İranlı yetkililer hükümet karşıtı protestolar sırasında Yezd'de 139 yabancı uyruklu kişiyi tutukladı. Haftalardır süren gösteriler sırasında 30 bine yakın kişinin öldürüldüğünden endişe ediliyor.
İran makamları, ülke genelindeki hükümet karşıtı protestolar sırasında merkezdeki Yazd kentinde 139 yabancı uyruklu kişiyi gözaltına aldı. Devlet medyası salı günü gözaltı haberini duyururken, gösterilerdeki can kaybına ilişkin rakamlar tartışılmaya devam ediyor.
Tasnim haber ajansına göre Yazd Emniyet Müdürü Ahmad Negahban, gözaltına alınanların “isyan niteliğindeki eylemleri organize etmek, kışkırtmak ve yönlendirmekle” suçlandığını ve bazılarının yurt dışındaki ağlarla temas halinde olduğunu söyledi.
Tutuklananların nereli oldukları açıklanmadı.
Negahban, “Son olaylarla ilgili dosyaların incelenmesi sırasında, bu karışıklıklarda gözaltına alınanların 139’unun yabancı uyruklu olduğu belirlendi,” dedi.
Yaşam maliyetlerindeki artışı protesto etmek amacıyla 28 Aralık’ta başlayan gösteriler kısa sürede ülke geneline yayıldı ve hükümet karşıtı kitlesel protestolara dönüştü. Şiddetli müdahaleler uluslararası kınamalara yol açtı.
Tahran yönetimi Ocak ayında gösteriler sırasında 3 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini kabul etti; ancak ölenlerin çoğunun güvenlik güçleri ve masum siviller olduğunu ve bu şiddetin "terör eylemlerinden" kaynaklandığını savundu.
Buna karşılık ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), çoğu güvenlik güçleri tarafından öldürülen protestocular olmak üzere 6 bin 854 ölümü doğruladığını bildirdi.
Diğer insan hakları örgütleri gerçek rakamın çok daha yüksek olabileceğini, İran’daki kaynakların 30 bine kadar kişinin öldürülmüş olabileceğinden endişe ettiğini söylüyor.
İran makamları, gösterilerin barışçıl şekilde başladığını ancak daha sonra ABD ve İsrail’in kışkırtmasıyla “isyanlara” dönüştüğünü ve cinayet ile vandalizm olaylarının yaşandığını savunuyor. Tahran her iki ülkeyi de baş düşmanları olarak görüyor.
Bu protestolar, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana İran rejimi için en ciddi meydan okuma olarak görülüyor. Göstericiler din adamlarının yönetimine son verilmesini ve köklü siyasi değişim talep ediyor.
Masadaki görüşmeler
İran’ın protestolara verdiği yanıt nedeniyle uluslararası baskı arttı. Birçok ülke, göstericilere yönelik şiddetli baskıyı emrettiği iddia edilen İranlı yetkililere yaptırım uyguladı.
Washington, barışçıl göstericilerin öldürülmesi ve toplu infazlar nedeniyle askeri müdahalede bulunabileceği tehdidinde bulundu.
Geçen hafta Pentagon, uçak gemisi USS Abraham Lincoln ve birkaç güdümlü füze destroyerini bölgeye gönderdi; ancak Başkan Donald Trump’ın güç kullanıp kullanmayacağı belirsizliğini koruyor.
Tahran, hafta sonu askeri müdahale korkularını reddederek ABD ile müzakereler yürüttüğünü açıkladı.
Ancak İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, ABD’yi olası bir savaşın bölgesel bir çatışmaya dönüşeceği konusunda uyardı.
Hamaney, "Amerika şunu bilmeli ki eğer bir savaş başlatırsa, bu kez bölgesel bir savaş olacaktır. Bu tehditler yeni değil. Geçmişte de Amerikalı yetkililer defalarca savaştan söz etti ve tüm seçeneklerin masada olduğunu söyledi," dedi.
Trump ise Hamaney’in “savaş çığırtkanlığını” küçümseyerek hâlâ bir anlaşma ihtimali olduğunu söyledi.
Pazar günü gazetecilere verdiği demeçte Trump, "Orada dünyanın en büyük ve en güçlü gemilerimiz var, çok yakınlar, sadece birkaç gün uzaklıkta. Umarım bir anlaşma yaparız. Yapamazsak, onun haklı olup olmadığını göreceğiz," diye konuştu.
Trump’ın açıklamalarının ardından İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner ile Cuma günü İstanbul’da görüşmesinin beklendiğini duyurdu.
Pezeşkiyan salı günü X’te yaptığı paylaşımda, "Tehditlerden ve mantıksız beklentilerden uzak uygun bir ortam olması şartıyla, dışişleri bakanıma, haysiyet, basiret ve kamu yararı ilkeleri doğrultusunda adil ve dengeli müzakereleri sürdürmesi talimatını verdim," dedi.