Geçen yıl ABD'li yetkililer kadınlarda gonore, klamidya ve trikomoniyazı saptayan ilk ev testini ve rahim ağzı kanserine yol açan virüs için ilk ev tipi kiti onayladı.
En yaygın cinsel yolla bulaşan hastalıkların test edilmesi ve tedavisine yönelik yeni seçenekler kullanıma giriyor. Uzmanlar, bunun ABD’deki enfeksiyon oranları üzerinde aşağı yönlü baskıyı sürdürmesini umuyor.
Geçen yıl, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), kadınlarda görülen üç yaygın enfeksiyonu (bel soğukluğu, klamidya ve trikomoniyaz) saptayabilen ilk ev tipi testi ve rahim ağzı kanserine neden olan virüs için ilk evde kullanılan kiti onayladı.
FDA, yılı bel soğukluğu için iki yeni ilaç onaylayarak kapattı. Bu, hastalık için onlarca yılın ilk yeni seçenekleri oldu.
Bu, COVID-19 pandemisi öncesi ve sırasında cinsel yolla bulaşan enfeksiyon vakalarının ürkütücü seviyelere çıkmasının ardından gelen olumlu bir haber. Pandemi, ülke genelinde cinsel sağlık taramalarını, eğitimi ve tedaviyi sekteye uğratmıştı.
Ancak pandemi yılları testler konusunda olumlu gelişmeler de getirdi. İlk reçetesiz koronavirüs testlerinde kullanılan aynı teknoloji, şimdi sifiliz ve diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için evde kullanılabilen kitlere uyarlanıyor. Daha önce FDA, bu tür testlerin kullanımını ağırlıklı olarak sağlık profesyonelleriyle sınırlıyordu.
Kaliforniya Üniversitesi'nde cinsel sağlık uzmanı Dr. Ina Park, "Cinsel sağlık damgalanabiliyor ve insanlar test yaptırma konusunda çekingen olabiliyor," dedi.
"Artık, bir sağlık kuruluşuna gitmekten çekinen hastalar için çok sayıda seçenek var."
Yeni testler kolaylık ve daha hızlı sonuçlar sunuyor
Test şirketi Visby Medical, FDA onayının ardından geçen yıl kadınlar için üçü bir arada testini piyasaya sürdü. İdrar temelli test, bir vajinal örnek alma çubuğu ve sonuçları oluşturan, bunları inceleme için çevrimiçi bir uygulamaya gönderen küçük bir elektronik cihaz içeriyor.
Fiyatı 150 dolar (yaklaşık 127 euro) olan test, sonuçları tartışabilecek ve gerekirse antibiyotik ya da başka ilaç yazabilecek bir sağlık uzmanıyla tele-sağlık görüşmesini de içeriyor.
Visby'nin baş tıbbi sorumlusu Dr. Gary Schoolnik'e göre, testi satın almaktan reçete almaya kadar tüm süreç, geleneksel test modelinde birkaç gün sürerken yalnızca altı saatte tamamlanabiliyor.
Önceden, bir hemşire veya doktorun örnek alıp laboratuvara göndermesi, sonuçları alması ve sonuçları konuşmak için bir takip randevusu ayarlaması gerekiyordu.
"Birçok hastaya ulaşmak çok zor ve pozitif test sonucu olanların önemli bir kısmı hiç tedavi görmüyor ve takipten düşüyor," diyen Schoolnik, aynı zamanda Stanford Tıp Fakültesi'nde emeritus profesör.
FDA, Visby'nin testini, üç enfeksiyonu yaklaşık yüzde 98 veya daha yüksek doğruluk oranlarıyla doğru tespit ettiğini gösteren çalışma sonuçlarına dayanarak onayladı. Bu oran, hastaneler ve sağlık kliniklerinde uygulanan testlerle benzer.
Bazı ev tipi testlerde ise sonuç almak için hâlâ dışarıdan işlem gerekiyor.
Örneğin FDA, mayıs ayında HPV, rahim ağzı kanserine neden olan virüs için Teal Health'in test kitini onayladı. Şirketin Teal Wand'ı, kadınların kendi vajinal örneklerini almalarına olanak tanıyor; örnek bir tüpe konulup işlenmek üzere laboratuvara gönderiliyor.
Bu ayın başında yayımlanan güncellenmiş federal HPV tarama kılavuzları, ilk kez kendi kendine örnek almayı onayladı.
FDA, uzun zaman sonra ilk yeni bel soğukluğu ilaçlarını onayladı
Bel soğukluğuna neden olan bakteriler sürekli evrimleşerek, tedavide kullanılan neredeyse tüm antibiyotiklere karşı direnç geliştirdi.
Yeni iki ilacın her ikisi de ağızdan alınabiliyor. Bu, mevcut standart tedaviye göre önemli bir avantaj. Şu anda standart tedavi, antibiyotik seftriakson enjeksiyonudur.
Kamu-özel ortaklığıyla geliştirilen Nuzolvenc, suda çözünen granül formunda geliyor. GlaxoSmithKline'ın Bluejepa'sı ise aynı zamanda idrar yolu enfeksiyonlarının tedavisi için de onaylı bir tablet.
CDC daha önce, enjekte edilen seftriaksona ek olarak bir başka ilaç olan oral azitromisini de öneriyordu; ancak bel soğukluğuna karşı direncin arttığına dair işaretler üzerine bu hapı kılavuzlarından çıkardı.
Park, "Bel soğukluğunu tedavi etmek için önerilen tek bir antibiyotik sınıfına kalmıştık ve elimizde başka iyi seçenek yoktu," dedi. "Dolayısıyla aynı yıl içinde iki yeni seçeneğe sahip olmak çok heyecan verici."
Yeni testler ve ilaçlar, cinsel yolla bulaşan hastalık oranlarının yeniden düştüğü bir dönemde geliyor
CDC'nin geçici verileri 2024 için, bel soğukluğu vakalarında üst üste üçüncü yıl düşüş olduğunu; yetişkinlerde klamidya ve sifilizin en bulaşıcı türlerinde ise art arda ikinci yıl düşüş yaşandığını gösterdi.
Uzmanlar, gençler arasında cinsel aktivitenin azalması, enfeksiyonları önlemek için ertesi gün hapı gibi kullanılan bir antibiyotiğin kullanımının artması ve evde yapılan taramaların çoğalması dahil, bu eğilimin arkasında birkaç faktöre işaret ediyor.
Bazı uzmanlar temkinli olunmasını söylese de, yeni testler düşüşü daha da hızlandırabilir.
Daha fazla kişi evde test yaptıkça, daha önce birkaç büyük test laboratuvarı tarafından raporlanan ulusal enfeksiyon oranlarını izlemek zorlaşabilir.
Ayrıca, yeni testler ve ilaçlar erişimi kısıtlayabilecek daha yüksek fiyat etiketleriyle geliyor.
Örneğin Visby'nin 150 dolarlık (yaklaşık 127 euro) testi sigorta kapsamına girmiyor.
Buna Trump yönetiminin CDC ve diğer halk sağlığı kurumlarına yönelik son finansman kesintilerini de eklediğinizde ufukta daha fazla zorluk görülebilir.
Park, "İnsanların daha fazla test seçeneğine sahip olmasından ve artık yeni ilaçlara erişimimiz olmasından dolayı oldukça iyimserim," dedi.
"Korkum, bu halk sağlığı kesintilerinin, yeni seçeneklerden yararlanma gücü en az olan nüfuslar için cinsel sağlık hizmetlerine erişimi azaltacak olması."