Avrupa Komisyonu, Instagram ve Facebook'taki sonsuz kaydırma (infinite scroll) ile otomatik oynatma (autoplay) özelliklerini hedef alarak, Meta'nın platformlarının başta çocuklar olmak üzere kullanıcıların ruh sağlığı üzerindeki riskleri yeterince azaltamadığı sonucuna vardı.
Avrupa Komisyonu, Meta'nın Instagram ve Facebook'un bağımlılık yaratan tasarımı nedeniyle Dijital Hizmetler Yasası'nı (DSA) ihlal ettiğine dair ön değerlendirmesini açıkladı. Bu tespit, şirkete milyarlarca euroya ulaşabilecek para cezasının önünü açtı.
REKLAM
REKLAM
Cuma günü açıklanan ön bulgular, sonsuz kaydırma (infinite scroll), otomatik oynatma (autoplay), anlık bildirimler (push notifications) ve son derece kişiselleştirilmiş öneri algoritmaları gibi özelliklere odaklanıyor. Düzenleyicilere göre bu araçlar kullanıcıları "otomatik pilot moduna" sürükleyerek platformların zorlayıcı ve bağımlılık yaratan biçimde kullanılmasına yol açıyor.
"Avrupalıların fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması sosyal medya platformları için öncelik olmalıdır," diyen Avrupa Komisyonu'nun Teknolojik Egemenlik, Güvenlik ve Demokrasiden Sorumlu İcra Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"Dijital Hizmetler Yasası, platformları hizmetlerinin bağımlılık yaratan tasarımı ve bunun etkileri konusunda hesap verebilir kılan açık bir çerçeve sunuyor. Avrupa'da mevzuatımızı kararlılıkla uygulamaya devam edeceğiz."
Avrupa Komisyonu'nun Mayıs 2024'te başlattığı soruşturma, Meta'nın platformlarının kullanıcıların, özellikle de çocuklar ile kırılgan durumdaki yetişkinlerin fiziksel ve ruhsal sağlığı üzerindeki risklerini yeterince değerlendirmediği sonucuna ulaştı.
Soruşturmayı yürüten yetkililer, Meta'nın gençlerin Instagram ve Facebook'ta gece saatlerinde ne kadar zaman geçirdiğine ilişkin verileri yeterince dikkate almadığını, ayrıca Reels ve Hikâyeler (Stories) gibi formatların optimize edilmesinin aşırı veya kompulsif kullanımı teşvik edebileceğine ilişkin riskleri göz ardı ettiğini tespit etti.
Komisyon, Meta'nın mevcut koruma önlemlerini de yetersiz buldu. Açıklamada, genç kullanıcılar için varsayılan olarak etkinleştirilenler de dahil olmak üzere ekran süresi yönetimi araçlarının kolaylıkla devre dışı bırakılabildiği ve kullanım süresini anlamlı ölçüde azaltmadığı belirtildi.
Ebeveyn denetimlerinin ise yalnızca yeterli teknik bilgiye sahip ve bu ayarları kullanacak zamanı bulunan ebeveynler için etkili olduğu değerlendirilirken, düzenleyiciler bunun söz konusu araçların işlevselliğini önemli ölçüde zayıflattığını ifade etti.
Daha fazla tasarım değişikliği gerekiyor
Komisyon, Meta’dan her iki platformda da yapısal tasarım değişiklikleri yapmasını istedi. Bunlar arasında, otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma gibi özelliklerin varsayılan olarak devre dışı bırakılması, etkili ekran süresi molalarının devreye alınması ve tavsiye sistemlerinin etkileşimi merkeze daha az alan bir yapıya kavuşturulması yer alıyor.
Ön bulgular nihai sonucu peşinen belirlemiyor. Meta, olası bir uyumsuzluk kararı verilmeden önce Komisyonun soruşturma dosyalarını inceleme ve yazılı olarak yanıt verme hakkına sahip.
Bulguların nihayetinde doğrulanması halinde, Meta dünya genelindeki yıllık cirosunun yüzde 6’sı ile sınırlandırılmış bir para cezasıyla karşı karşıya kalacak. Bu oran, şirketin 2025’te 201 milyar doların hemen altında kalan gelirine göre 12 milyar doların (11 milyar euro) üzerine çıkabilir.
Bu adım, büyük platformlara karşı DSA kapsamında başlatılan bir dizi işlemin son halkası niteliğinde.
Yasa kapsamında verilen ilk iki ceza, Aralık ayında Elon Musk’ın X platformuna kesilen 120 milyon avroluk ağır ceza ile Mayıs ayında Çinli e-ticaret devi Temu’ya uygulanan, bunun da üzerinde 200 milyon euroluk para cezasıydı.
Soruşturma, ayrıca 13 yaş altına yönelik yaş doğrulama önlemlerine ilişkin ayrı bir Meta incelemesiyle paralel yürütülüyor. Bu dosyada ön bulgular nisan ayında kabul edilmişti.