Birleşik Krallık'taki kadınların çoğu, menopozun ruh sağlığını etkileyebileceğini bilmiyor; yeni bir ankete göre yalnızca yüzde 28'i bunun depresyon ya da anksiyeteye yol açabileceğini biliyor.
Menopoz, kadınların neredeyse tamamının yaşadığı bir süreç; ancak Avrupa genelinde, bunun ruh sağlığı açısından taşıdığı riskler hâlâ yeterince anlaşılmıyor, eşit biçimde ele alınmıyor ve nadiren politikalara yansıyor.
REKLAM
REKLAM
Birleşik Krallık’ta YouGov tarafından gerçekleştirilen ve Royal College of Psychiatrists’ın (RCPsych) siparişiyle yapılan son anket, kadınların yalnızca yüzde 28’inin menopozun yeni bir ruhsal hastalığı tetikleyebileceğini bildiğini ortaya koydu.
RCPsych’in raporuna göre bu bilgi eksikliği, sayısız kadının hayati önemdeki bakım hizmetlerinden mahrum kalması anlamına geliyor.
Karmaşanın bir kısmı, birçok belirtinin menopozdan yıllar önce başlamasından kaynaklanıyor. Perimenopoz olarak bilinen geçiş dönemi, hormon seviyelerinin öngörülemez biçimde dalgalanmaya başladığı 40’lı yaşlarda – hatta kimi zaman daha da erken – başlayabiliyor.
Bu süreçte östrojen ve progesterondaki dalgalanmalar yalnızca ateş basmaları ve uyku düzeninin bozulması gibi fiziksel belirtilere değil, aynı zamanda ruh hali ve ruh sağlığında önemli değişimlere yol açabiliyor.
Menopozun kendisi, bir kadının üreme döneminin sonunu ifade ediyor ve art arda 12 ay boyunca adet görülmemesi olarak tanımlanıyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre menopoz genellikle 45 ile 55 yaşları arasında gerçekleşiyor.
University College London (kaynak İngilizce) tarafından yürütülen ve Post Reproductive Health dergisinde yayımlanan ayrı bir çalışma, Siyah kadınların yüzde 88’inin okulda menopozla ilgili hiçbir eğitim almadığını, yarıdan fazlasının (%58) ise 40 yaşına gelene dek kendini bu konuda tamamen bilgisiz hissettiğini gösterdi.
Yaygın ama yeterince fark edilmeyen bir yük
Araştırmalar sorunun boyutunun dikkate değer olduğunu gösteriyor. Avrupa çapında yapılan geniş ölçekli bir çalışma (kaynak İngilizce), kadınların yüzde 55’inin menopoz döneminde ruh hali dalgalanmaları, kaygı ya da depresyon gibi psikolojik belirtiler bildirdiğini ortaya koydu.
İsveç’te 2021 tarihli bir ulusal sağlık raporu (kaynak İngilizce), kadınların yüzde 60’ının orta ya da şiddetli menopoz belirtileri yaşadığını ortaya çıkardı. Almanya’da ise menopoz dönemindeki kadınların kabaca üçte biri depresif belirtiler bildirdiğini söylüyor.
Diğer bazı araştırmalar (kaynak İngilizce), perimenopozun ilk kez ortaya çıkan ağır depresyon riskini yaklaşık yüzde 30 oranında artırabildiğini ve bipolar bozukluğa yatkın kadınlarda manik atak geçirme olasılığını önemli ölçüde yükselttiğini gösteriyor.
Belki de en kaygı verici bulgu, yaklaşık her 6 kadından 1’inin (%16,6) perimenopoz ve menopoz döneminde etkin biçimde saptanmayan ya da tedavi edilmeyen intihar düşünceleri yaşaması. Bu veri, 2026’da Liverpool John Moores University ile Newson Clinic tarafından yayımlanan klinik bir araştırmadan geliyor.
Liverpool John Moores University’de İntihar ve Kendine Zarar Verme Önleme Profesörü olan Pooja Saini, şunları söyledi: ‘Çok fazla kadın, intihar düşüncelerinin hormonal nedenlerini tam olarak yakalamayan değerlendirme araçlarıyla inceleniyor. Bu da hem önlenebilir hem de tehlikeli olan bakım boşlukları yaratıyor.’
Menopoz belirtileri görmezden gelindiğinde
Yapay zekâ destekli menopoz takip uygulaması Menotracker’ın kurucusu ve CEO’su Sonja Rincón için konu son derece kişisel. Bu ay 44 yaşına girerken geriye baktığında, belirtilerinin otuzlu yaşlarının ortalarında başladığını, ancak başlangıçta depresyon olarak yanlış teşhis edildiğini söylüyor.
‘35-36 yaşlarındayken bana depresyon tanısı kondu,’ diye anlattı Euronews Health’e. ‘Yataktan neredeyse çıkamıyordum. Gerçekten çok kötüydü ve ne olduğunu hiç anlayamıyordum.’
