Bu içeriğe bulunduğunuz bölgeden erişilemiyor

COP nedir? İklim Zirvesi'ni takip ederken bilmeniz gereken terimler

Access to the comments Yorumlar
 Sertaç Aktan
İklim protestoları
İklim protestoları   -   ©  AFP

Küresel ısınmayı kontrol altına almak için son derece önemli olan 'COP26 İklim Zirvesi''nde ve sonrasındaki haberleri bilinçli şekilde takip edebilmek ve meseleleri anlayabilmek için bilinmesi gereken bazı teknik terimler bulunuyor.

Bu terimleri ve ne anlama geldiklerini sizin için derledik:

'İklim Krizi' ya da 'iklim Değişikliği'

'İklim Değişikliği' veya 'İklim Krizi' zaman içinde, özellikle de son 70 yılda Dünya'nın ortalama sıcaklığındaki küresel değişiklikleri ve sıcaklıktaki değişikliklerin sonuçlarına referans vermek için kullanılan bir terim.

Dünya'nın ortalama sıcaklığı doğal olarak yukarı ve aşağı hareket eder, ancak sanayi devriminden bu yana daha önce olduğundan çok daha hızlı şekilde yukarı yönlü seyrediyor.

Sıcaklıktaki bu artış, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava koşulları (sel veya kuraklık gibi) gibi gezegenin çevresi üzerinde bir etkiye sahip.

1800'lerden bu yana, insan faaliyetlerinin bunda ana itici güç olduğu artık bilimsel dünyada tartışması bitmiş bir olgu. Ancak dünyanın düz olduğuna inanan insanlar hala bulunduğu gibi iklim değişikliğinin de beşeri faaliyetlerle ilgisi olmadığını düşünen çok sayıda kişi mevcut.

COP26

COP26, 26. Conference of Parties yani 'Taraflar Konferansı' anlamına geliyor.

Bu zirve Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı'nın 26.'sı olacak ve 31 Ekim - 12 Kasım 2021 tarihleri arasında İskoçya'nın Glasgow şehrinde gerçekleşiyor.

Birleşik Krallık Hükümeti ev sahipliğinde gerçekleşecek olan COP26'ya, 1994'te üzerinde anlaşmaya varılan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ni (UNFCCC) imzalayan ülkelerin katılması bekleniyor.

Taraflar Konferansı her yıl düzenleniyor, ilki 1995'te Berlin'de gerçekleşti ancak 2020, Covid-19 nedeniyle COP'un olmadığı ilk yıldı.

Sera gazları

İklim değişikliğine ve küresel ısınmaya neden olan gazlardır.

Karbondioksit (CO2), azot oksit (N2O) ve metan (CH4) ve daha birçok türde sera gazı mevcut. Dünya atmosferindeki başlıca sera gazları. NF3, SF6 ve halokarbonlar gibi insan yapımı sera gazları da vardır.

IPCC

IPCC, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'ninn kısaltması. 1988 yılında Birleşmiş Milletler ve Dünya Meteoroloji Örgütü tarafından oluşturuldu.

İnsanların iklim değişikliği üzerindeki etkisini anlamaya yardımcı olmak için önde gelen iklim bilimcilerini bir araya getiren bir çalışma grubu. Şimdiye kadar beş adet uluslararası büyük rapor üretti ve altıncı rapor yayınlanma sürecinde.

BM Genel Sekreteri, en son IPCC raporunu 'insanlık için kırmızı alarm' olarak nitelendirerek şunları söyledi:

"Alarm zilleri kulakları sağır ediyor ve kanıtlar reddedilemez: Fosil yakıtların yakılmasından ve ormanların yok edilmesinden kaynaklanan sera gazı emisyonları gezegenimizi boğuyor ve milyarlarca insanı riske atıyor. Küresel ısınma, birçok değişikliğin geri döndürülemez hale gelmesiyle, Dünya üzerindeki her bölgeyi etkiliyor."

Kyoto Protokolü

Kyoto Protokolü, 1997 yılında kabul edilen ve Japonya'nın Kyoto kentinde düzenlenen üçüncü Taraflar Konferansı'nda (COP3) kabul edilen uluslararası bir antlaşmadır.

2005 yılında uluslararası hukuk haline gelen bu antlaşma 192 devlet tarafından imzalandı ve gelişmiş ülkeler için 2012 yılına kadar emisyon azaltma hedefleri belirlendi. ülkelerin 2008 ve 2012 yılları arasındaki 1990 seviyelerine kıyasla küresel sera gazlarını yüzde 5 azaltması gerektiği belirtildi.

