Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen bir kararda, AB genelinde tecavüzün ortak bir tanımının yapılması çağrısında bulunularak, rıza olmaksızın gerçekleştirilen her türlü cinsel eylemin tecavüz olarak kabul edilmesi gerektiği belirtiliyor.
Avrupa Parlamentosu (AP) salı günü, tecavüz suçunun Avrupa Birliği genelinde "özgürce ve bilgi dahilinde verilmiş rızanın yokluğu" temelinde tanımlanmasını öngören bir karar tasarısını onayladı.
REKLAM
REKLAM
Şimdi top Avrupa Komisyonu’nda. Komisyon'un hazırlayacağı yasal düzenlemenin üye devletler tarafından onaylanması gerekiyor. Ancak bu süreç, genellikle siyasi açıdan oldukça zorlu bir aşama olarak görülüyor.
Onaylanan kararda, cinsel ilişkide sadece "açık, olumlu, özgürce verilmiş ve tartışmaya yer bırakmayan bir rıza beyanının" geçerli olduğu vurgulanıyor. Karar metni ayrıca şu çizgiyi net bir şekilde çiziyor: "Sessiz kalmak, sözlü veya fiziksel direnç göstermemek veya 'hayır' dememiş olmak rıza olarak yorumlanamaz." Dolayısıyla bu çerçeve dışındaki her türlü cinsel eylem tecavüz olarak değerlendirilmeli.
Metinde ayrıca, geçmiş cinsel ilişkilerin, faille olan yakınlığın veya evlilik birliğinin otomatik rıza anlamına gelmediğinin altı çiziliyor. Bu yaklaşım, İspanya'da 2022'de toplu bir tecavüz vakasının ardından kabul edilen "Sadece evet, evet demektir" (Only yes means yes) ilkesini yansıtıyor.
Avrupa’da mevcut durum ve tanım farklılıkları
Avrupa Parlamentosu Araştırma Servisi’ne göre, 27 üye ülkeden 17’sinde rıza eksikliği halihazırda cinsel saldırı suçunun kurucu unsuru. AP’nin desteklediği bu tanım, 22 AB ülkesi tarafından onaylanan İstanbul Sözleşmesi ile de uyumlu.
Ancak pek çok ülkede yasalar halen "güç kullanımına" dayalı bir tanıma dayanıyor ve mağdurun şiddet veya tehdidi kanıtlamasını şart koşuyor.
Örneğin; Estonya'da tecavüz, mağdurun iradesinin güç veya tehdit yoluyla ihlal edilmesi olarak tanımlanırken, Letonya'da güç veya diğer baskı biçimleri de dahil olmak üzere kısıtlama altında işlenen cinsel şiddete atıfta bulunuluyor.
Romanya'da yasa, mağdurun rızasını ifade edememesine odaklanıyor.
Öte yandan, Avrupa Konseyi tarafından oluşturulan bir uzman grubuna göre, İtalya, Slovakya, Macaristan ve Bulgaristan'daki mevzuat belirsiz ve güce dayalı bir yaklaşımın unsurlarını muhafaza ediyor.
Bu tür tanımlar genellikle neyin şiddetli saldırı teşkil ettiği konusunda mahkemelerin yorumunu gerektiriyor ve bu yorum her zaman tutarlı değil. Bu da yüksek bir ispat yüküne ve bazı durumlarda ikincil mağduriyete yol açabiliyor.
Kararın destekçileri, son davaların güce dayalı tanımların sınırlarını ortaya çıkardığını savunuyor. Euronews'e konuşan Abir Al-Sahlani, Fransa'da uyuşturucu kullanımı ve internet üzerinden istismarı içeren vakaları cinsel şiddetin gelişen biçimlerinin kanıtı olarak gösterdi.
Karar 447 lehte, 160 aleyhte ve 43 çekimser oyla büyük bir çoğunlukla kabul edildi.
Tecavüzün tanımı, 2024 yılında kabul edilen bir direktiften çıkarılmasının ardından kadına yönelik şiddetle ilgili AB mevzuatında önemli bir boşluk olarak kaldı. Bu durum, eleştiri ve protestolara yol açmıştı.
Avrupa Komisyonu'nun ilk önerisi tecavüzü rıza olmaksızın cinsel ilişki olarak tanımlıyordu ancak bazı üye devletler bu tanıma karşı çıktı.
Aralarında Fransa'nın da bulunduğu bazı ülkeler, ceza hukukunun ulusal yetki alanına girdiğini ve tek tek ülkelerin sorumluluğunda kalması gerektiğini savundu.
Avrupa Birliği Temel Haklar Ajansı'na göre, AB'deki kadınların yaklaşık yüzde 5'i 15 yaşından bu yana tecavüze uğradı.