ABD merkezli finans şirketi Morningstar’a göre Novo Nordisk, ABD’deki kilo verme ilacı pazarının yaklaşık yüzde 43’ünü elinde bulunduruyor ve artan rekabete rağmen pazardaki ağırlığını koruyor.
Danimarka, olası bir Grönland anlaşması kapsamında ABD ile müzakerelere hazırlanırken, ülkenin en büyük sanayi kolunun bu görüşmelerde beklenen ölçüde pazarlık gücü sağlamayabileceği belirtiliyor. Uzmanlar, Euronews Health’e yaptıkları değerlendirmelerde, özellikle ilaç sektörünün jeopolitik risklere açık olduğuna dikkat çekiyor.
REKLAM
REKLAM
Danimarka İstatistik Kurumu verilerine göre, ülkenin 2024 yılında ABD’ye yaptığı en büyük ihracat kalemi, ilaçlar da dahil olmak üzere kimyasal ürünler oldu. Bu ihracatın toplam değeri yaklaşık 21,5 milyar Danimarka kronu (2,8 milyar euro) olarak hesaplanırken, söz konusu ürünler Danimarka’nın ABD’ye yaptığı toplam ihracatın yüzde 34’ünü oluşturdu.
Bu ticaretin merkezinde, Ozempic ve Wegovy gibi kilo verme ve diyabet ilaçlarıyla tanınan Danimarkalı ilaç devi Novo Nordisk yer alıyor.
ABD merkezli finans şirketi Morningstar’a göre Novo Nordisk, ABD’deki kilo verme ilacı pazarının yaklaşık yüzde 43’ünü elinde bulunduruyor ve artan rekabete rağmen pazardaki ağırlığını koruyor. Ancak uzmanlara göre, ilaç ticaretinin giderek daha fazla jeopolitik bir mesele haline gelmesi, Danimarka açısından ters tepebilir.
Brookings Enstitüsü’nde sağlık ekonomisti ve kıdemli araştırmacı olarak görev yapan Marta Wosinska, “Danimarka böyle bir adım atarsa kendi ayağına kurşun sıkmış olur, çünkü elinde çok güçlü bir pazarlık kozu kalmaz,” değerlendirmesinde bulundu. Wosinska, “Bu, Danimarka için pek akıllıca bir hamle olmaz,” dedi.
“Antibiyotik ya da kanser ilacı değil”
Ozempic ve Wegovy’nin etken maddesi olan semaglutid büyük ölçüde Danimarka’da üretiliyor. İlacın hastalar tarafından kullanılan enjeksiyon kalemleri ise hem Danimarka’da hem de ABD’nin Kuzey Karolina eyaletinde dolduruluyor. Bu bilgiyi, Dış İlişkiler Konseyi’nde (CFR) küresel sağlık alanında kıdemli araştırmacı olan Prashant Yadav paylaştı.
Yadav’a göre, hükümetlerin hangi üretim aşamasına gümrük vergisi ya da yaptırım uygulayacağı bu noktada büyük önem taşıyor. Çünkü bu kararlar, ek maliyetin hangi ülke tarafından üstlenileceği konusunda karmaşık sorular doğurabiliyor.
Yadav, “ABD nihai ürünlere yüksek gümrük vergileri uygulayabilir. Ancak Novo Nordisk’in Kuzey Karolina’da dolum ve son işlem faaliyetleri yürütmesi nedeniyle, tarifelerle şirketi ABD pazarından tamamen sıkıştırmak zor olur,” dedi.
Teorik olarak Danimarka, semaglutid ihracatını ABD’ye kısıtlayabilir. Ancak Yadav, bunun etkisinin sınırlı kalacağını savundu. Ona göre, yaptırımlar en çok hayati öneme sahip ilaçlarda etkili oluyor. Wegovy ve Ozempic ise diyabet hastaları için etkili olsa da vazgeçilmez ilaçlar kategorisinde yer almıyor.
“Bu, bir antibiyotik ya da kanser ilacı gibi değil. Olmaması durumunda sağlık sisteminin tamamen çökeceği bir ilaçtan bahsetmiyoruz,” ifadelerini kullandı.