Yüksek sera gazı emisyonlarından çoğunlukla gelişmiş ülkelerin sorumlu olduğu kabul edildiğinden, Çin gibi gelişmekte olan ülkelerin ise emisyonlarını artırmalarına izin verildi.

Bu sebeple daha sonra 2012 yılında Kyoto Protokolü'nde Doha Değişikliği adı verilen bir değişiklik yapıldı.

Doha Değişikliği

Doha Değişikliği, 2012 yılında Katar'ın Doha kentinde düzenlenen sekizinci Taraflar Konferansı'nda (COP8) gerçekleşen ve Kyoto Protokolü'nde yapılan bir değişiklik. 2013'ten 2020'ye sera gazı emisyonlarını 1990 seviyelerine kıyasla yüzde 18 oranında azaltmak için 37 ülke tarafından kabul edilmiş bir değişiklik maddesi.

Ulusal Belirlenmiş Katkı (NDC)

Bunlar, emisyonları azaltma hedeflerini belirleyen ülkeler tarafından yapılan planlar ve bu hedeflere ulaşmak için yapacakları eylemler. Paris Anlaşması da bu anlaşmanın belirlediği hedeflerle bağlantılı.

Ülkelerin ulusal olarak belirlenmiş katkıları her beş yılda bir UNFCC'ye sunuluyor. İlk NDC'ler 2015'te sunuldu ve ardından her beş yılda bir devam edecek; 2020, 2025, 2030...

Her yeni NDC gönderildiğinde, önceki NDC'ye kıyasla daha büyük hedefler gösterilmesi bekleniyor.

Örneğin Aralık 2020'de Birleşik Krallık Hükümeti, Birleşik Krallık'ın Ulusal Olarak Belirlenmiş Katkısının bir parçası olarak 1990 seviyelerine kıyasla ülke emisyon seviyelerini 2030 yılına kadar yüzde 68 oranında azaltma planlarını açıkladı.

İskoç Hükümeti de Ulusal Olarak Belirlenmiş Katkı oluşturmuştu ancak İskoçya Birleşik Krallık'ın bir parçası olduğu için planı resmi olarak UNFCC'ye sunamadı. Ancak belge, İskoç Hükümeti'nin, tüm büyük sera gazlarının emisyonlarını 1990/1995'e kıyasla 2030 yılına kadar en az yüzde 75 oranında azaltma taahhüdünü içeren Paris Anlaşması'nı yerine getirmek için ne yapmakta olduğunu açıklıyor.

Net-sıfır

Net-sıfır, atmosfere salınan emisyon miktarının aynı miktarı atmosferden uzaklaştırarak dengelenmesi anlamına geliyor. Yani emisyon üretmemek anlamına gelmiyor.

Bu nedenle havaya karışan her sera gazı molekülü için bir tane çıkarıyoruz. Bu, örneğin yeni ormanlar oluşturmak gibi karbon depolayan yerler oluşturarak yapılıyor.

Paris Anlaşması

Paris Anlaşması, 2015 yılında Paris'te COP21'in gerçekleştiği sırada üzerinde anlaşmaya varılan uluslararası bir iklim antlaşması. Kyoto Protokolü'nden sonra iklim konusundaki en önemli antlaşma olarak kabul ediliyor.

Bu antlaşma ile iklim değişikliğiyle mücadeleye yardımcı olacak hedefler belirlendi.

En önemli hedefler şunlar:

  • Üretilen zararlı sera gazlarının miktarını azaltmak,
  • Rüzgar ve güneş enerjisi gibi yenilenebilir enerji kullanımını artırmak
  • Küresel sıcaklık artışını 2°C'nin altında tutmak.

Gelişmiş ülkeler ayrıca, gelecekte daha fazla finansman sağlama taahhüdü ile 2020 yılına kadar düşük gelirli ülkeleri iklim değişikliğiyle mücadeleye desteklemek için yılda 100 milyar dolar toplamayı kabul etti.

Ülkelerin ne kadar iyi durumda olduğu her beş yılda bir gözden geçirilecek şekilde ayarlandı. Bu 2020'de olmalıydı, ancak Covid-19 nedeniyle COP26 2021'e ertelendi.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCC)

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi veya UNFCC, 1994'te yürürlüğe girdi ve 1992'de Rio De Janeiro'daki zirvede kabul edildi.

Bu, iklim değişikliğine neden olan tehlikeli insan faaliyetlerini önlemeyi kabul eden ve 154 devlet tarafından imzalanmış olan küresel bir anlaşma. Bugün ise anlaşmamış olan ülke sayısı 197.