Antalya’daki COP31’de fosil yakıt ifadelerinin taslaktan çıkarılması tepki çekti. Kurum’un konuşması bir protestocunun 'Geleceği öldürüyorsunuz!' diye bağırmasıyla bölünürken, yaklaşık 200 ülkenin enerji, bilim ve finansmanda anlaşamaması üzerine görüşmeler cumartesiye sarktı.
Antalya’daki COP31’de fosil yakıtlara ilişkin ifadelerin anlaşma taslağından çıkarılması ülkeler arasında krize yol açtı.
Cuma günü bitmesi planlanan görüşmeler cumartesiye sarkarken, COP31 Başkanı Murat Kurum’un konuşması da bir protestoyla kesildi.
Yaklaşık 200 ülke, iki haftalık müzakerelerin ardından enerji, bilim ve finansman başlıklarında uzlaşamadı.
Görüşmeler gece boyunca devam etti. Müzakerelere başkanlık eden Avustralya, üçüncü bir anlaşma taslağı hazırlamaya çalışırken delegelerin yaklaşan dönüş uçuşları zaman baskısını artırıyor.
Protestocu sandalyeye çıkarak bağırdı
Protesto, 20 Kasım Cuma günü yapılan kapanış genel kurulunun başında yaşandı.
Üzerinde İngilizce "Geleceği öldürüyorsunuz" yazan bir tişört bulunan protestocu, sandalyeye çıkarak aynı sözleri bağırdı. Boynunda kırmızı bir ip taşıyan protestocu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum’un konuşmasını kesti.
Protestocu BM polisleri tarafından salondan çıkarıldı. Salondaki bazı katılımcıların protestocuya alkışlayarak destek verdiği görüldü.
Delegelerden salondaki sakinliği korumalarını isteyen Murat Kurum, ardından hazırladığı konuşmaya devam etti.
Bazı teknik konuların onaylandığı genel kurulda müzakerelerin durumunu değerlendiren Kurum, "Bitiş çizgisine yakınız ama henüz orada değiliz," dedi.
AB’den 'fosil yakıt zirvesi' uyarısı
Hafta başında yayımlanan ilk taslak, fosil yakıtlardan daha hızlı çıkış çağrısı içeriyordu. Suudi Arabistan gibi üretici ülkeler ise BM iklim görüşmelerinde bu tür çağrılara sert biçimde karşı çıkıyor.
Perşembe günü yayımlanan ikinci taslaktan fosil yakıtlara ilişkin bütün ifadelerin çıkarılması, müzakerelerdeki anlaşmazlığı derinleştirdi. Aktivistler ve bazı ülke temsilcileri değişikliğe tepki gösterdi.
Avrupa Birliği, yeni taslağın iklim konferansını bir "fosil yakıt zirvesine" dönüştürme riski taşıdığını belirtti.
Fransa, Panama ve Solomon Adaları’nın da aralarında bulunduğu yaklaşık 12 Avrupa ülkesi ve gelişmekte olan ülke, cuma günü ortak bir mektup yayımladı. Ülkeler, anlaşmada fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik açık bir geçiş taahhüdü bulunmasında ısrar etti.
Mektuba imza atan Panama, görüşmelerden çekilebileceği uyarısında bulundu. Ülkenin Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, ilerlemenin bir "petrol mafyası" tarafından engellendiğini savundu.
Fosil yakıtlardan, özellikle kömür, petrol ve doğal gazdan nasıl uzaklaşılacağı geçmiş zirvelerde de anlaşmazlık konusu olmuştu. Uzmanlar, bu yakıtların kullanımının büyük ölçüde azaltılmasını küresel ısınmanın en yıkıcı etkilerini önlemek açısından kritik görüyor.
Yaklaşık 200 ülkenin kabul ettiği bu tür zirve anlaşmaları, gönüllü ve bağlayıcı olmayan taahhütlere dayanıyor.
