Araştırmacılar, art arda yaşanan ölümcül tren kazalarının nedenlerini araştırırken, yanlış çevrimiçi teoriler bilgi boşluğunu doldurdu.
Müfettişler İspanya'da meydana gelen ölümcül tren kazasının nedenini belirlemeye çalışırken, internette trajedinin kökenine ilişkin asılsız teoriler ortaya çıktı.
18 Ocak’ta İspanya’nın güneyindeki Adamuz’da, özel şirket Iryo tarafından işletilen bir trenin üç vagonu raydan çıkarak ayrı bir hatta geçti ve ülkenin devlete ait Renfe demiryolu operatörü tarafından işletilen başka bir trenle çarpışarak bir setin içine düştü.
Ülke tarihinin en kötü tren kazalarından biri olarak kayıtlara geçen olayda en az 45 kişi hayatını kaybetti. Günler sonra, Barselona yakınlarında ayrı bir raydan çıkma kazasında bir tren sürücüsü yaşamını yitirdi ve Murcia bölgesinde bir trenin bir vinçle çarpışması sonucu birkaç kişi yaralandı.
Arka arkaya meydana gelen bu kazalar, Adamuz olayının kesin nedenine dair son derece yanıltıcı çevrimiçi teorilerin yayılmasına yol açtı.
Sabotaj ihtimali düşük
Kazayla ilgili asılsız teorilerin başında, olayın bir sabotaj eylemi olduğu iddiası geliyor. Adamuz kazasını takip eden saatlerde sosyal medyada çeşitli dillerde hızla yayılan bu teori, dikkatleri üzerine çekti.
Kâr amacı gütmeyen bağımsız bir kuruluş olan Maltida'nın bilgi doğrulayıcıları, teoriyi öne süren en çok paylaşılan gönderilerden birinin, kazanın Kasım 2025’te Polonya’da meydana gelen ve Ukrayna’ya teslimat için kullanılan bir demiryolu hattının bir bölümüne zarar veren patlamaya benzediğini iddia eden Lehçe bir paylaşım olduğunu bildirdi.
Polonyalı savcılar, söz konusu patlamayla bağlantılı olarak Rusya için çalışmakla suçladıkları üç Ukraynalı vatandaşı tutukladı.
İspanya’daki kazanın sabotajdan kaynaklandığı iddiası, Polonya’daki ray hasarının fotoğrafı ile Adamuz kazasında acil müdahale ekiplerinin fotoğrafını birlikte paylaşan çok sayıda gönderide yayıldı.
Sabotajın faillerinin Rusya ve İsrail olduğu öne sürüldü.
Barselona yakınlarındaki ikinci bir tren kazasının ardından kullanıcılar, X platformunun yapay zekalı sohbet robotu Grok’a Adamuz kazasının nedenlerini sordu.
Grok, müfettişlerin insan hatası ve sabotajı ellediğini doğru şekilde yanıtladı; ancak bir örnekte, yanlış bir şekilde İspanya Ulaştırma Bakanı Óscar Puente’nin kazanın sabotajdan kaynaklandığını tahmin ettiğini iddia etti.
Kazanın nedeni nedir?
Kazayla ilgili spekülasyonların çoğu, Adamuz faciasının ardından oluşan bilgi boşluğundan kaynaklanıyordu.
Puente sabotajdan hiç bahsetmese de, yetkililere kazanın yakın zamanda yenilenmiş olan düz bir hat üzerinde meydana gelmesini “gerçekten garip” olarak nitelendirdi. Her iki tren de hız sınırının altında seyrediyordu.
Olayın ardından yaptığı açıklamada, kazayı “garip” olarak tanımlarken sabotajdan söz etmediğini belirtti ve böyle bir iddianın trajedinin en “makul” nedeni olmadığını vurguladı.
Müfettişler, ilk bulguların raydan çıkmanın meydana gelmeden önce hasar görmüş olabileceğini düşündürdüğü, rayın düz bir bölümündeki kırığa odaklandı. Ön incelemede, diğer hatta hareket eden trenin tekerlek dişlerinde de benzer çentiklerin bulunduğu tespit edildi.
Ray kırıklarının neden tehlikeli olabileceğini açıklayan Southampton Üniversitesi’nden ulaştırmada insan faktörleri profesörü Mark Young, Euronews’in teyit ekibi The Cube’a rayların tren tekerleklerini yönlendirmek ve sınırlamak için tasarlandığını belirtti.
“Ray kırılırsa, bu işlev tehlikeye girer” diyen profesör, bazı senaryolarda bir tekerleğin rayın üzerinden “tırmanarak” akstaki karşı tekerleğin raylara düşmesine neden olabileceğini ekledi.
“Bu bir raydan çıkmadır ve özellikle raydan çıkan tekerleklerin nokta çalışmasıyla daha fazla yönlendirilebileceği bir makasın yakınında meydana geldiğinde tehlikelidir” dedi.
Ön soruşturmayı yürüten müfettişler, rayda meydana gelen hasarı daha detaylı incelemek üzere bir “çalışma hipotezi” olarak ele aldı ancak Polonya’daki olayın aksine burada bir Rus sabotajı ihtimali üzerinde durulmuyor.
İçişleri Bakanı Fernando Grande-Marlaska, olası bir neden olarak sabotajı dışladı. Her iki trenin de hız sınırının altında seyretmesi nedeniyle insan hatası ihtimali de göz ardı edildi.
Fas'a para mı verildi?
Kazayla ilgili olarak, özellikle X başta olmak üzere çeşitli sosyal medya paylaşımlarında dolaşıma giren bir başka yanıltıcı teori, İspanyol hükümetinin Fas ve Özbekistan’a demiryolu sistemlerini geliştirmeleri için yerel demiryolları pahasına fon sağladığı yönünde.
Bazı paylaşımlarda, İspanyol hükümetinin “demiryolu ve karayolu iyileştirmeleri için Fas ve Özbekistan’a 247 milyon euro bağışladığı” iddia ediliyordu. Barselona’daki gibi başka kazalar da bu iddianın daha fazla yayılmasına yol açtı.
Gerçekte, birçok İspanyol yayın organı, İspanyol hükümetinin Fas’ın Kazablanka kentindeki iki tramvay hattını finanse etmek için iki krediyi onayladığını bildirdi. Basın açıklamasına göre bu krediler geri ödenebilir nitelikteydi. Fas örneğinde para, açık ihale yoluyla ihaleyi kazanacak bir İspanyol şirketi aracılığıyla sağlandı.
Özbekistan’a verilen krediyle “iki adet Talgo-250 yüksek hızlı elektrikli tren seti” yaptırıldı ve bu kredi de geri ödenebilirdi.
Her iki kredi de, İspanya Sanayi, Turizm ve Ticaret Bakanlığı tarafından yönetilen ve İspanyol şirketlerinin ve mallarının uluslararası alanda varlığını teşvik etmeyi amaçlayan Şirketlerin Uluslararasılaştırılması Fonu’ndan tahsil edildi.