İranlılar, 45. yılını kutlayan İslam Devrimi ile ilgili ne düşünüyor?

Ayetullah Ruhullah Humeyni, Şubat 1979 (arşiv)
Ayetullah Ruhullah Humeyni, Şubat 1979 (arşiv) © Reuters
By Mustafa Bag
Haberi paylaşınYorumlar
Haberi paylaşınClose Button
Aşağıda yerleştirilen video haber linkini kopyalayın/yapıştırınCopy to clipboardCopied

İran'da 1979'da yaşanan İslam Devrimi'nin 45. yıl dönümü kutlanırken bu tarihten sonra dünyaya gelen ve "Devrim'in çocukları" olarak tanımlanan genç kuşak, geçmişten gelen mirası üstlenecek mi?

REKLAM

İran Devrimi’nin üzerinden 45 yıl geçti ve bu süre İran’ı birçok açından dönüştürdü.

O tarihten günümüze nüfusu iki kattan fazla büyüyerek 80 milyonu aşan İran, yalnızca siyasal rejimiyle değil, ekonomik örgütlenmesi, dış politika anlayışı, toplumsal yapısı ve kimlik tanımlaması itibarıyla da Pehleviler döneminden uzaklaştı.

Geride kalan yıllar, adı dünyada örneğine az rastlanan bir kombinasyonla "İslam Cumhuriyeti" olarak belirlenen rejimin, ülkedeki gücünü tahkim etmesiyle geçti ve rejimin bu ikili doğasının yansımaları her zaman tartışma konusu oldu.

Tahran'da devrimin yıl dönümü kutlamaları kapsamında Ali Hamaney'in posterini taşıyan bir genç
Tahran'da devrimin yıl dönümü kutlamaları kapsamında Ali Hamaney'in posterini taşıyan bir gençAP Photo

Şah Muhammed Reza Pehlevi'nin devrilmesinden ve İslam Cumhuriyeti'nin ortaya çıkmasının üzerinden on yıllar geçti.

Ancak İranlı birçok genç, devrimin hedeflerine ulaşamadığını düşünüyor.

Farzad Farahani isimli 22 yaşındaki bir üniversite öğrencisi, "Bazı hedeflerimiz vardı ve hala bu hedeflerin doğru olduğuna inanıyoruz. Taleplerimiz vardı ve hala bu taleplerin adil olduğunu düşünüyoruz. Fakat biz o taleplerimiz için sesimizi yükselterek büyürken 'devrim' bu isteklerimizi yerine getiremedi." sözleriyle rejime tepki gösterdi.

Başkent Tahran yakınlarında bir festivale katılan İranlı bir genç
Başkent Tahran yakınlarında bir festivale katılan İranlı bir gençAP Photo

Devrim ile İran'da ekonomik, sosyal ve eğitim alanlarında ilerleme sağlanması hedefleniyordu. 

Hatta monarşiye karşı isyanın öncüleri halka, petrolden pay vermeyi de vaat etmişti.

Ancak genel kanı ekonomik durumun olması gerekenden çok daha kötü seviyede olduğu görüşünde.

Gelir eşitsizliğinin ve hemen her alanda hak ve özgürlükler konusunun tartışıldığı dinamik İran toplumunun taleplerinin, devrim ilkeleriyle karşılanmasının zor olduğu düşünülüyor.

Bir milyondan fazla İslam cumhuriyeti destekçisi, Şah Rıza Pehlevi'nin geride bıraktığı sivil hükümete karşı güç gösterisi için Tahran'daki Şah Anıtı önünde
Bir milyondan fazla İslam cumhuriyeti destekçisi, Şah Rıza Pehlevi'nin geride bıraktığı sivil hükümete karşı güç gösterisi için Tahran'daki Şah Anıtı önünde19 Ocak 1979/AP

"Ekonomik durum çok kötü." diyen Kimia Zakeri isimli 20 yaşındaki bir kız öğrenci, "Babam savaşa gitmiş ve yaralanmış. Canını dahi feda etmeye hazırdı ve İmam Ayetullah Ruhullah Humeyni'yi çok severdi. Ailem artık çok mutsuz. Ekonomik durumun çok daha iyi olması gerektiğini düşünüyorlar. İnsanların inancı de eskiye göre artık çok daha azaldı." diye konuştu.

Şah'ın devrilmesinden bu yana bazı olumlu değişikliklerin olduğunu düşünen gençler de var.

