Ay tozunun yaklaşık yarısı oksijen içeriyor ancak bu oksijen demir ve titanyum gibi metallerle kimyasal açıdan bağlı durumda. Bu nedenle doğrudan solunabilir değil. Bilim insanları uzun süredir bu oksijeni ayrıştırarak hem astronotlar için hava hem de roket yakıtı üretmeyi hedefliyordu.
Milyarder Jeff Bezos'un uzay firması Blue Origin, Ay’da kalıcı yaşamın önünü açabilecek önemli bir gelişmeye imza attı. Şirket, Ay yüzeyini kaplayan tozdan (regolit) solunabilir oksijen üretmeyi başardığını duyurdu.
REKLAM
REKLAM
Ay tozunun yaklaşık yarısı oksijen içeriyor ancak bu oksijen demir ve titanyum gibi metallerle kimyasal açıdan bağlı durumda. Bu nedenle doğrudan solunabilir değil. Bilim insanları uzun süredir bu oksijeni ayrıştırarak hem astronotlar için hava hem de roket yakıtı üretmeyi hedefliyordu.
Dünya’dan uzaya oksijen taşımak hem maliyetli hem de riskli olduğu için, bu kaynağın Ay’da üretilmesi kalıcı üsler açısından büyük önem taşıyor.
'Air Pioneer' reaktörü
The Telegraph'a göre, Blue Origin, "Air Pioneer" adını verdiği küçük ölçekli bir reaktörle bu soruna çözüm geliştirdiğini açıkladı.
Şirket, bu sistemin gelecekte uçuşa hazır hale getirilerek “sürdürülebilir bir Ay üssünde oksijen üretebileceğini” söylüyor.
Süreç nasıl işliyor?
Sistem, elektroliz adı verilen kimyasal sürece dayanıyor. Ay toprağı yaklaşık 1600 dereceye kadar ısıtılıyor ve ardından içinden elektrik akımı geçiriliyor. Bu sayede oksijen, bağlı olduğu metal ve silikon elementlerinden ayrıştırılıyor.
Ortaya çıkan oksijen gazı toplanarak solunabilir hava ya da yakıt olarak kullanılabiliyor. Aynı süreçte demir, alüminyum ve silikon gibi malzemeler de elde ediliyor. Bu maddelerin, Ay’daki inşaat ve elektronik altyapı için kullanılabileceği belirtiliyor.
NASA ve Artemis programı bağlantısı
NASA, Blue Origin’in bu projesine “Tipping Point” programı kapsamında 35 milyon dolarlık destek sağladı. Ayrıca Apollo misyonları sırasında Dünya’ya getirilen gerçek Ay tozu örnekleri de testler için şirkete verildi.
NASA, Artemis IV görevi kapsamında 2028'de yeniden insanlı Ay inişi gerçekleştirmeyi planlıyor. Bu görev, kısa süre önce Ay yörüngesindeki gezisini tamamlayan Artemis II misyonunun üzerine inşa edilecek.
Ay’da 'kendi kendine yeten' yaşam hedefi
Blue Origin, SpaceX ile birlikte gelecekte Ay’da ilk kalıcı koloniyi kurmak için NASA ile işbirliği yapmayı hedefliyor. Şirket, uzun vadede Ay ve Mars’ı “insanların ve robotların sadece ziyarete gitmediği, aynı zamanda yaşayıp geliştiği, kendi kendine yeten dünyalara” dönüştürmek istiyor.
Diğer yandan, bu reaktörlerin çalışması için yaklaşık 1 megavat enerji gerekiyor. Şirket, bu ihtiyacın Ay yüzeyine kurulacak güneş panelleriyle karşılanabileceğini öngörüyor.
Blue Origin yetkililerine göre Ay yüzeyinde üretilecek her kilogram oksijen, Dünya’dan taşınması gereken yükü azaltacak ve kalıcı uzay yerleşimlerine giden yolu hızlandıracak.
Daha önce de laboratuvar ortamında yapılmıştı
NASA da dahil olmak üzere ajanslar yıllardır Ay toprağından oksijen üretme üzerine çalışıyor.
2020’de Avrupa Uzay Ajansı (ESA), Ay toprağına benzer malzemeden elektroliz yöntemiyle oksijen üretmeyi başardığını duyurmuştu.
Ancak bu sistemler büyük ve ağır ekipman gerektiriyor, laboratuvar ortamında çalışıyor ve uzata gönderilecek kadar kompakt inşa edilemiyordu.
Blue Origin ise daha küçük ve modüler bir reaktör geliştirdiklerini ve bunu “uçuşa hazır” hale getirebileceklerini iddia ediyor.