Dünyada ilk kez İran, Starlink'i engellemeyi başardı. Daha önce 'engellenemez' olarak nitelenen Starlink, bu kez İran yönetiminin elektronik harp teknikleriyle büyük ölçüde devre dışı bırakıldı.
İran’da protestoların şiddetlenmesiyle geçen hafta başlayan internet kesintisi 156 saati aşkın süredir devam ediyor. Uzmanlara göre son internet ve iletişim kesintisi, bugüne kadar görülen en kapsamlı ve en sert bilgi akışı karartması.
İran'da normalde de internet erişimi büyük ölçüde iç ağ ile sınırlı olduğu için yurttaşların dış dünyayla bağlantıları kısıtlı. Bu türden ağ bağlantılarına “intranet” adı veriliyor. Ancak mevcut protestolar sırasında yetkililer ilk kez bu ağı da kapattı.
İran, internete erişimi engellemek için DNS (internet sitelerinin bulunmasını kolaylaştıran yapı) karıştırma, BGP (internet trafiğine hangi yoldan gideceğini gösteren trafik levhaları gibi düşünülebilir) kontrolü, derin içerik filtreleme ve küresel ağa erişim noktalarının bağlantısının fiziksel olarak kesilmesi gibi bir dizi yöntem kullanıyor. Son kesintide tam olarak hangi yöntemin izlendiği tartışmalı.
Ancak İran'ın zaman için sadece ulusal çapta işleyen bir intranet sistemi kurması internetin "fişini çekmeyi" kolaylaştırdı. Uzmanlara göre bir zamanlar interneti kesmek günler sürerken İran artık saniyeler içinde tüm bağlantıyı kapatabiliyor. Cloudflare verileri, 8 Ocak’ta uygulanan kesintinin ardından 30 dakika içinde internet trafiğinin yüzde 98,5 oranında çöktüğünü gösteriyor. Uzmanlara göre bu kesintinin İran ekonomisine maliyeti 130 milyon doları aşmış durumda.
Üstelik bu denli büyük çaplı kesintilerde VPN gibi çözümler de işe yaramıyor. İnternete erişmek isteyen yurttaşların tek seçeneği Elon Musk'ın Starlink gibi uydu interneti servislerini kullanmak. Ancak dünyada ilk kez İran, Starlink'i de engellemeyi başardı.
Daha önce “engellenemez” olarak tanıtılan Starlink, bu kez İran yönetiminin askeri düzeyde elektronik harp teknikleriyle büyük ölçüde devre dışı bırakıldı.
Starlink: Protestocuların son iletişim hattı
Kara tabanlı internet altyapısının çökmesiyle birlikte, İranlılar için dış dünyaya açılan az sayıdaki kanaldan biri Starlink'ti. Starlink’in İran’da lisansı yok; ancak 2022’de Mahsa Amini protestoları sırasında ABD’nin yaptırımları gevşetmesiyle binlerce Starlink ekipmanı ülkeye kaçak yollarla sokuldu.
İran yasalarına göre Starlink terminali bulundurmak 6 aydan 2 yıla kadar hapis, 10’dan fazla cihaz ithal etmek ise 10 yıla kadar hapis cezası gerektiriyor. Buna rağmen sistem, gazeteciler, aktivistler ve protestocular için kritik bir bilgi aktarım aracı haline geldi.
Sistem nasıl susturuldu?
Uzmanlara göre İran, Starlink’i tamamen kapatmasa da kullanılamaz hale getirmeyi başardı. Filter.Watch’a göre Tahran’ın bazı mahallelerinde Starlink kullanıcıları yüzde 40’a varan paket kaybı yaşadı. Bu, kısa mesajların iletilebilmesini mümkün kılarken video, görüntülü görüşme ve web erişimini fiilen imkansız hale getiriyor.
