gazı tedariki yoluyla ihtiyaçların karşılanması da yer alıyor.
Norveç gazı da Polonya üzerinden boru hattıyla taşınabilecek bir seçenekken, Almanya da gazın Orta Avrupa üzerinden dağıtımına yardımcı olabilir.
Plan lojistik açıdan zor, çünkü onlarca yıldır yürürlükte olan sistemler için geçici çözümler üretmeyi gerektiriyor.
Örneğin Rusya 1991'den beri Avrupa'ya Ukrayna üzerinden gaz taşıyor. Moskova, gazın en yoğun olduğu dönemde Avrupa gaz pazarının yaklaşık yüzde 35'ini elinde bulunduruyordu.