Protestoların simgesine dönüşen 5 popüler kültür ikonu

Gençler, mevcut düzeni sorgularken protestolarında sıklıkla kurmaca eserlerden ve popüler kültürden aldıkları sembollere başvuruyor. Bazı karakterler ve görseller, zamanla protestoların ortak diline dönüşerek sloganların ve dayanışma çağrılarının bir parçası haline geliyor.Fransa sokaklarında düzenlenen gösterilerde de bu sembollerden biri öne çıkıyor: Saman şapka takan, gülümseyen bir kafatasının yer aldığı siyah korsan bayrağı.Manga serisi "One Piece" hayranlarının yakından tanıdığı bu amblem, korsanların simgesi olan "Jolly Roger"ın seriye özgü bir yorumu. Popüler kültürün en tanınan imgelerinden biri haline gelen bayrak, artık yalnızca bir manga serisinin hayranlarını değil, mevcut düzene itiraz eden gençleri de bir araya getiriyor.Sembol, ilk olarak geçen yıl eylül ayında Fransa'daki protestolarda görülmüştü. Son dönemde ülkedeki öğrenci eylemleri ve sokak gösterilerinde yeniden ortaya çıkan bayrak, Belçika, İtalya ve Yunanistan'daki protestolarda da kullanılmaya başlandı.Peki, "One Piece"in korsan bayrağı nasıl oldu da baskıya ve hükümet yolsuzluğuna karşı ülke sınırlarını aşan bir protesto sembolüne dönüştü?

REKLAM

REKLAM

"One Piece"i bilmeyenler için kısa bir arka plan: "One Piece" Eiichiro Oda’nın yarattığı popüler bir Japon mangası. Kısaca, Hasır Şapka Korsanları’nın maceralarını anlatıyor. Baskıcı yöneticiler ve otoriter yolsuzluk tarafından ezilenlere sahip çıkan bu ekip, tiranlığa karşı mücadeleyi “Jolly Roger” adlı bayraklarının altında veriyor.

İlk kez 1997’de yayımlandı; tesadüfen bu yıl, Z kuşağının doğumlarının başlangıcına da denk geliyor. Manga dünya çapında bir fenomen hâline geldi, 500 milyondan fazla kopya sattı ve 40 dile çevrildi. Tek bir yazar tarafından aynı çizgi roman serisinde yayımlanan en fazla kopya için Guinness Dünya Rekorunu elinde tutuyor; ayrıca bir animasyon diziyi, Netflix’te canlı aksiyon bir uyarlamayı ve birkaç filmi beraberinde getirdi.

Fransa’da seri son derece popüler, ciltleri hep çok satanlar listesinde.

Sırıtan kafatası figürünün yer aldığı bayrak, yıllar içinde Nepal, Endonezya, Filipinler, Fas, İtalya ve İngiltere'deki protestolarda kullanıldı. Son haftalarda ise Fransa’yı sarsan gösterilerde sık sık karşımıza çıkıyor.Öğrenci eylemlerinden polis şiddetine karşı düzenlenen mitinglere, hükümetin sosyal medya kısıtlamalarını protesto eden gösterilerden Filistin yanlısı yürüyüşlere kadar farklı eylemlerde görülen "One Piece" sembolü, manganın Z kuşağıyla kurduğu bağı ortaya koyuyor. Gençler bu figürü meydan okumanın ve umudun simgesi olarak benimsiyor.Kaynak eserde başıboş isyancılar için özgürlüğü ve baskıya karşı direnişi temsil eden bayrağın protestolarda kullanılması şaşırtıcı değil. Kurmaca dünyada tiranlığa karşı mücadeleyi simgeleyen bu figür, bugün sesini duyurmaya çalışan ve kendisini dışlanmış hisseden gençlerin de sembolüne dönüşüyor.Kurmaca ile gerçek dünya arasındaki bu geçiş, farklı ülkelerdeki hareketler arasında ortak bir dil kurulmasını sağlıyor. Hikâyeler ve temsil ettikleri değerler, ulusal sınırları ve tekil siyasi talepleri aşarak küresel bir dayanışma duygusu yaratabiliyor. Bu sembollerin siyasi açıdan da bir işlevi var: Kurmaca eserlere ait imgelerin direniş simgelerine dönüşmesi, bu imgeleri bastırmaya çalışan ancak otoriter görünmekten kaçınan hükümetleri zor durumda bırakabiliyor."Jolly Roger" bayrağının yeniden yükselişi, kültür ile siyasetin birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini bir kez daha gösteriyor. Bu ilişki, özellikle düşüncelerini ve kaygılarını sosyal medyada kültürel göndermeler aracılığıyla ifade eden, dijital dünyaya hâkim genç aktivistler için önem taşıyor.Ancak "Jolly Roger", protestolarda siyasi mesaj vermek için kullanılan tek popüler kültür sembolü değil. Son 15 yılda kurmaca eserlerden ve kültürel referanslardan beslenen pek çok imge, siyasi ifade ve itiraz aracına dönüştü.İşte son 15 yılda kültürel referansların siyasi ifade aracı olarak kullanıldığı beş örnek.