OPEC ile Rusya arasında görüşme
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), Genel Sekreteri Haitham Al Ghais’in COP31’de Rusya Devlet Başkanlığı İklim Özel Temsilcisi Ruslan Edelgeriev ile görüştüğünü açıkladı.
Örgütün X hesabındaki paylaşımda, görüşmede çok taraflı çevre platformlarında kapsayıcı ve dengeli yaklaşımların öneminin ele alındığı belirtildi.
İran’daki savaştan kaynaklanan petrol fiyat şoku ve jeopolitik gerilimler nedeniyle zirvede büyük bir ilerleme beklentisi zaten düşüktü.
Elektrifikasyon hedefinde temiz enerji tartışması
Avustralya İklim Bakanı Chris Bowen, uzlaşma aramak için delegasyonlar arasında görüşmeler yürüttü. Bowen, cuma günü yaptığı açıklamada sonuca ulaşmak için ne kadar gerekirse o kadar çalışacağını söyledi.
Zirvenin ana karar taslağı, küresel ekonomide elektrik kullanımının artırılmasını öneriyor. Bu yaklaşım, dizel araçlar ve doğal gazla ısınma gibi doğrudan fosil yakıt kullanan teknolojilerin elektrikli alternatiflerle değiştirilmesini hedefliyor.
COP31’in ev sahipleri Türkiye ve Avustralya, elektrifikasyonu enerji güvenliği kaygılarına ve emisyon azaltımındaki yavaş ilerlemeye yanıt verecek temel araçlardan biri olarak savunuyor.
Müzakerelere başkanlık eden Bowen, "Elektrifikasyon, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın anahtarıdır," dedi.
Taslak, küresel nihai enerji talebinin elektrikle karşılanan payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması çağrısında bulunuyor.
Ancak ek elektrik üretiminin kömür veya doğal gaz yerine yenilenebilir kaynaklardan sağlanması gerektiği açıkça belirtilmiyor. Bazı ülkeler bu nedenle hedefe bir "temiz enerji" koşulu eklenmesini istiyor.
Karbon yakalama uygulamalarının artırılması önerisi de itirazlarla karşılaştı. Bazı ülkeler, teknolojiyi pahalı ve etkinliği kanıtlanmamış olarak nitelendiriyor. Bu yaklaşımın kirleticilerin fosil yakıt yakmaya devam etmesine olanak sağlayabileceğini savunuyor.
120 milyar dolarlık uyum hedefi taslaktan çıkarıldı
İklim finansmanı da müzakerelerdeki başlıca anlaşmazlık konularından biri.
Gelişmekte olan ülkeler, zengin ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadeleye yardımcı olma yükümlülüklerini yeterince yerine getirmediğini savunuyor.
İklim değişikliğine uyum için öngörülen 120 milyar dolarlık finansman hedefinin taslaktan çıkarılması, bu ülkelerin tepkisini çekti.
Gana Çevre Bakanı Zanetor Agyeman-Rawlings, "Buraya dilenmeye gelmedik," dedi.
Bilim raporları ve 1,5 derece hedefi
BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) bir sonraki raporlarının yayımlanma takvimi de taraflar arasındaki önemli gerilim başlıklarından biri oldu.
Zirve, 2015 Paris Anlaşması’nda belirlenen 1,5 derecelik ısınma sınırının aşılacağı yönündeki uyarıların gölgesinde yapılıyor. Bu hedef, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme kıyasla 1,5 dereceyle sınırlamayı amaçlıyor.
Son taslakta, bu eşiğin yakında aşılması konusunda "derin endişe" dile getirildi. Ancak ısınmanın bu yüzyıl içinde mümkün olan en kısa sürede yeniden eşiğin altına indirilmesine yönelik önceki çağrı metinden çıkarıldı.
Görüşmeler, iklim bağlantılı afetlerin yaşandığı bir yılın ardından düzenleniyor. Avrupa’daki ölümcül sıcak hava dalgaları ve Nepal’deki yıkıcı seller bunlar arasında. "Süper El Nino" koşulları da yeni aşırı hava olaylarının riskini artırıyor.