İran savaşı Avrupa'yı stagflasyona mı sürükledi?

İran'daki savaş ve çatışmaların tetiklediği petrol fiyatlarındaki sıçrama, Euro Bölgesi'ndeki özel sektör faaliyetlerine, tedarik zincirlerine ve iş dünyasının güvenine şimdiden ciddi oranda zarar vermeye başladı. Sonuç ise Avrupa anket verilerinin yıllardır verdiği en sert stagflasyon uyarısı oldu.

REKLAM

REKLAM

S&P Global'ın salı günü yayımladığı öncü Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) anketlerine göre, Euro Bölgesi'nde özel sektör faaliyeti mart ayında hız kesti. Zira yükselen enerji fiyatları girdi maliyetlerini üç yılı aşkın sürenin en yüksek düzeyine taşıdı.

Büyümenin yavaşlayıp fiyatların hızla yükselmesi, yani klasik stagflasyon karışımı, en çok çekinilen ekonomik senaryo.

Stagflasyon alarmı

Euro Bölgesi genel bileşik PMI martta 50,5'e geriledi; şubat ayındaki 51,9'un ve 51,0'lik piyasa beklentisinin altında kalarak, son on ayın en zayıf ve durgunluk eşiğinin ise ancak biraz üzerinde bir seviyeyi işaret etti.

Ancak daha kaygı verici olan, büyümedeki zayıflık değil, aynı anda yaşanan enflasyon sıçraması.

Euro Bölgesi genelinde girdi maliyetlerindeki enflasyon, Şubat 2023'ten bu yana görülen en hızlı tempoya çıktı. Bu artışta, Orta Doğu’daki çatışmayla ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen deniz taşımacılığına yönelik artan tehditlerle doğrudan bağlantılı olan yükselen enerji ve akaryakıt fiyatları ile deniz navlunundaki aksamalar belirleyici oldu.

Mal üreticileri tıkanan tedarik zincirleri arasında girdi bulmak için yarışırken, tedarikçilerin teslim süreleri Ağustos 2022'den bu yana en fazla uzamayı kaydetti.

S&P Global Market Intelligence başekonomisti Chris Williamson, "Orta Doğu'daki savaş büyümeyi baskılarken fiyatları sert biçimde yukarı çekiyor; öncü Euro Bölgesi PMI verisi stagflasyon alarmı veriyor," dedi.

Williamson, "Geleceğe dönük üretim beklentilerindeki düşüş, 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana kaydedilen en sert gerileme," diye ekledi.

S&P Global ekonomistlerine göre anket verileri, Euro Bölgesi gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) büyümesinin ilk çeyrekte çeyreklik bazda yüzde 0,1'in hemen altına inmesiyle, tehlikeli biçimde durgunluğa yaklaşan bir tabloyla uyumlu.

Fiyat göstergesi ise tüketici enflasyonunun yüzde 3'e doğru hızlanabileceğine işaret ederek, tam da en yanlış zamanda Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) politika hesaplarını zorlaştırıyor.

Belirsizlik artarken Euro Bölgesi'nde hizmetler durma noktasına geldi

Büyümedeki yavaşlamanın temel nedeni, faaliyetin durgunluk sınırına dayandığı hizmet sektörü oldu.

Yeni siparişler sekiz ay sonra ilk kez gerileyerek talepteki zayıflamayı ve artan belirsizliği yansıttı.

Buna karşılık imalat üretimi, şirketlerin alımlarını öne çekip olası tedarik kesintilerinden kaçınmaya çalışmasıyla siparişlerde görülen geçici artışın da etkisiyle, sınırlı da olsa direnç gösterdi.

Savaşın etkisi lojistikte de net biçimde hissediliyor. Şirketler, çoğu kez deniz taşımacılığındaki aksamalar ve artan navlun maliyetleriyle bağlantılı olarak, tedarikçi teslimatlarında yaygın gecikmeler bildirdi.

Şirketler girdi bulmakta zorlandıkça stoklar erimeyi sürdürdü; işletmeler olası yeni aksamalara karşı tampon oluşturmaya çalıştığı için alım faaliyetlerinde hafif bir artış gözlendi.