Muhammed Ahadi, "İnsanların oy kullanma hakları yoktu." diyor.

"Şah ne derse o oluyordu. Onun sözlerinin yerine getirilmesi gerekiyordu." diyen 25 yaşındaki aşçı Muhammed Ahadi, "Ancak geride kalan yıllara baktığımızda; füze ve nükleer teknolojimiz bir yana, Orta Doğu ve dünyada elde ettiğimiz başarılarımız dünyanın dört bir yanında konuşuluyor." görüşünü dile getiriyor.

İranlı gençler Tahran'da Özgürlük Meydanı'nda bulunan Özgürlük Anıtı önünde
İranlı gençler Tahran'da Özgürlük Meydanı'nda bulunan Özgürlük Anıtı önündeEbrahim Noroozi/AP

Diğer yandan toplumun devrimden sonra daha eşit haklara sahip olduğu da belirtiliyor. 

Bugün, neredeyse tüm İranlılar okuma yazma bilirken hükümet istatistiklerine göre, 1976'da nüfusun sadece yüzde 47'si bu orana sahipti. 

Kadınlar dahil eskiye göre yüksek öğrenime devam etme oranları elbette daha yüksek.

Bununla birlikte üniversite mezunu İranlı gençler arasında işsizlik oranı yüksek.

REKLAM

Birçok kişinin yüksek lisans ya da doktora yapmak için ülkeden ayrılmanın yollarını aradığını söyleyen 27 yaşında Mania Filum, "İran'da yüksek eğitim almış insan oranı hayli yüksek ama ülkenin ekonomik durumu ortada. Bu nedenle birçok kişi buradan ayrılmak için fırsat kolluyor." ifadelerini kullandı.

İran'da devrimden sonra doğum oranlarında hızlı bir artış yaşandı. Çünkü devrimin hemen akabinde aile planlaması klinikleri tasfiye edildi.

Genç İranlılar uzun yıllardır bir siyasi gerilim atmosferi içinde yaşıyor. Tahran'ın 2015'te Batılı ülkelerle nükleer anlaşmaya varmasının ardından kısa süren bir ferahlama süreci görüldü. 

Bununla birlikte ABD Başkanı Donald Trump'ın 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesiyle yeniden eski günlere döndü.

İranlı gençlerin bir kısmı, ülkelerinin yaşadığı ekonomik krizden doğrudan ABD'yi sorumlu tutuyor. Onlardan biri de Şayan Mumini.

REKLAM

27 yaşındaki Mumini, "Amerika, Orta Doğu'ya hakim olmak istiyor ama bunu başaramıyor. Şimdi bizi dizlerimizin üzerine çöktürmek için gayret ediyor. Ancak başarılı olamayacak." diye ekliyor.

Mania Filum ise Şayan Mumini'nin sözlerine katılmıyor.

Filum'a göre ABD Hiroşima'ya atom bombası attıktan sonra Japonya, ABD ile bağlarını sonsuza dek koparır ve sürekli 'ABD'ye ölüm' sloganları atardı. Ama Japonlar ABD ile irtibatı kesmedi, hatta onlardan faydalandı ve bu da Asya ülkesinin ilerleyip, dünyanın süper güçlerinden biri olmasına katkı sağladı.

"İran öyle değil. Amerika'nın kötü olduğu konusunda ısrar ediyor. ABD kötü ve bizim düşmanımız. İngiltere kötü ve bizim düşmanımız." diyen Mania Filum, bir de soru soruyor; "Bu bağımsızlık ne pahasına? Hayatımızın daha kötü ve altüst olması pahasına mı?"

İran'da bazı çevreler cumhuriyetin şeriat kurallarının tahakkümü altında kaldığını savunurken, başka çevreler bilakis ülkede İslami değerlerin aşındığını ve cumhuriyetin, yahut seküler özgürlük taleplerinin gerisinde kaldığını belirtiyor.

REKLAM

NOT: Bu haber ilk kez İran Devrimi'nin 40. yıl dönümü dolayısıyla yayımlanmıştır.

Ek kaynaklar • Reuters AA AP

Haberi paylaşınYorumlar

Bu haberler de ilginizi çekebilir

'Rusya'nın müzakere dışı talepleri İran Anlaşması'nı tehlikeye soktu'

ABD, Afganistan'a ait 7 milyar dolarlık rezervi serbest bırakmak için harekete geçti

İran, 27 askerin öldüğü saldırının ardından Pakistan büyükelçisini bakanlığa çağırdı