Starlink'i devreden çıkarabilmenin bazı temel yöntemleri var. Bunların başında GPS sinyallerinin karıştırılması geliyor. Starlink terminalleri, konumlarını belirlemek ve uydularla bağlantı kurmak için GPS’e ihtiyaç duyuyor. İran, özellikle 2025’te İsrail’le yaşanan 12 günlük savaşın ardından GPS sinyallerini sistematik biçimde bozmaya başladı.
Britanya'da yaşayan İranlı aktivist Nariman Gharib, İran'dan Starlink terminali hata ayıklama verilerini elde ettiklerini açıkladı. Telemetri verilerine göre İran yönetimi Starlink'i engellemek için sahte GPS sinyalleri de yayıyor:
"Bu basit bir sinyal bozma değil; hükümetin terminalleri yanıltmak için sahte GPS sinyalleri yayınladığı anlaşılıyor."
Bir diğer yöntem ise mobil askeri jammer’lar olabilir. Analizler, sinyal bozmanın sabit değil, kamyon veya araç üstü mobil jammer’lar ile mahalle mahalle uygulandığını gösteriyor. Bu yöntem, Rusya’nın Ukrayna’da kullandığı taktiklerle büyük benzerlik taşıyor.
Bunun yanı sıra görgü tanıkları ve insan hakları örgütlerine göre güvenlik güçleri, özellikle Tahran’ın batısında evlere baskınlar düzenleyerek Starlink antenlerini topluyor. İran devlet medyası, ele geçirilen terminalleri “elektronik casusluk ve sabotaj ekipmanı” olarak tanımladı.
Rusya ve Çin'in dahil oldu mu?
İran’ın Starlink’e karşı geliştirdiği yöntemlerde dolaylı Rus ve Çin etkisi olabileceği de değerlendiriliyor.
AFP'nin konuyla ilgili analizine göre Rusya, Ukrayna savaşında Starlink’i hedef alan ancak tam başarı sağlayamayan elektronik harp deneyimini İran’la paylaşmış olabilir. İran’ın, Rus yapımı Krasukha-4 sistemini tersine mühendislikle geliştirerek Cobra V8 adlı kendi elektronik harp sistemini ürettiği belirtiliyor.
Çin’in ise doğrudan jammer gibi cihazlar sağlamaktan ziyade, kullanıcı tespiti, trafik analizi ve dijital gözetim teknolojileri ile İran’ın Starlink kullanıcılarını belirlemesine katkı sunmuş olabileceği iddia ediliyor.
Trump ve Musk devrede
ABD Başkanı Donald Trump, Starlink’in İran’da yeniden devreye alınması için Elon Musk’la görüştüğünü açıkladı.
Washington Post ve Bloomberg’e göre Musk, mühendislerine bağlantıyı yeniden sağlamak için çözüm üretme talimatı verdi ve İran için ücretsiz Starlink hizmeti sunulmasını kabul etti. Ancak uzmanlara göre sorun artık mali değil, yerel düzeyde uygulanan askeri sinyal baskısı.
İran genelinde 31 eyalette 500’den fazla protesto düzenlendi. Resmi makamlar net bir bilanço açıklamazken, insan hakları örgütleri en az 648 ila 2 bin 500’ü aşkın kişinin hayatını kaybettiğini bildiriyor. Kesintiler, bu ölümlere ilişkin görüntü ve bilgilerin dış dünyaya ulaşmasını büyük ölçüde engelliyor.
Starlink artık sadece bir teknoloji değil
İran örneği, uydu internetinin yalnızca bir iletişim aracı değil; ABD dış politikasının dijital bir uzantısı, hedef ülkeler açısından ise egemenlik ve rejim güvenliği meselesi olarak görüldüğünü ortaya koydu.
Daha önce Rusya’nın başaramadığı bir şeyi İran’ın kısmen başarması, Starlink’in “yüksek dayanıklılık” iddiasını ciddi biçimde sorgulatırken, uydu internetini büyük güç rekabetinin yeni cephesi haline getirdi.