Ozempic’in yerini Mounjaro alabilir
Novo Nordisk, ABD pazarında güçlü bir rakiple de karşı karşıya: Kilo verme ilacı Mounjaro’nun üreticisi olan Eli Lilly. Yadav’a göre, pazar payı iki şirket arasında “nispeten dengeli” bir şekilde bölünmüş durumda. Bu da ABD’nin Danimarka menşeli obezite ilaçlarına ciddi ölçüde bağımlı olduğunu gösteriyor.
Novo Nordisk’in ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) sunduğu 2024 tarihli faaliyet raporuna göre, ABD’den sonra şirketin en büyük pazarları Çin, Kanada, Japonya ve Avrupa ülkeleri. Ancak Yadav, bu pazarların hiçbirinin ABD kadar büyük olmadığını vurguladı.
“ABD, semaglutid pazarında Novo Nordisk’in gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’ini oluşturuyor,” dedi.
Uzmanlara göre, Novo Nordisk ve Eli Lilly’nin ürünleri birbirine yeterince benzer olduğu için, gerekirse hastalar bir ilaçtan diğerine geçebilir. Wosinska, bu geçişteki tek engelin doktor reçetesi olduğunu söyledi.
Yadav, ABD’de kısıtlama olması halinde bazı hastaların Novo Nordisk’in ağızdan alınan Wegovy tabletinden enjeksiyon formuna geçmek zorunda kalabileceğini, ancak tablet kullanan hasta sayısının oldukça sınırlı olduğunu belirtti. Wegovy’nin tablet formu, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından ancak Aralık ayında onaylandı.
Öte yandan Eli Lilly, kendi hap formundaki kilo verme ilacı için klinik deneyler yürütüyor. İlk sonuçlar, bu ilacın enjeksiyonlar kadar etkili olabileceğini gösteriyor.
Wosinska, “Eğer Novo Nordisk belirli bir süre piyasadan kaybolur ve Eli Lilly’nin tablet ilacı bu süreçte piyasaya çıkarsa, bu Novo için çok büyük bir kayıp olur,” dedi.
Kıtlık riski ve “onaysız” semaglutid ürünleri
Uzmanlara göre, Danimarka ya da ABD tarafından semaglutid ürünlerine yönelik herhangi bir kısıtlama getirilmesi durumunda, FDA bu ilacı “kıtlıkta” olarak sınıflandırabilir.
ABD’de ilaçlar, üreticiye 20 yıl süreyle tekel hakkı tanıyan patentlerle korunuyor. Ancak bir ilaç kıtlık listesine girdiğinde, ABD yasalarındaki bir boşluk devreye giriyor. Bu boşluk sayesinde yetkili eczaneler, “bileşik hazırlama” (compounding) yöntemiyle markalı ilacın “onaysız bir versiyonunu” üretebiliyor.
Wosinska, “Eczaneler dozajı değiştirdiklerini söyleyebilir ya da ilaca vitamin D gibi ek maddeler katabilir. Bu değişikliklerin yeterince kapsamlı olup olmadığı tartışmalı, ancak yasa bu özelleştirmeyi net şekilde tanımlamıyor,” dedi.
FDA, 2022 yılında artan talep nedeniyle Novo Nordisk’in semaglutidi ile Eli Lilly’nin Mounjaro’daki etken maddesi tirzepatidi kıtlık listesine almıştı. Her iki ilaç da şu anda bu listede yer almıyor.
Ancak Novo Nordisk, söz konusu kıtlık döneminin ardından, 40 eyalette onaysız semaglutid sattıkları gerekçesiyle ABD’li şirketlere karşı 130’dan fazla dava açtı.
Wosinska’ya göre, Danimarka’nın ABD pazarına yönelik bir kısıtlama kararı alması halinde, Novo Nordisk bu durumu FDA’ya bildirmek zorunda kalacak ve semaglutid büyük olasılıkla yeniden kıtlık listesine alınacak.