Ukrayna Yüksek Mahkemesi’nin aynı cinsiyetten bir çifti 'fiili' (de facto) aile birimi olarak tanıyan kararı, internette kafa karışıklığına yol açtı.
Ukrayna'nın başkenti Kiev’de yaşayan eşcinsel bir çiftin mahkeme tarafından tanınmasının ardından, çok sayıda haber başlığı ve sosyal medya paylaşımı, Ukrayna Yüksek Mahkemesi’nin eşcinsel evliliği yasallaştırdığını iddia etti.
REKLAM
REKLAM
Bazı kaynaklar eşcinsel birlikteliklerin artık yasal olduğuna dair bir algı oluştururken, diğerleri parlamentoda bu yönde bir yasanın tartışıldığı sonucuna vardı. Ancak bu iddialar bağlamından koparılmış zira Ukrayna'da eşcinsel evlilik hala yasa dışı.
Kafa karışıklığı, Yüksek Mahkeme’nin bu yılın şubat ayında Ukrayna tarihinde ilk kez aynı cinsiyetten bir çifti "fiili" (de facto) aile olarak tanıması ile başladı. Mahkeme, diplomat Zoryan Kis ve partneri Tymur Levchuk’un yasal bir aile olduğuna dair Haziran 2025 tarihli alt mahkeme kararını onadı. Çift, Dışişleri Bakanlığı'nın ilişkilerini tanımaması ve Levchuk'un İsrail’deki diplomatik görevde Kis’e eşlik etmesini engellemesi üzerine hukuk mücadelesi başlatmıştı.
Yerel haberlere göre çiftin avukatları, 2013 yılından bu yana birlikte yaşadıkları, 2016 yılında Ukrayna'da resmi olmayan bir törenle evlendikleri ve 2021 yılında ABD'de evliliklerini tescil ettirdikleri için bir aile olarak tanınmaları gerektiğini savundu.
Bölge mahkemesi bu kararı kabul edince Vsi Razom adlı muhafazakar bir grup karara itiraz etti. Yüksek Mahkeme ise temyiz başvurusunu reddederek ilk kararı onayladı.
Karar Ukrayna'nın evlilik yasalarını değiştiriyor mu?
Karar, bir evi paylaşan ve fiili bir evlilik ilişkisi olan eşcinsel çiftlerin yasal olarak bir aile birimi olarak tanınması gerektiğine dair emsal karar oluşturuyor. Bu statü, ortak mülkiyet hakları ve eşlerden birinin iş göremez hale gelmesi durumunda acil tıbbi kararlar alabilme gibi belirli haklar sağlıyor.
Ancak bu durum, eşcinsel evlilik veya medeni birliktelik (civil partnership) ile aynı şey değil. Ukrayna Anayasası'nın 51. Maddesi, evliliğin "bir kadın ve bir erkeğin özgür rızasına dayandığını" açıkça belirterek tanımı sabit tutuyor. Ayrıca Rus işgali nedeniyle devam eden sıkıyönetim altında anayasa değişikliği yapılması şu an için imkânsız.
Yeni medeni kanun ilerlemeyi geri alabilir
Bununla birlikte, Ukrayna'nın Avrupa Birliği'ne (AB) katılma arzusu nedeniyle bu durum zaman içinde değişebilir.
Ukrayna'nın AB üyeliği hedefleri doğrultusunda, 2023 yılında medeni birlikteliklerin tanınmasına dair bir yasa tasarısı parlamentoya sunulmuştu ancak süreç şu an tıkanmış durumda. Eleştirmenler, parlamentoda görüşülmekte olan yeni Medeni Kanun taslağının halihazırda elde edilen ilerlemeyi geriye götürebileceği konusunda uyarıyor.
Aslında, LGBTQ savunuculuk grubu ILGA-Europe, taslak medeni kanunun aslında "fiili aile birliklerini" yalnızca karşı cins birliktelikleri olarak tanımladığını ve aynı cinsiyetten aileleri açıkça dışladığını ve bu nedenle son mahkeme kararlarını etkili bir şekilde geçersiz kılacağını belirtti.
ILGA-Europe'un direktörü Katrin Hugendubel yaptığı basın açıklamasında, "Ukrayna AB üyeliği yolunda ciddiyse, Medeni Kanun taslağının bu versiyonu mevcut haliyle geçmemelidir," dedi.
Hugendubel sözlerini şöyle sürdürdü: "Bu yasa, içtihat hukuku kapsamında zorlukla kazanılan korumaları geri alacak, Ukrayna'nın AİHS [Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi] kapsamındaki yükümlülükleri ve AB'ye katılım taahhütleriyle çatışacak ve eşcinsel birlikteliklerin tanınmasına yönelik katılım planında yer alan taahhütlere ters düşecektir."
Ukrayna'nın AB'ye katılma umutları, diğer kriterlerin yanı sıra eşcinsel çiftlerin yasal olarak tanınmasına bağlı olduğundan, Brüksel muhtemelen yasal gelişmelerin katılım şartlarını ihlal edip etmediğini dikkatle izleyecektir.
Halihazırda AB'nin 27 üye ülkesinden 16'sında eşcinsel evlilikler yasallaştırılırken, 7 tanesinde de eşcinsel medeni birlikteliklere izin veriliyor.
Brüksel, üyeleri eşcinsel evliliklere veya medeni birlikteliklere izin vermeye zorlamasa da, Avrupa Adalet Divanı'nın 2025 yılında aldığı bir karar, her ülkenin başka bir AB üye ülkesinde yasal olarak yapılan eşcinsel evlilikleri tanıması gerektiğini belirledi.