Sahibi tarafından yapay zeka ve bilim insanlarının yardımıyla geliştirilen kişiselleştirilmiş mRNA kanser aşısı, Rosie adlı köpekteki tümörün önemli ölçüde küçülmesini sağladı. İşte bilinenler.
Kanserle mücadele eden bir köpek için başlatılan sıra dışı bir girişim, hem veterinerlik hem de insan kanser araştırmaları için umut veren bir gelişmeye dönüştü.
REKLAM
REKLAM
Sahibi tarafından yapay zeka ve bilim insanlarının yardımıyla geliştirilen kişiselleştirilmiş mRNA kanser aşısı, Rosie adlı köpekteki tümörün önemli ölçüde küçülmesini sağladı.
Sekiz yaşındaki köpek Rosie, 2019’da Avustralya’nın Sidney kentinde yaşayan teknoloji girişimcisi Paul Conyngham tarafından bir hayvan barınağından sahiplenildi. Ancak 2024’te Rosie’ye ölümcül mast hücreli kanser teşhisi kondu. Yapılan kemoterapi ve ameliyatlar tümörlerin büyümesini yavaşlatsa da tam anlamıyla küçültemedi.
Bunun üzerine Conyngham, alışılmadık bir yöntem izleyerek bir sohbet botu ile birlikte olası tedavi seçeneklerini araştırmaya başladı. Yapay zekanın yardımıyla Rosie’nin tümöründen elde edilen genetik verileri analiz ederek kişiye özel bir mRNA kanser aşısı geliştirme planı oluşturdu.
ChatGPT ile başlayan bilimsel süreç
Conyngham’ın araştırmalarında kullandığı araçlardan biri ChatGPT'ydi. Yapay zeka, onu bağışıklık sistemini harekete geçiren immünoterapi yaklaşımına yönlendirdi ve University of New South Wales bünyesindeki Ramaciotti Centre for Genomics ile iletişime geçmesini önerdi.
Merkezin yöneticisi ve hesaplamalı biyoloji uzmanı Martin Smith başlangıçta talebi sıra dışı buldu.
The Australian gazetesine konuşan Smith, “Bize bazen tuhaf talepler geliyor. Bu da köpeğinin DNA’sını dizilemek isteyen bir bireyden gelmişti,” dedi.
Rosie’nin sahibi ise bu süreçte geri adım atmadı. Makine öğrenmesi ve veri analizi alanında 17 yıllık deneyimi olan Conyngham, köpeğinin sağlıklı dokusundan ve tümöründen alınan DNA örneklerini karşılaştırarak mutasyonları tespit etti.
Yapay zeka ile mutasyonların analizi
Rosie’nin genetik dizilimi yaklaşık 3 bin dolar karşılığında yapıldı. Conyngham daha sonra bu verileri farklı analiz araçlarından geçirerek kanserle ilişkili mutasyonları belirledi.
Bu süreçte ayrıca protein yapılarını tahmin eden yapay zeka sistemi AlphaFold’u kullanarak mutasyona uğramış proteinleri analiz etti ve potansiyel tedavi hedeflerini belirledi.
Smith, biyoloji geçmişi olmayan bir kişinin bu noktaya kadar ilerlemesine şaşırdıklarını söyledi:
"Paul son derece ısrarcıydı. Mutasyonları analiz ettiğini ve potansiyel hedefleri belirlediğini söylediğinde gerçekten şaşırdım."
mRNA kanser aşısı geliştirildi
Başlangıçta ekip bir immünoterapi ilacını kullanmayı planlamıştı. Ancak ilaç şirketi ilacı deneysel kullanım için vermeyi reddetti.
Bunun üzerine araştırmacılar, nano-ilaç uzmanı Pall Thordarson ile iletişime geçti.
Thordarson, Conyngham’ın analiz ettiği genetik verileri kullanarak Rosie için özel bir mRNA kanser aşısı tasarladı.
“Bu, bir köpek için tasarlanan ilk kişiselleştirilmiş kanser aşısı,” diyen Thordarson, bu yaklaşımın gelecekte insan tedavileri için de önemli olabileceğini belirtti.
mRNA teknolojisi
Pandemi sırasında geliştirilen Covid-19 aşılarında kullanılan mRNA teknolojisi, hücrelere hastalıkla savaşacak proteinleri üretme talimatı veren bir molekül içeriyor.
Kanser araştırmalarında da aynı prensiple çalışan kişiselleştirilmiş mRNA aşıları üzerinde çok sayıda klinik deney yürütülüyor, ancak teknoloji henüz rutin tedavi haline gelmiş değil.
Deneysel tedavi umut verdi
Aşının hazırlanmasının ardından etik izin süreci başladı. Conyngham aylar süren başvuruların ardından denemeyi gerçekleştirecek veteriner araştırmacıya ulaştı.
Bu noktada devreye Rachel Allavena girdi. Queensland Veterinerlik Bilimleri Okulu’nda çalışan Allavena, köpeklerde deneysel immünoterapiler üzerine yürüttüğü araştırmalar kapsamında gerekli etik izinlere sahipti.
Böylece Rosie, aralık ayında ilk aşıyı aldı. Sonrasında da güçlendirici dozlar uygulandı.
Allavena’ya göre sonuçlar oldukça dikkat çekiciydi: Büyük tümörlerden biri yaklaşık yarı yarıya küçülmüş, köpeğin enerji seviyesi artmış ve genel sağlık durumu belirgin şekilde iyileşmişti.
“Bu tedaviyi ilk kez deniyoruz ama etkisini görmek gerçekten büyüleyici,” diyen Allavena, kişiselleştirilmiş tedavilerin gelecekte evcil hayvanlarda yaygınlaşabileceğini belirtiyor.
İnsanlar için umut
Rosie’nin tedavisi, UNSW Centre for Molecular Oncology direktörü David Thomas gibi kanser araştırmacılarının da ilgisini çekti.
Gazeteye konuşan Thomas’a göre bu hikâyenin en dikkat çekici yanı vatandaş bilimiyle ilişkisi. Bilim insanı, "Bilgisayar bilimleri geçmişi olan sıradan bir insanın bilimsel sürece katkı sunması gerçekten etkileyici" diyor.
Şimdi ekip, ilk tedaviye yanıt vermeyen bir tümörü hedefleyecek ikinci bir kişiselleştirilmiş aşı üzerinde çalışıyor.