'El Mencho'nun ölümü, Jalisco Karteli için yeni bir senaryo yaratıyor: liderinin yokluğunda da varlığını sürdürebilecek, suç 'franchise' modeliyle işleyen ve uluslararası varlığı bulunan merkeziyetsiz bir kartel.
Organize suç uzmanlarına göre, Meksika’nın en büyük uyuşturucu kaçakçılığı örgütü olan Jalisco Yeni Nesil Karteli (CJNG), kurucusu Nemesio Oseguera Cervantes’in ölümüne rağmen, birden fazla suç pazarında franchise gibi işleyen merkeziyetsiz bir iş modeli sayesinde varlığını sürdürebilir.
REKLAM
REKLAM
“El Mencho” lakabıyla bilinen Oseguera, 22 Şubat’ta Jalisco eyaletine bağlı Tapalpa’da düzenlenen ve ABD istihbaratının destek verdiği Meksika askeri operasyonunda öldürüldü.
Meksika Savunma Bakanlığı’na göre, Mexico City’ye nakledilirken çıkan çatışmada aldığı yaralar sonucu hayatını kaybetti.
Operasyonda olay yerinde dört kartel üyesi öldürüldü; Oseguera ve iki koruması dahil üç kişi daha sonradan yaralarına yenik düştü. İki kişi gözaltına alındı, zırhlı araçlar ve roketatarlar ele geçirildi.
Meksikalı yetkililere göre, operasyon ve sonrasında yaşanan olaylarda en az 70 kişi hayatını kaybetti. Bunların 25’i, altı ayrı saldırıda öldürülen Ulusal Muhafız askerleriydi. Yaklaşık 30 şüpheli kartel üyesi de öldürüldü.
Olayın ardından yarım düzineden fazla eyalette yol kapatma ve kundaklama eylemleri düzenlendi. Çete üyeleri olduğu düşünülen kişiler otobüsleri, araçları ve benzin istasyonlarını ateşe verdi. Puerto Vallarta ve Guadalajara’ya uçuşlar iptal edildi, okullarda eğitime ara verildi.
Tüm bu gelişmelere rağmen, kartelin “başının kesilmesinin” ardından geleceğine ilişkin sorular hemen gündeme geldi.
Jalisco Karteli’nin yapısı hakkında bilinenler
Madrid merkezli Elcano Kraliyet Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Carlos Malamud’a göre, kartelin yapısı geleneksel uyuşturucu kaçakçılığı örgütlerinden temelde farklı.
Euronews’e konuşan Malamud, “Geçmişte geleneksel karteller yalnızca uyuşturucu kaçakçılığına odaklanırdı. Bugün ise faaliyetlerini çeşitlendirdiler ve neredeyse tüm yasa dışı pazarlarda yer alıyorlar,” dedi.
CJNG, her bölgeye kendi üyelerini göndermek yerine, yerel çetelerin kendi adını ve yöntemlerini kullanmasına izin verdiği bir franchise sistemiyle çalışıyor; karşılığında kâr payı alıyor.
“Kartel, daha merkeziyetsiz bir yapının daha etkili olduğunu fark etti,” dedi Malamud.
Bu operasyonel mimari, örgütün iç parçalanmayı önlemek amacıyla kolektif bir liderlik modeli üzerinden halef planlaması yapmış olabileceğine işaret ediyor.
Halef belirsizliği
Oseguera’nın oğlu Rubén Oseguera González, yani “El Menchito”, doğal halef olarak görülüyordu.
Ancak 2020’de ABD’ye iade edildi ve Washington’da uyuşturucu kaçakçılığı ile silah suçlamalarıyla yargılanıyor. Bu durum, doğrudan operasyonel kontrolü üstlenmesini engelliyor.
Ailenin diğer bazı üyeleri de gözaltında. Oseguera’nın damadı Cristian Gutiérrez-Ochoa, Kasım 2024’te Kaliforniya’da ABD ajanları tarafından tutuklandı.
Kardeşi Abraham Oseguera Nisan 2024’te Jalisco’da, diğer kardeşi Antonio ise 2022’de yakalandı. Eşi Rosalinda González Valencia da Kasım 2021’de kara para aklama suçlamasıyla Meksika’da tutuklandı.
Malamud’a göre, Meksika’da doğrudan bir varisin bulunmaması, kartelin bölgesel fraksiyonları arasında şiddetli bir iktidar mücadelesine yol açabilir.
“Alternatif liderler kendilerini şiddet yoluyla dayatmak isteyecektir,” dedi.
Oseguera’nın öldürüldüğü gün, güvenlik güçleri CJNG’nin üst düzey isimlerinden ve Oseguera’nın sağ kolu olarak tanımlanan “El Tuli” lakaplı kişiyi de öldürdü. Yetkililere göre, finans operasyonlarının başındaki isimdi.
Meksikalı yetkililer, El Tuli’nin yol kapatma eylemlerini organize ettiğini ve öldürülen her asker için 20 bin peso (yaklaşık bin 100 euro) ödül vadettiğini açıkladı.
Kartel, Meksika’da “canavar” olarak bilinen zırhlı araçlar, insansız hava araçları (dronlar) ve yapay zeka kullanarak devletin zayıf olduğu bölgelerde kontrol sağlıyor.
“En ileri teknolojileri kullanıyorlar: dronlar, yapay zeka… Mühendis ve uzman çalıştıracak kaynaklara sahipler,” dedi Malamud.
CJNG, askeri güçlere saldırma konusunda en agresif kartellerden biri olarak biliniyor. Dronlardan patlayıcı bırakma ve mayın döşeme gibi yöntemlerde öncü oldu.
Malamud’a göre örgüt, “devletin doldurmadığı boşlukları dolduruyor.”
Avrupa’ya açılım
Malamud’a göre Meksika kartelleri, Avrupa’ya daha fazla açılmak için Güneydoğu Avrupa’daki suç örgütlerine taşeronluk veriyor.
“Uyuşturucu kaçakçılığı Avrupa toplumlarını etkiliyor. Rotterdam ya da Antwerp gibi limanlarda yaşananlara bakmak yeterli; giderek Vahşi Batı’yı andırıyorlar,” dedi.
Hollanda ve Belçika’daki sınır güvenliğindeki zayıflama, CJNG’nin Atlantik’in ötesine başarılı şekilde yayıldığını ve organize suçun küresel bir meydan okumaya dönüştüğünü gösteriyor.
Meksikalı yetkililer, Oseguera’yı romantik partnerlerinden biri üzerinden elde edilen istihbarat sayesinde takip etti. 20 Şubat’ta partnerinin güvendiği bir kişinin, onu Tapalpa’daki kırsal bir mülke götürdüğü tespit edildi; Oseguera’nın burada kaldığı düşünülüyordu.
Malamud’a göre Meksika hükümeti ile Washington arasındaki istihbarat iş birliği, Oseguera’nın yerinin tespit edilmesinde “son derece etkili” oldu.
Ancak kartelin franchise modeli Kuzey Amerika’nın ötesine yayıldıkça, Avrupa’nın da teknik ve toplumsal zorluklarla karşı karşıya kalacağı uyarısında bulundu.