Araştırma, yaygın kullanılan bir DEHB ilacının uzun vadede psikotik bozukluk riskini artırmadığını, hatta erken yaşta kullanıldığında koruyucu olabileceğini gösteren en net bulgulardan birini sunuyor.
Kapsamlı bir yeni çalışma (kaynak İngilizce), çocukluk çağındaki dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) için yaygın olarak reçete edilen ilaçların yalnızca uzun vadede güvenli olmakla kalmayıp, ilerleyen yaşlarda ciddi psikotik bozukluklara yakalanma riskini de azaltabileceğini ortaya koydu.
REKLAM
REKLAM
University College Dublin ve Edinburgh Üniversitesi’nden bilim insanlarının yürüttüğü araştırma, uyarıcı ilaçların şizofreni gibi hastalıkların riskini artırabileceğine dair uzun süredir devam eden kaygılara meydan okuyor.
DEHB en yaygın ruhsal bozukluklardan biri; çocuk ve ergenlerin tahminen yüzde 8’ini etkiliyor. Dünya genelinde yaklaşık 366 milyon yetişkinin DEHB olduğu düşünülüyor; belirtiler arasında odaklanma güçlüğü, huzursuzluk ve dürtüsellik yer alıyor.
Psikoz riskinin arttığına dair kanıt yok
JAMA Psychiatry dergisinde yayımlanan çalışma, aralarında yaklaşık 4 bin DEHB tanılı kişinin de bulunduğu, Finlandiya’da doğmuş yaklaşık 700 bin kişinin sağlık verilerini inceledi.
Araştırmacılar, çocuklara en sık reçete edilen DEHB ilacı olan metilfenidat ile tedavinin, yetişkinlikte psikotik bozukluklar geliştirme olasılığını artırdığına dair herhangi bir kanıt bulmadı.
Edinburgh Üniversitesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Bölümü’nden ve çalışmanın baş araştırmacısı olan Prof. Ian Kelleher, “DEHB’li çocuklar yetişkinlik dönemine kadar takip edildiğinde, küçük ama anlamlı bir azınlığın şizofreni gibi psikotik bozukluklar geliştirdiğini biliyoruz” dedi.
“Kritik soru, bu riskin DEHB ilaçlarından mı kaynaklandığı, yoksa burada korelasyonun nedensellik anlamına gelmediği bir durumla mı karşı karşıya olduğumuzdu. Bulgularımız, riskin bizzat ilacın kendisinden kaynaklanmadığına işaret ediyor” diye açıkladı.
Bu soru, özellikle uyarıcı ilaçların psikozla da ilişkilendirilen bir beyin kimyasalı olan dopamin üzerinde etkili olduğu göz önüne alındığında, yıllardır psikiyatri araştırmalarının temel kaygılarından biri oldu.
“Çok sayıda çalışma, DEHB’li çocukların küçük ama anlamlı bir azınlığının ileride psikotik bozukluklar geliştirdiğini gösterdi; bizim çalışmamızda bu oran yaklaşık yüzde 6 idi” diye konuştu Kelleher, Euronews Health’e.
“Bu da özellikle, uyarıcı ilaçların psikozla ilişkili bir beyin kimyasalı olan dopaminin etkinliğini artırması nedeniyle, DEHB ilaçlarının bu riske katkıda bulunup bulunmadığı yönünde endişelere yol açtı.”
Küçük yaş gruplarında olası koruyucu etki
Çalışmanın temel bulgusu risk artışı olmadığını ortaya koyarken, araştırmacılar olası ek bir faydayı da tespit etti: 13 yaşından önce metilfenidat ile tedavi edilen çocuklarda, ilerleyen yaşlarda psikoz geliştirme riski bir miktar daha düşük çıktı.
“Erken tedavinin uzun vadede daha düşük psikoz riskiyle ilişkili olması, bu ilaçların çocukluk dönemindeki belirtileri yönetmenin ötesinde bir etkisi olabileceğine, ağır ruhsal hastalıklara karşı daha uzun vadeli koruyucu etkilerinin de bulunabileceğine işaret ediyor; ancak bunun için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var” dedi Kelleher.
Ayrıca genel bulguların “doktorlar, hastalar ve tedaviyi düşünen aileler için iç rahatlatıcı” olması gerektiğini ve “ruhsatlı normal dozlarda metilfenidat tedavisinin psikoz riskinizi artırıyor gibi görünmediğini” belirtti.
Daha fazla araştırma gerekiyor
Ancak çalışmanın sonuçları, özellikle metilfenidata ve çocuklar ile ergenlere özgü.
“Yalnızca metilfenidata bakabildik” dedi Kelleher.
“Buna karşılık, DEHB tedavisinde kullanılan bir diğer önemli uyarıcı ilaç grubu olan amfetaminleri inceleyemedik. Dolayısıyla amfetamin türü ilaçların psikoz riski hakkında herhangi bir sonuç çıkaramayız” diye konuştu Euronews Health’e.
Çalışma ayrıca, DEHB tanısı konan yetişkinlerin sayısındaki artışı da ele almıyor.
“DEHB tanısı alıp tedavi gören yetişkinlerin sayısı giderek artarken, bulgularımızın yetişkinler için de geçerli olup olmadığını bilmiyoruz” dedi Kelleher.
“Metilfenidat tedavisi bu artmış riski açıklamıyor olsa da, DEHB’li çocuklarda psikoz riskinin neden yükseldiğini anlamak için yapılması gereken önemli çalışmalar da var” diye ekledi.