O dönemde gündüz çalışan, akşamları hukuk okuyan bekar bir anneydi ve kendisine defalarca stres ve aşırı çalışmanın suçlu olduğu söylendi. ‘Herkes bana sadece bekar bir anne olduğum için, çok çalıştığım için böyle hissettiğimi söylüyordu,’ diyor. ‘Doktorumun cevabı ise ilaç yazmaktan ibaretti.’
Altta yatan nedeni asla tam olarak hedeflemeyen antidepresanları yıllarca art arda kullandı. Perimenopoz kavramıyla tanışması ise çok daha sonra oldu. Rincón, ‘Perimenopoz diye bir şeyin var olduğundan en ufak bir fikrim yoktu,’ diyor. ‘Tüm konuyla kendi kendime ancak iki buçuk yıl önce karşılaştım.’
Durumu kendi araştırmasının ardından, pek çok belirtisinin hormonal değişimlerle örtüştüğünü fark etti. ‘Sonunda aslında kendi kendime tanı koymuş oldum,’ diyor. ‘Sonra doktora gidip hormon replasman tedavisi talep ettim.’
Tanı konduktan sonraki hayat
Tanı almak hem rahatlatıcı hem de hayal kırıklığı yaratan bir deneyim olmuş. ‘Rahatladım,’ diyor. ‘Ama yıllarca yaşadığınız o zorlukları geri alamıyorsunuz.’
Bu deneyim, bazı kadınların bu geçiş döneminde yaşadığı ruh sağlığı krizine dair ona önemli bir perspektif de kazandırmış. ‘Defalarca dikkate alınmadığınızda ve herkes size bunun sadece depresyon olduğunu söylediğinde, ama ilaçlar da tam olarak işe yaramadığında, bu inanılmaz derecede stres yaratıyor,’ diyor. ‘İntihar oranlarının neden daha yüksek olduğunu çok iyi anlayabiliyorum. İntihara teşebbüs etmedim ama o noktaya kesinlikle çok yaklaşmıştım.’
Kendi yaşadıkları ve bir arkadaşının menopoz nedeniyle terfi şansını kaçırmasına tanık olması, bunun münferit bir sorun olmadığını fark etmesini sağladı.
Astellas Pharma’nın 2025 tarihli uluslararası araştırması da bunu doğruladı: Altı ülkede 13.800 çalışanla yapılan ankette, yaklaşık her 12 kadından birinin iş yerinde menopoz nedeniyle ayrımcılığa uğradığını hissettiği ortaya çıktı. Kadınların üçte birinden fazlası, azalan verimlilik (%17) ya da belirtilerini açıklama korkusu (%14) gibi olumsuz etkiler bildirdi; yalnızca yüzde 24’ü konuyu yöneticisiyle konuşurken kendini rahat hissettiğini söyledi.
‘Milyonlarca kadının etkilendiğini fark ettim,’ diyor. ‘İşte o zaman nasıl bir çözüm olabilir diye düşünmeye başladım.’
Bu motivasyonla, yaklaşık 61 dilde kullanılabilen yapay zekâ destekli bir uygulama olan Menotracker’ı kurdu. Uygulama, kadınların belirtilerini, döngülerini, yaşam tarzı verilerini ve tedaviye verdikleri yanıtları takip etmelerine imkân veriyor; böylece hekimlerle paylaşabilecekleri raporlar üreterek tanı ve tedavinin iyileştirilmesine yardımcı oluyor.
Menopozla ilgili farkındalık açığını kapatmak
Rincón’a göre daha geniş çaptaki sorun, nihayetinde hem toplumda hem de tıp dünyasında farkındalık eksikliğine dayanıyor.
‘Kadınlar 1993’e kadar klinik deneylerden tamamen dışlanmıştı. Tıp dünyası büyük ölçüde erkekler tarafından yürütülüyordu ve araştırmalar erkeklere odaklanıyordu. Kadınların aslında sadece “küçük erkekler” olduğu varsayılıyordu. Bu bakış açısı bugün hâlâ pek çok alanı etkiliyor,’ diyor.
Sözlerini şöyle sürdürüyor: ‘Niyetin kadınları görmezden gelmek olduğunu düşünmüyorum. Ama artık biliyoruz ki kadınlar sadece küçük erkeklerden ibaret değil ve bu alanda ciddi bir açığı kapatmamız gerekiyor. Konunun damgalanmasını önlemeli ve hakkında açıkça konuşulabildiği bir kültür yaratmalıyız. Bu da kültürel bir dönüşüm gerektiriyor.’
Royal College of Psychiatrists’ın son raporu, Rincón’ın eylem çağrısını yineleyerek sağlık hizmetlerini ve hükümetleri bakımı iyileştirmeye, tüm tıp ve psikiyatri eğitimlerinde menopoz ve ruh sağlığına dair zorunlu dersler getirmeye ve menopozun ruh sağlığı üzerindeki etkisini dikkate alan iş yeri politikaları uygulamaya çağırıyor.