Washington, stratejik odağını diğer harekat sahalarına kaydırmak isterken, Avrupalılar mevcut ABD yönetiminin öngörülemez tutumundan endişe duyuyor.
ABD ve Avrupa savunma bakanları, NATO’nun varlığını sürdürebilmesi için daha “Avrupalı” bir yapıya kavuşması gerektiği konusunda perşembe günü görüş birliğine varmış göründü. Ancak tarafların bu dönüşüme ilişkin gerekçelerinin tam olarak örtüşmediği değerlendiriliyor.
REKLAM
REKLAM
“İhtiyaç duyulan şey bir ‘NATO 3.0’dır,” diyen ABD Savunma Bakan Yardımcısı Eldridge Colby, Brüksel’de bir araya gelen NATO savunma bakanlarına hitabında, “Bu NATO 3.0, müttefiklerimizin Avrupa’nın konvansiyonel savunmasında birincil sorumluluğu üstlenmek üzere çok daha fazla çaba göstermesini gerektiriyor,” ifadelerini kullandı.
Colby, “Buna göre Avrupa, Avrupa’daki konvansiyonel saldırganlığı caydırmak ve gerekirse yenilgiye uğratmak için gereken güçlerin çoğunluğunu sahaya sürmelidir,” dedi.
Savunma Bakanı Pete Hegseth yerine toplantıya katılan Colby’nin mesajı yeni değil. ABD, uzun süredir yük paylaşımının artırılması çağrısında bulunuyor ve dış politika önceliğini Hint-Pasifik bölgesine kaydırma isteğini gerekçe gösteriyor. Avrupa ise zaman zaman bu çağrıya mesafeli yaklaşmıştı. Ancak Brüksel’de toplanan bakanlar, bu mesajı yalnızca dinlemekle kalmadı; sorumluluk almaya başladıklarını da ortaya koydu.
Toplantının ardından konuşan NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, “Bu benim için katıldığım en kritik toplantılardan biriydi” dedi. Rutte, “Bugün ayrıca başka bir şeye daha tanık olduk: Zihniyette gerçek bir değişim. Ortak bir vizyon. NATO içinde çok daha güçlü bir Avrupa savunması,” değerlendirmesinde bulundu.
NATO Genel Sekreteri, 2025 yılı için savunma harcamalarında “büyük bir artış ve sıçrama” yaşandığını belirterek Danimarka, Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya’nın, savunmaya gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 3,5’ini ayırma yönündeki yeni hedefi planlanandan 10 yıl önce aşmasını övdü.
Söz konusu hedef, geçen yaz ABD Başkanı Donald Trump’ın, ülkesinin NATO’nun kolektif savunma maddesine bağlılığı konusunda şüphe uyandıran açıklamalarının ardından haftalar süren tartışmalar sonucunda belirlenmişti. Trump, harcama eşiğini karşılamayan bir müttefike saldırı halinde Washington’ın yardım etmeyebileceğini ima etmişti.
Daha 'Avrupalı' NATO
Perşembe günkü toplantı, ABD Başkanı Donald Trump’ın birkaç hafta önce NATO müttefiki Danimarka’ya karşı, Grönland’ın kontrolünü zorla ele geçirmek amacıyla askeri güç kullanma tehdidinde bulunmasının ardından gerçekleşti. NATO, bu endişeleri gidermek amacıyla Arktik’te “geliştirilmiş teyakkuz faaliyeti” başlatırken, Danimarka, Grönland ve ABD arasındaki üçlü görüşmeler sürüyor.
Toplantı öncesinde konuşan Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, “Avrupa’nın konvansiyonel caydırıcılığı ve savunması için yapılması gerekenlerin aslan payını ABD üstlendi. Artık önümüzdeki yıllarda Avrupalıların bunu adım adım daha fazla devralma zamanı geldi. Bu son derece normal ve doğal. Bu yönelimi anlıyor ve destekliyorum,” dedi.
Pistorius, “NATO’yu transatlantik niteliğini koruyarak sürdürmek için onu daha Avrupalı hale getirmek, Avrupa sorumluluğunu artırmak gerekiyor,” ifadelerini kullandı.
Fransa Savunma Bakanı Catherine Vautrin ise Avrupalıların ittifakın Avrupa tarafını güçlendirmek için daha fazla sorumluluk almaya “zaten başladığını” söyledi. Romanya Savunma Bakanı Radu-Dinel Miruta da Avrupa’nın savunma üretimini artırması gerektiğini belirterek, bunun NATO ve ABD ile iş birliği içinde yapılması gerektiğini, ancak “çok net bir hususun göz önünde bulundurulması” gerektiğini vurguladı: “Avrupa, Avrupa’yı koruyabilmeli.”
Hollanda Savunma Bakanı Ruben Brekelmans ise Atlantik’in iki yakası arasında “sürprizsiz politika” çağrısında bulunarak, olası bir Amerikan geri çekilmesinin Avrupa’nın eş zamanlı bir güç artışıyla dengelenmesi gerektiğini kaydetti.
Brekelmans, “ABD’nin güvenlik ve savunma stratejisini hepimiz gördük. Önceliklerini biliyoruz. NATO bunlardan biri, ancak ‘batı yarımküre’ olarak adlandırdıkları bölgeye ve Hint-Pasifik’e daha fazla ağırlık vermek istiyorlar. Ancak bunu açık diyalogla yürütür ve birbirimizden ne bekleyebileceğimizi bilirsek, bununla başa çıkabiliriz,” dedi.
Öte yandan denge değişimi halihazırda başlamış durumda. ABD, geçen yılın sonlarında, Romanya’da konuşlu bir piyade tugayının rotasyon süresi dolduktan sonra yerine yenisini göndermeyeceğini açıklayarak geri çekilmenin işaretini verdi.
Avrupalı müttefikler NATO’nun komuta yapısında daha fazla liderlik rolü üstlenirken, ABD Müttefik Deniz Komutanlığı’nın kontrolünü devraldı ve Müttefik Kara Komutanlığı ile Müttefik Hava Komutanlığı’ndaki liderliğini sürdürdü.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupa’nın üç müşterek kuvvet komutanlığını üstlenmesinin “önemli” olduğunu belirtti. Ancak ittifakın askeri planlarını hazırlayan Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı (SACEUR) görevini yürüten ismin “Amerikalı kalmasının son derece önemli” olduğunu vurguladı.
Rutte, bunun “ABD’nin Avrupa’daki güçlü konvansiyonel varlığını her zaman güvence altına alacağını” ve “ABD’nin ekonomik olarak NATO toplamının yarısından fazlasını oluşturduğu bir ittifakta son derece mantıklı bir iş bölümü” olduğunu ifade etti.