İsveç’in 'Jag vet, du ar inte min' için getirdiği liste yasağı, müzik sıralamalarında küresel otorite olarak kabul edilen Billboard gibi uluslararası kuruluşların yaklaşımından daha sert.
İsveç’te milyonlarca kez dinlenen bir şarkı, yapay zekâ (AI) tarafından üretildiği gerekçesiyle ülkenin resmi müzik listelerinden çıkarıldı.
'I know, You're Not Mine – Jag vet, du är inte min' adlı parça, şu anda Spotify’da İsveç’in en popüler şarkılarından oluşan listenin zirvesinde yer alıyor. Ancak şarkının solisti dijital bir karakter olduğu için, ülkenin müzik endüstrisini temsil eden kuruluş tarafından resmi listelere alınması engellendi.
Hüzünlü bir aşk hikâyesini anlatan folk-pop tarzındaki şarkı, parmakla çalınan akustik gitar melodisi eşliğinde kalp kırıklıklarını, tutulmayan sözleri ve yıkılan umutları konu alıyor.
Jacub adı verilen yapay zekâ solist “Gecedeki adımlarını duyuyorum,” sözleriyle ürpertici bir ses tonuyla şarkıya başlıyor ve devam ediyor: “Yağmurda kapının önünde durduk, sonra her şey bir anda bitti. Artık biliyorum, sen benim değilsin; sözlerin boşa çıktı.”
Şarkı, birkaç hafta içinde Spotify’da 5 milyondan fazla dinlenmeye ulaşarak 2026’nın şimdiye kadarki en popüler İsveç şarkısı oldu ve platformun İsveç Top 50 listesinin zirvesine yerleşti. Önce kime ait olduğu anlaşılmadı.
Ancak Jacub’un kimliğini araştıran gazeteciler, sanatçının kayda değer bir sosyal medya hesabının, medya görünürlüğünün ya da konser takviminin olmadığını fark etti.
Araştırmacı gazeteci Emanuel Karlsten’in incelemeleri, şarkının Danimarka merkezli müzik yayıncılığı ve pazarlama şirketi Stellar Music ile bağlantılı yöneticiler adına kaydedildiğini ortaya çıkardı. Bu kişilerden ikisinin şirketin yapay zekâ departmanında çalıştığı belirtildi.
Kendilerine Team Jacub adını veren yapımcılar, Karlsten’e gönderdikleri uzun bir e-postada yaratım süreçlerinin yanlış anlaşıldığını savundu: “Biz sadece ‘bir tuşa basan’ anonim bir teknoloji şirketi değiliz. Jacub’un arkasındaki ekip, büyük emek, duygu ve finansal kaynak harcamış deneyimli müzik yaratıcıları, söz yazarları ve yapımcılardan oluşuyor.”
Ekip, yapay zekâyı 'insan kontrolündeki yaratıcı sürecin' içinde bir araç ve yardımcı unsur olarak tanımladı. Team Jacub’a göre, 5 milyonluk dinlenme sayısı şarkının 'uzun vadeli sanatsal değerinin' kanıtıydı.
Jacub’un gerçek bir kişi olup olmadığı sorusuna ise felsefi bir yanıt verdiler: “Bu, kavramı nasıl tanımladığınıza bağlı. Jacub, insan söz yazarları, yapımcılar ve yaratıcılar tarafından geliştirilen sanatsal bir projedir. Müzikteki duygular, hikâyeler ve deneyimler gerçektir; çünkü gerçek insanlardan gelir.”
Bu açıklama, İsveç müzik endüstrisi kuruluşu IFPI Sweden’ı ikna etmedi. Kurum, şarkının ülkenin resmi ulusal listelerinde yer almasını engelledi.
IFPI Başkanı Ludvig Werner, “Kuralımız açık: Eğer bir şarkı ağırlıklı olarak yapay zekâ tarafından üretilmişse, zirve listelerinde yer alma hakkı yoktur,” dedi.
İsveç, yapay zekâ ekonomisi için küresel bir laboratuvar olma yolunda ilerlerken, bu teknolojinin önümüzdeki iki yıl içinde ülkenin müzik yaratıcılarının gelirlerini yüzde 25’e kadar azaltabileceği endişeleri de dile getiriliyor.
Telif hakları kuruluşu STIM, geçen eylül ayında teknoloji şirketlerinin telifli eserler üzerinde yapay zekâ modellerini eğitmesine olanak tanıyan ve karşılığında telif ödemesi içeren bir lisans sistemi başlattı. STIM’den Lina Heyman, bu çerçeveyi 'dünyanın ilk kolektif yapay zeka lisansı' olarak tanımlamış ve 'insan yaratıcılığını zayıflatmadan dönüşümün mümkün olduğunu göstereceğini' söylemişti.
İsveç’in 'Jag vet, du ar inte min' için getirdiği liste yasağı, müzik sıralamalarında küresel otorite olarak kabul edilen Billboard gibi uluslararası kuruluşların yaklaşımından daha sert.
Billboard listelerinde bazı yapay zekâ üretimi parçalar yer alabiliyor. Kurum, listelerinin dinleyici tercihlerini yansıttığını ve satış, dinlenme ile radyo çalma kriterlerini karşılayan şarkıların – algoritmalar tarafından üretilmiş olsalar bile – listelere girebildiğini belirtiyor.
Bağımsız sanatçıları desteklemesiyle bilinen Bandcamp ise daha katı bir tutum benimsiyor. Platform, tamamı ya da büyük ölçüde yapay zekâ tarafından üretilen, ses klonları kullanılan parçalar dahil olmak üzere bu tür müzikleri yasaklıyor.
Önümüzdeki yıllarda milyarlarca sterlinlik bir sektöre dönüşmesi beklenen yapay zekâ müziği büyürken, İsveç’te Jacub etrafında yaşanan tartışma, en azından şimdilik melodiyi hâlâ makinelerin değil insanların belirlediğini gösteriyor.