Bilim insanları uzun süredir, atların hem ince hem de kalın tonlardan oluşan sıra dışı sesleri nasıl çıkardığını araştırıyor.
Atlar yeni arkadaşlar bulmak, eski dostlarını selamlamak ve mama saati gibi mutlu anları kutlamak için 'kişner'. Ancak 'neigh' diye de bilinen bu kendine özgü sesi tam olarak nasıl çıkardıkları, bilim insanlarının uzun süredir kafasını kurcalıyordu.
REKLAM
REKLAM
Danimarka'nın güney Zeeland bölgesindeki Vordingborg Sportsride Kulübü'nde atlar homurdanıyor, iç çekiyor ve kişniyor.
Binicilik eğitmeni Sigrid Bjorg, "Kendilerini yalnız kalmış hissederlerse kişnerler. Sabah yem isterlerken de çok sık kişnerler," diyor.
"Onları dışarı çıkardığımızda, tarlaya götürdüğümüzde, geride kalanlar diğerlerini çağırmak için kişner, ahıra geri aldığımızda da yine seslenirler."
"Bazıları ho ho ho gibi, insanı rahatlatan, sakin sesler çıkarır. Bazıları ise tam bir çığırtkandır. 'Yalnız kaldım, yalnız kaldım' diye adeta çığlık atarlar."
Atlar 'kişneme' sesini nasıl çıkarıyor?
'Kişneme', aynı anda hem pes hem de tiz seslerden oluşan alışılmadık bir ses. Sanki bir homurtu ile bir çığlık karışımı gibi.
Bu ses, gırtlaktaki titreştiklerinde ses çıkaran doku bantlarının üzerinden hava geçmesiyle oluşuyor. Bu, insanların konuşurken ve şarkı söylerken kullandığı tekniğe benziyor. Ama tiz kısım daha esrarengiz.
Bazı istisnalar dışında, büyük hayvanların ses telleri de daha büyüktür ve genelde daha kalın sesler çıkarırlar. Peki atlar bunu nasıl başarıyor?
Yeni bir çalışmayagöre bunun yanıtı, ıslık. Araştırmacılar, atlar kişnerken ve bir diğer yaygın at sesi olan, daha yumuşak ve ince 'nicker' adlı sesi çıkarırken içeride neler olduğunu görmek için burunlarından içeri küçük bir kamera yerleştirdi.
Ayrıca ayrıntılı taramalar yaptılar ve ölü atlardan alınan, tek başına incelenen gırtlaklara hava üflediler.
Ortaya çıkardıklarına göre kişnemenin gizemli, ince tonları, atın gırtlağında başlayan bir tür ıslık.
Hava, gırtlaktaki dokuları titreştirirken hemen üstteki bölge daralıyor ve ıslığın çıkması için küçük bir açıklık bırakıyor. Bu, ağzımızla yaptığımız insan ıslığından farklı.
Şubat ayında Current Biology dergisinde yayımlanan çalışmanın, Fransa, Avusturya ve İsviçre'den bilim insanlarıyla birlikte yazarı olan Kopenhag Üniversitesi doçenti Elodie Mandel-Briefer, "Yüksek perdeli sesi üretebildiklerinde, bu yüksek sesin frekansı yukarı doğru kayıyordu; bu da bu yüksek sesin aslında bir ıslık olduğuna dair çok güçlü bir gösterge," diyor.
"Her şey kapanıyor, geriye sadece küçük bir açıklık kalıyor. Bu da dudaklarımızla ıslık çaldığımızdaki gibi bir ıslık sesi üretiyor."
Islık çalabilen çok az sayıdaki hayvan türünden biri
Sıçan ve fare gibi birkaç küçük kemirgen de bu şekilde ıslık çalabiliyor. Ancak Mandel-Briefer'e göre atlar, bunu becerebildiği bilinen ilk büyük memeli.
Uzman, "Bazı insanlar da ses tellerinin altında bulunan vestibüler ses tellerini devreye sokabiliyor; boğaz şarkısını böyle yapıyoruz," diye ekliyor. "Aynı anda hem konuşup hem de ıslık çalabiliyoruz; ben şimdi yapsam... iki farklı frekans üretmiş olurum. Ama diğer türlerde bu çok nadir ve bildiğimiz kadarıyla bu tür çift sesliliğin sürekli görüldüğü tek iki örnek, atların kişnemesi ile wapiti ya da geyiklerin çıkardığı böğürme sesleri."
Şarkı söylerken, yani ses çıkarırken gırtlaklarından ıslık sesi üretebildiği bilinen tek hayvan atlar. Vahşi Przewalski atları ile geyikler de benzer bir şey yapabiliyor, ancak bu henüz ayrıntılı biçimde incelenmedi.
Ama atgillerden daha uzak akrabalar olan eşekler ve zebralar bu ince sesleri çıkaramıyor.
Mandel-Briefer, iki tonlu kişnemelerin atların aynı anda birden fazla mesaj iletmesine yardımcı olabileceğine inanıyor. Farklı perdelerdeki kişneme seslerinin, sosyalleşirken daha karmaşık bir duygu yelpazesini ifade etmelerini sağladığını söylüyor.
"Bu iki frekans sayesinde duyguları iki boyutta ifade edebildikleri için aslında mümkün olan tüm duygu yelpazesini ortaya koyabiliyorlar," diye ekliyor.