Bilim insanları, Ortaçağ Fransası'ndaki bir hastane tuvaletinde bulunan 600 yıllık üzüm çekirdeğinin, günümüz pinot noir üzümleriyle genetik olarak aynı olduğunu duyurdu.
Şampanya'nın ünlü şaraplarında, Côte-d'Or şaraplarında karşımıza çıkan pinot noir, Fransız bağcılığının simge üzüm çeşitlerinden biri... ve muhtemelen sandığımızdan da uzun süredir öyle.
REKLAM
REKLAM
Farklı arkeolojik alanlarda bulunan üzüm çekirdeklerinin genomunu izleyen bir çalışma, bu meyvenin izini, aynı genetik yapıda, Fransa'nın kuzeyindeki Valenciennes'te bulunan Orta Çağ'a ait bir _“çöp çukuru”_nda tespit etti.
Tüketildiği kesin, ancak bilim insanları 15. yüzyıl Valenciennes halkının bunu şıra, şarap mı yoksa sofralık üzüm olarak mı tükettiğini bilemiyor. Yine de, farklı üzüm çeşitlerinin nasıl yayıldığını açıklayabilecek tarihî belgeler taranmadan önce bile, yapılan dizileme çalışmasının sonuçları bilim insanlarını heyecanlandırmaya yetti.
“15. yüzyıl, Yüz Yıl Savaşı'nın sonu, Jeanne d'Arc'ın dönemi. Bir bakıma, bu, onun da bizimle aynı üzümü ısırmış olabileceği anlamına geliyor”, diye anlatıyor AFP'ye konuşan, bu çalışmanın ortak yazarlarından paleogenetikçi Ludovic Orlando. Araştırma Nature Communications dergisinde yayımlandı.
Anekdotun ötesinde, bilim insanları pinot noir üzümünün son 600 yılda çok az değiştiğini gösterdi; bu çeşit, başta çelikle çoğaltma olmak üzere “klonal çoğaltma” teknikleri sayesinde bağcılar tarafından korunmuş. Amaç, üzüm çeşidinin kendine özgü niteliklerini muhafaza etmek.
Bu özellikler hâlâ çok revaçta; hatta bağcı Lorraine Oddo'ya göre hiç olmadığı kadar gözde. “Bugün, özellikle güney bölgelerinde, bu ata çeşitlere geri dönüyoruz”, diye açıklıyor. “Bazı çeşitler bir parça unutulmuştu ve biz şu anda bu eski üzüm çeşitlerini bulmak için geniş kapsamlı bir çalışma yürütüyoruz; çünkü bunlar, özellikle iklim değişikliği konusunda ve daha dayanıklı olacak üzüm çeşitleri üzerine bize, diyelim ki, çok şey öğretiyor”
Fransız şarabının DNA'sına kazınmış tarih
Bronz Çağı'ndan Orta Çağ'a tarihlenen 54 üzüm çekirdeği üzerinde yapılan çalışma, yalnızca Fransız bağcılığındaki farklı üzüm çeşitleri için bir tür soy ağacının başlangıcını ortaya koymakla kalmadı; aynı zamanda Akdeniz boyunca yapılan çelik alışverişinin de bir haritasını çıkardı.
Fransa'nın Akdeniz havzasıyla yaptığı şarap ticaretini kanıtlamaya gerek yok. Bulunan çok sayıdaki amfora, Antik Yunan ve Etrüsklerle kurulan bağların tanıklığını yapıyor. Ancak üzüm çekirdeklerinin DNA analizleri, özellikle İspanya, Balkanlar, Kafkasya ve Orta Doğu kökenli evcilleştirilmiş üzüm çeşitlerinin uzun mesafeli alışverişini de ortaya koydu.
Çalışmaya göre, evcilleştirilmiş üzüm bağlarının yayılması daha da eski dönemlere uzanıyor. Makalede şu ifadeye yer veriliyor: “Farklı sahalarda ve yüzyıllardır görülen genetik olarak özdeş klonların tanıklık ettiği vejetatif çoğaltma, Demir Çağı'nın ortalarına doğru ortaya çıktı ve bağcılık pratiğinin temel direklerinden biri haline geldi.”