• V for Vendetta

2005 yapımı "V for Vendetta" filminden ilham alan uluslararası hacktivist grup Anonymous, protestolarda kimliklerini gizlemek için filmin ikonik karakteri Guy Fawkes’ın maskesini kullanmaya başladı. Maske, 2011’deki "Occupy" hareketi sırasında dünya çapında yaygınlık kazandı. O tarihten bu yana yozlaşmış sistemlere ve hükümetlere karşı muhalefetin simgelerinden biri haline geldi.Filmin başkarakteri V’nin şu sözleri de bu sembolün temsil ettiği mesajı özetliyor: “İnsanlar hükümetlerinden korkmamalı, hükümetler halkından korkmalı.”

• Açlık Oyunları

Suzanne Collins’in genç yetişkinlere yönelik kitap serisi "Açlık Oyunları" ve Jennifer Lawrence’ın başrolünde yer aldığı film uyarlamaları, Alaycı Kuş rozetinden üç parmak selamına kadar pek çok direniş sembolünü popüler kültüre kazandırdı. Serininbaşkarakteri Katniss Everdeen’in ezilenlerle dayanışmayı ifade etmek için kullandığı bu sessiz jest, 2014’ten itibaren Tayland’daki darbe karşıtı gösterilerden Hong Kong’da genel oy hakkı talebiyle düzenlenen protestolara kadar farklı eylemlerde benimsendi.

• Damızlık Kızın Öyküsü

2017 ve 2018’de ABD’nin dört bir yanındaki kadınlar, Margaret Atwood’un “Damızlık Kızın Öyküsü”ndeki kırmızı pelerinleri ve beyaz başlıkları giyerek kürtaj karşıtı yasalar ile kadınların üreme haklarını tehdit eden politikalara tepki gösterdi. Distopik kitap ve TV dizisinde, Gilead adlı ülkede doğurgan kadınlar çocuk doğurmaya zorlanan hizmetkârlara dönüştürülüyor ve bu üniformayı giymeye mecbur bırakılıyor. Kostüm, kadın hakları eylemlerinde sık sık karşımıza çıkıyor; Arjantin’de 2018’deki kürtaj hakkı gösterilerinden, 2019’da ABD Başkanı Trump’ın Birleşik Krallık ziyaretine karşı düzenlenen protestolara kadar.

The Joker

Lübnan’da 2019’da hükümetin yeni kemer sıkma önlemlerine karşı düzenlenen protestolarda göstericiler, "Suçun Palyaço Prensi" olarak anılan Joker’in görünümünü benimsedi. Pek çok eylemci, Joaquin Phoenix’in başrolünde olduğu "Joker" filmindeki yüz boyasından ilham aldı.Dünya çapında tanınan bu görünüm, protestoculara kimliklerini gizleme imkânı sunarken Lübnan’daki eylemlerin uluslararası kamuoyunda daha fazla görünürlük kazanmasına da katkıda bulundu. Joker karakteri, aynı zamanda isyanın ve toplumsal normlara meydan okumanın simgesi olarak öne çıktı. Palyaço yüzü, yerleşik düzene karşı çıkışı ifade eden bir imge olarak dünyanın farklı yerlerindeki protestolarda da kullanılmaya başladı.

• Pepe the Frog

Alternatif-sağ, MAGA hareketi ve bizzat Trump, 2016 ABD başkanlık seçimleri sırasında Pepe’li bir internet şakasını tweetleyerek yeşil kurbağayı gençlere ulaşmanın yolu olarak sahiplendi. Amerikalı çizer Matt Furie, 2005’te yarattığı bu karakterin böylesine nefret dolu bir şekilde sahiplenilmesine öfkeliydi. 2017’de yayımladığı bir çizgi romanda karakteri öldürmeden önce, 2016’da TIME için bir makale kaleme aldı ve şöyle yazdı: “Pepe’nin bir nefret sembolü olarak damgalanması ve ırkçıların, antisemitlerin, bir zamanlar barışçıl olan kurbağa adamımı nefret ikonu olarak kullanmaları tamamen akıl dışı.” Batı’da Pepe alternatif-sağ tarafından kullanılmaya devam ederken, 2019’da Hong Kong’daki demokrasi yanlısı protestocular tarafından yeniden sahiplenildi ve özgürlük yanlısı bir sembole dönüştürüldü.