ABD Başkanı Trump'ın Danimarka Grönland'ı satmayı kabul edene kadar Avrupa ülkelerine yeni gümrük vergileri getirme tehdid eşi benzeri görülmemiş bir diplomatik krize yol açtı. Avrupalı liderler birlik sözü verirken, Von der Leyen ise AB'nin egemenliğini koruyacağını belirtti.
Avrupalı liderler; ABD Başkanı Donald Trump'ın, Danimarka Grönland'ı satmayı kabul edene kadar yeni gümrük vergileri uygulama tehdidinde bulunmasının ardından, transatlantik ittifakı bozabilecek ve yeni bir ticaret savaşını tetikleyebilecek "benzeri görülmemiş bir tırmanışa" karşı ortak yanıt verme sözü verdi.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'den Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Almanya Başbakanı Friedrich Merz'e kadar tüm AB liderleri; Trump yönetiminin 1 Şubat'tan itibaren sekiz Avrupa ülkesine yüzde 10 ek gümrük vergisi uygulanacağını açıklamasının ardından, Avrupa'nın egemenliğini korumak için "birlik, koordinasyon ve kararlılık" mesajı verdi.
Cumartesi günü sosyal medya hesabından paylaşım yapan Trump; Danimarka, İsveç, Norveç, Fransa, Almanya, Hollanda, Finlandiya ve Birleşik Krallık'tan gelen tüm ürünlere, "Grönland'ın satın alınması konusunda bir anlaşmaya varılıncaya kadar" ek yüzde 10 gümrük vergisi uygulanacağını söyledi. Trump, bu oranın Haziran ayına kadar yüzde 25'e çıkarılabileceğini de sözlerine ekledi.
Grönland, Danimarka'ya bağlı yarı özerk bir bölgedir. Bu haftanın başlarında aynı ülkeler grubunun adaya ortak bir misyon göndereceklerini açıklaması, Beyaz Saray'ın öfkesine ve gümrük vergileri üzerinden misilleme yapmasına yol açmıştı.
Geçtiğimiz yaz AB ve ABD; Avrupa ürünlerine uygulanan vergileri yüzde 15'e çıkarırken, ABD sanayi mallarına uygulanan vergileri sıfıra indiren bir anlaşma imzalamıştı. O dönemde Brüksel, Washington lehine verilen bu büyük tavizlerin; ABD'nin Ukrayna'daki angajmanı ve küresel istikrar için ödenmesi gereken bir bedel olduğunu savunmuştu.
Cumartesi günü duyurulan ek vergilerin nasıl uygulanacağı henüz netleşmemiş olsa da, bu tehdit iki taraf arasında yeni bir ticaret savaşını tetikleme riski taşıyor. AB Konseyi Başkanı António Costa, liderlerin vereceği yanıtları koordine edeceğini belirtti.
Ursula von der Leyen de Costa'nın sözlerine katılarak şu uyarıda bulundu: "Gümrük vergileri transatlantik ilişkilere zarar verir ve tehlikeli bir aşağı doğru sarmal riski taşır. Avrupa; birliğini, koordinasyonunu ve egemenliğini koruma kararlılığını sürdürecektir."
Komisyon, 27 ülke adına ticaret müzakerelerini yürütme konusunda münhasır yetkiye sahip olsa da; Beyaz Saray'ın belirli ürün ve sektörleri hedef alarak ülkeleri tek tek dize getirmeye çalışmasından endişe ediliyor.
Trump yönetimi son haftalarda Grönland'la ilgili sert söylemini artırarak; bölgenin ulusal güvenlik gerekçesiyle "ya kolay yoldan ya da zor yoldan" ABD'ye devredilmesi gerektiğini savundu. Washington, Danimarka'nın Avrupalı müttefikleriyle birlikte bölge güvenliğini sağlayabileceği yönündeki önerileri ise reddetti.
Hafta başında Danimarkalı yetkililer, Rus ve Çin savaş gemilerinin Grönland çevresinde serbestçe dolaştığına dair iddiaları yalanladı. Danimarka istihbaratı, bölgede on yıldır hiçbir Çin gemisinin tespit edilmediğini vurguladı. Ancak Danimarka'ya destek için Grönland'a düzenlenen keşif gezisine katılan tüm ülkeler, şimdi Trump'ın vergi kıskacıyla karşı karşıya.
Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Løkke Rasmussen, Beyaz Saray'ın tepkisine şaşırdığını belirterek; Avrupa misyonunun asıl amacının Beyaz Saray'ın iddia ettiği gibi "Kuzey Kutbu'nda güvenliği artırmak" olduğunu ifade etti.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise AB'nin yıldırılmayacağını belirterek sosyal medya hesabından şu paylaşımı yaptı: "İster Ukrayna'da, ister Grönland'da olsun; hiçbir gözdağı bizi etkilemeyecektir. Gümrük vergisi tehditleri kabul edilemez. Bu tehditlerin hayata geçmesi halinde Avrupalılar birleşik bir şekilde karşılık verecektir."
İsveç Başbakanı Ulf Kristersson ise bugüne kadarki en sert çıkışlardan birini yaparak, "Kendimize şantaj yapılmasına izin vermeyeceğiz" dedi.
Parlamento'dan AB'ye 'ticaret bazukası' çağrısı
Bu gerilim, Avrupa'nın Trump'a karşı izlediği "yatıştırma" stratejisinin sorgulanmasına neden oldu. AB içinde, "zorlama karşıtı araç" (anti-coercion tool) olarak bilinen ve "ticaret bazukası" olarak adlandırılan mekanizmanın harekete geçirilmesi çağrıları yükseliyor.
2023 yılında siyasi şantajla mücadele için kabul edilen bu mekanizma; AB'nin, üçüncü ülkelerin kamu ihalelerine katılımını kısıtlamasına, ticaret lisanslarını sınırlamasına ve Avrupa pazarına erişimi kapatmasına imkan tanıyor.
Avrupa Parlamentosu Ticaret Komitesi Başkanı Bernd Lange, "Başkan Trump ticareti müttefikleri üzerinde bir baskı aracı olarak kullanıyor. Artık hiçbir şey eskisi gibi devam edemez" diyerek ABD mallarına yönelik vergi indirimlerinin askıya alınmasını istedi.
Avrupa Halk Partisi (EPP) lideri Manfred Weber de AB-ABD anlaşmasının dondurulması çağrısında bulunarak şunları söyledi: "Donald Trump'ın Grönland tehditleri göz önüne alındığında bu aşamada onay mümkün değildir. ABD ürünlerine yönelik sıfır gümrük vergisi uygulaması derhal askıya alınmalıdır."