35 yaşındaki Saddam el-Yazji, 'Ramazan'daki buluşmalarımızın fotoğraflarına bakıp ağlıyorum,' diyor. 'Ailem nerede? Hepsi yok oldu. Bu, onlarsız geçen üçüncü Ramazan.'
Güneş batarken Saddam el-Yazji, eşi ve kızı, Gazze kentinde günlük oruçlarını açmak için bir kase şehriye çorbasını paylaşıyor.
REKLAM
REKLAM
Bir zamanlar evleri olan devasa enkaz yığınının, bükülmüş metallerin ve beton blokların dibindeki toprak zemine kurulmuş katlanır bir masanın etrafında oturuyorlar.
Bu yıkıntıların altında, ailelerinin büyük bir kısmının cansız bedeni yatıyor.
Bu üç kişi, geniş aileden hayatta kalabilen neredeyse tek isimler. İsrail güçlerinin Aralık 2023’te evlerine düzenlediği bombardımanda, El-Yazji’nin anne ve babası, üç erkek kardeşi ve kız kardeşiyle birlikte çocuklarının büyük bölümü; ayrıca eşinin anne ve babası ile kardeşleri dahil olmak üzere toplam 40 akrabası tek bir saldırıda hayatını kaybetti.
İslam dünyasının kutsal ayı Ramazan, geleneksel olarak kalabalık ve şenlikli iftar sofralarıyla ailelerin bir araya geldiği bir zaman dilimidir.
Ancak Gazze Şeridi'nde Ramazan, İsrail güçleri ile Hamas arasındaki savaşta sevdiklerini kaybeden pek çok aile için yasın en derinden hissedildiği bir mevsime dönüştü.
35 yaşındaki Saddam el-Yazji, "Ramazan'daki buluşmalarımızın fotoğraflarına bakıp ağlıyorum," diyor. "Ailem nerede? Hepsi yok oldu. Bu, onlarsız geçen üçüncü Ramazan."
Eskiden kurulan o büyük sofralar
Saddam’ın eşi Heba el-Yazji, savaştan önceki Ramazanlarda Saddam'ın babası Kamil el-Yazji'nin tüm çocuklarını ve torunlarını et, pilav ve çeşitli yemeklerle donatılmış büyük bir iftar sofrasında topladığını hatırlıyor.
Müslümanların şafaktan gün batımına kadar ibadet ve tefekkürle geçirdiği Ramazan ayı, aynı zamanda yardımlaşma ve toplumsal dayanışma ayı olarak biliniyor.
Baba el-Yazji, Filistin Yönetimi bünyesinde eski bir yargıç ve Filistin Atletizm Federasyonu başkanlığı yapmış, Gazze'nin tanınmış spor figürlerinden biriydi. Saddam el-Yazji ise ailenin Gazze'nin Rimal mahallesindeki dört katlı evinin zemin katında bir süpermarket işleterek geçimini sağlıyordu.
İsrail'in, Ekim 2023'teki Hamas saldırısının ardından başlattığı şiddetli bombardımanın henüz birkaç ayında gerçekleşen hava saldırısı, evi içindeki herkesin üzerine yıktı.
Saddam el-Yazji, "Evin başka bir bölümündeydik. Mucizevi bir şekilde kurtulduk," diye anlatıyor. Aileden hayatta kalan diğer kişiler ise sadece bir kardeşinin kızı ve hamile eşi oldu. Ölenler arasında 22 çocuk bulunuyordu.
Cenazelerin bir kısmı o dönemde çıkarılabildi. Saddam’ın kardeşlerinden biri, yıkılan evin dibinde, dallarla işaretlenmiş mütevazı bir mezarda yatıyor. Yaklaşık 20 akrabası ise hala enkaz altında.
Saldırının ardından çift ve 11 yaşındaki kızları Meryem, savaşın büyük bölümünde Gazze'nin farklı yerlerindeki çadırlarda yaşadı. Son iki Ramazan boyunca, mümkün olduğunca evlerinin enkazını ziyaret edip iftarlarını burada yapmaya çalıştılar. Ekim ayında bir ateşkes anlaşmasının yürürlüğe girmesiyle birlikte, eski evlerinin hemen yanındaki bir çadıra taşındılar.
Heba el-Yazji, "Hayat bomboş. Savaş her şeyimi elimden aldı. Keşke yalnız kalmak yerine onlarla birlikte ölseydik," sözleriyle yaşadığı acıyı dile getiriyor.
Gazze’de her evde bir kayıp var
Savaş boyunca İsrail, sık sık Filistinlilerin sığındığı evleri ve çadır kamplarını vururken, bu saldırılar genellikle ailelerin topluca yok olmasına neden oldu. İsrail, Hamas militanlarını hedef aldığını savunsa da belirli hedeflerin kim olduğuna dair nadiren detay paylaşıyor.
Gazze Sağlık Bakanlığı verilerine göre, İsrail'in operasyonlarında yarısından fazlası kadın ve çocuk olmak üzere 72 binden fazla kişi hayatını kaybetti.
Birleşmiş Milletler ve bağımsız uzmanlar tarafından verileri genel olarak güvenilir kabul edilen bakanlık, yaklaşık 8 bin kişinin de hala yıkılan evlerin enkazı altında olduğunu belirtiyor.
Çatışmaların yoğun olduğu dönemde bu cenazelere ulaşmak imkansızdı. Ateşkesle birlikte arama çalışmaları artsa da ağır ekipman eksikliği faaliyetleri engelliyor.
İsrail'in askeri harekatı, Hamas'ın İsrail'de yaklaşık bin 200 kişiyi öldürdüğü ve 250'den fazla kişiyi rehin aldığı saldırıyla tetiklenmişti. Rehinelerin çoğu, ateşkes anlaşmaları kapsamında serbest bırakıldı.
Bugün Gazze'de hemen hemen herkes en az bir yakınını kaybetmiş durumda. 2,1 milyonluk nüfusun neredeyse tamamı evsiz kalırken, halkın büyük çoğunluğu devasa çadır kamplarında yaşam mücadelesi veriyor. Bölgedeki binaların yüzde 80'inden fazlası hasar görmüş veya tamamen yıkılmış durumda.
AP'nin haberine göre, el-Yazji ailesinden hayatta kalan üç kişinin iftar yaptığı masanın çevresinde, bir zamanlar Rimal mahallesi olan bölgeden geriye kalan devasa bir enkaz manzarası uzanıyor.
Saddam el-Yazji, geçmişteki o kalabalık sofraları ve her yıl bu ayı nasıl iple çektiklerini hatırlayarak, "Hayatta olduğum için onlara ihanet etmiş gibi hissediyorum" diyor.