Ukrayna İHA saldırıları ve fırtınalı hava, Novorossisk’teki Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu deniz terminalindeki faaliyetleri aksatınca Kazakistan’ın petrol ihracatı düştü. Başlıca petrol sahası Tengiz’de de ocak ayında üretim kesintisi yaşandı.
Novorossiysk terminali, Kazakistan petrolünün büyük kısmını Avrupa rafinerilerine giden tankerlere yüklüyor.
29 Kasım 2025'te düzenlenen bir deniz dronu saldırısı, günde 800 bin varile kadar yükleme kapasitesine sahip terminalin derin su şamandıralarından birini (SPM-2) devre dışı bıraktı.
13 Ocak'ta ise Matilda ve Delta Harmony adlı iki tankere, Kazak ham petrolü yüklemek için beklerken insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlendi.
Kazakistan Enerji Bakanı Erlan Akkenzhanov, bu tankerlerin Rusya'nın "gölge filosunun" parçası olmadığını belirterek, "Gemilere herhangi bir kısıtlama getirilmemişti ve hiçbir gri listeye alınmamıştı," dedi.
Yetkililere göre, saldırı sırasında her iki gemi de boştaydı. Herhangi bir yaralanma ya da petrol sızıntısı bildirilmedi.
CPC boru hattı
Kazakistan, ham petrolünün yaklaşık yüzde 80'ini CPC boru hattı üzerinden ihraç ediyor. Bu hat, Avrupa'ya Rusya dışı petrol tedarikinin başlıca güzergahlarından biri konumunda.
Batı Kazakistan'daki Hazar sahalarından Novorossiysk'e uzanan hat, Chevron gibi uluslararası enerji şirketlerinin işlettiği Tengiz, Kaşagan ve Karaçaganak'ın da aralarında olduğu ülkenin en büyük projelerinin üretimini taşıyor.
İhracat, bu yılın başlarında dev Tengiz sahasında yaşanan geçici duruş nedeniyle de etkilendi.
Bu kesintiler, Avrupalı rafinerilerin tercih ettiği hafif ve düşük kükürtlü CPC Blend ham petrolünün arzını daralttı.
Sevkiyatların azalması, alıcıların alternatif kalite arayışına girmek zorunda kalmasıyla birlikte ocak ayında Avrupa'da petrol fiyatlarının yükselmesini destekledi.
Avrupa'nın petrol bağımlılıkları
Kazakistan, AB'nin petrol ithalatının yüzde 12'sinden fazlasını karşılıyor ve arzın çeşitlendirilmesinde uzun süredir kilit bir ortak olarak görülüyor. Ülke, 2024'te günlük 1,8 milyon varil düzeyindeki üretiminin büyük bölümünü Avrupa'ya ihraç etti.
Bakan, saldırılar sonucunda yaşanan petrol kayıplarının mali etkisine de değindi.
"Petrol ne taşındı ne de satıldı. İlerideki piyasa fiyatları üzerinden satılacak. Ancak işlemler tamamlandıktan sonra tam veriye sahip olacak ve rakamları açıklayabileceğiz."
Enerji analisti Olzhas Baydildinov, varil başına 60 dolar referans fiyat varsayımıyla Kazakistan'ın potansiyel kaybını yaklaşık 1,6 milyar dolar olarak hesapladı.
Saldırılar diplomatik gerilimi de tetikledi. Astana, saldırıları sivil altyapıya yönelik saldırı eylemleri olarak niteleyerek Kiev'e resmî protesto notası iletti.
Ukrayna ise eylemlerinin Rusya'nın askerî-sanayi kapasitesini zayıflatmayı hedeflediğini belirtti.
Şu anda CPC'nin üç şamandırasından ikisi faaliyette. Hasar gören ünitenin onarımı olumsuz hava koşulları nedeniyle yavaş ilerlerken, BAE'den iki yedek şamandıra sipariş edildi ve bunların 70 gün içinde gelmesi bekleniyor.
CPC sistemi yılda 72 milyon tondan fazla petrol taşıyabiliyor. Ortakları arasında Rusya, Shell, Eni ve diğer uluslararası şirketler bulunuyor.
Tengiz'de üretim durdu
Kazakistan'ın ihracatındaki aksamalar, ülkenin en büyük petrol sahası Tengiz'de üretimin durmasıyla daha da arttı.
Chevron öncülüğündeki işletmeci Tengizchevroil, bir jeneratörde çıkan yangının elektrik kesintisine yol açmasının ardından 18 Ocak'ta Tengiz ve yakınındaki Korolev sahalarındaki üretimi geçici olarak durdurdu.
Şirket, olayın nedenine ilişkin daha fazla ayrıntı paylaşmadı.
Tengiz ham petrolünün büyük kısmı Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu (CPC) üzerinden ihraç ediliyor ve işletmeci, olayın ardından CPC Blend tedarikinde mücbir sebep ilan etti.
Chevron, Tengiz'i dünyanın üretimdeki en derin süper dev petrol sahası olarak tanımlıyor. Sahada, teknik açıdan zorlu olsa da üretilebilir rezervlerin 11,5 milyar varil düzeyinde olduğu tahmin ediliyor.
Enerji Bakanı Erlan Akkenzhanov'a göre kesinti, üretimi yaklaşık 7,2 milyon varil azalttı. Bakan, kaybedilen hacimlerin daha sonra telafi edileceğini ve yıllık üretim hedeflerinde değişiklik olmayacağını belirtti.
Tengiz'in kapasitesi günde 900 bin varile kadar çıkıyor ancak duruş öncesinde günlük yaklaşık 360 bin varil üretim yapılıyordu.
İşletmeciye göre sahanın elektrik dağıtım sistemi yeniden devreye alındı ve üretim kademeli olarak toparlanıyor.
Chevron, üretimi günde neredeyse 1 milyon varile, yani küresel arzın yaklaşık yüzde 1'ine çıkarmayı hedefleyen bir genişleme projesine 48 milyar dolar (40,45 milyar euro) yatırıyor. Ancak ihracattaki darboğazlar bu planların hayata geçirilmesini yavaşlatıyor.
Kesinti, bölgesel enerji güvenliğine ilişkin kaygıları da artırdı. Tengiz, yerel elektrik üretiminde kullanılan ilişkili gazı Mangistau ve Atırau bölgelerine sağlıyor.
Akkenzhanov, hanelerin herhangi bir kesinti yaşamadığını belirterek, "Sistem arızasına ilişkin bilgilerin gerçeği yansıtmadığını belirtmek isterim. Hiçbir kesinti yaşanmadı ve özel haneler de dahil olmak üzere hiçbir kullanıcı elektrik kesintisiyle karşılaşmadı," dedi.
Enerji analisti Olzhas Baydildinov, Rusya'dan yapılan ilave gaz ve elektrik ithalatının sistemi istikrara kavuşturmaya yardımcı olduğunu, bunun da Kazakistan'ın iç enerji altyapısındaki yapısal zafiyetleri gözler önüne serdiğini yazdı.
Bundan sonra ne olacak
Küresel petrol stoklarının 2026'nın ilk yarısında günde 700 bin varil artması bekleniyor; bu, trader analistlerin öngördüğünden günde 1 milyondan fazla varil daha düşük.
Buna karşın Uluslararası Enerji Ajansı, ocak ayı raporunda, küresel petrol arzının yılın ilk çeyreğinde talebi günde 4,25 milyon varil aşacağını öngördü.
CPC'deki aksama ve Tengiz'deki üretim kesintisi, Kazakistan'ın OPEC+ üretim kotasına uymasına da yardımcı olacak. Enerji Bakanı, "Belirlenen hacimlerin tam içinde kalıyoruz" dedi.
Ülke, üretimi fazla olan ve bunu üretim kesintileriyle telafi etmesi gereken diğer üreticiler arasında yer alıyor.
Kazakistan'ın başlıca petrol ihracat güzergahına yönelik Ukrayna saldırıları yoğunlaşırken, Kazakistan ABD ile işbirliğini derinleştirme adımları atıyor.
28 Ocak'ta Kazakistan, yaptırım altındaki Rus petrol şirketi Lukoil'in varlıklarını satın almak için ABD'ye başvuruda bulundu. Beş gün önce ise Kazakistan Enerji Bakanlığı, ikili işbirliğinin genişletilmesi konusunda ABD'deki muadiliyle görüşmeler yapmıştı.
Görüşme, Kazakistan'ın Donald Trump'ın yeni kurduğu Barış Kurulu'na katıldığı döneme denk geldi.