Almanya: İmalattaki sıçrama kırılgan tabloyu gizliyor

Almanya'nın bileşik PMI'si 51,9 ile genişleme bölgesinde kalmaya devam etti ancak bu seviye son üç ayın en düşük değeri oldu.

En parlak nokta, üretimin dört yılı aşkın sürenin en hızlı artışını kaydettiği imalat sektörüydü.

Almanya imalat PMI'ı 51,7'ye çıkarak 45 ayın zirvesine ulaştı ve 49,5 düzeyindeki piyasa beklentisini rahatlıkla aştı.

Ancak bu tabloyu açıklayan neden pek iç açıcı değil: Alman imalatçılar, korku kaynaklı bir talep patlaması yaşandığını bildiriyor.

Şirketler, Orta Doğu'daki çatışma nedeniyle beklenen tedarik kesintilerine karşı korunmak için alımlarını öne çekiyor ve stoklarını bilerek şişiriyor.

S&P Global Market Intelligence ekonomi direktör yardımcısı Phil Smith, imalattaki ivmelenmenin "muhtemelen kısa ömürlü" olduğunu belirterek, girdi tedarik sürelerinin son üç buçuk yılın en büyük ölçüde uzamasıyla biriken tedarik zinciri baskılarının, 2022 sonundan bu yana imalat girdi maliyetlerindeki en sert sıçramayı doğrudan beslediğini vurguladı.

Almanya'da hizmetler faaliyeti ise yeni iş hacmindeki düşüş ve artan maliyet baskılarını yansıtarak belirgin biçimde zayıfladı.

Hizmet şirketleri, artan belirsizlik ve keskin biçimde yükselen maliyetler karşısında müşterilerin harcamalarını kısmaya başladığını aktarıyor; bu da önümüzdeki aylarda derinleşme riski taşıyan bir tüketici ve yatırımcı güveni sıkışmasına işaret ediyor.

Fransa: Şoku karşılayacak toparlanma alanı bulunmuyor

Fransa cephesindeki tablo ise çok daha kaygı verici.

Öncü Fransa bileşik PMI mart ayında 48,3'e gerileyerek beş ayın en düşük seviyesine indi, 49,3'lük piyasa beklentisinin altında kaldı ve net biçimde daralma bölgesine döndü.

Hem imalat üretimi (48,5) hem de hizmet faaliyeti (48,3) daralırken, hizmet sektörü Ekim 2025'ten bu yana en hızlı düşüşünü kaydetti.

Almanya'nın aksine Fransa, güçlü bir sanayi toparlanmasının sağladığı koruma kalkanı olmadan bu dış şokla yüzleşti.

Yeni siparişler Temmuz 2025'ten bu yana en hızlı daralmayı yaşarken, işletmeler Orta Doğu'daki savaş, genel jeopolitik belirsizlik ve yerel seçimler öncesi müşteri tereddüdünü bir araya gelen başlıca karşı rüzgarlar olarak gösteriyor.

Fransız mal ve hizmetlerine yönelik dış talep de son 15 ayın en sert düşüşünü kaydetti.

S&P Global Market Intelligence başekonomisti Joe Hayes, "Filizlenmeye başlayan Fransa toparlanması adeta buza kaldırılmış görünüyor," değerlendirmesinde bulundu.

Hayes sözlerini şöyle sürdürdü: "Bu tabloyu, iş dünyası güveninde yaşanan sert düşüş destekliyor. Daha yüksek enflasyon tehdidi, uzayan arz yönlü aksaklıklar ve artan kısa vadeli belirsizlik, görünümün yeniden değerlendirilmesine yol açıyor."

Fransa'daki enflasyon tablosu kendine özgü bir özellik taşıyor: Girdi maliyetleri Kasım 2023'ten bu yana en yüksek seviyeye sıçradı; petrol ve petrol türevleri, bakır, paslanmaz çelik ve alüminyum kaynaklı artışlarla imalat girdilerinin fiyatı son üç buçuk yılın zirvesine yaklaştı.

Buna karşın, savaş öncesinde zaten zayıf seyreden talep ortamı şirketlerin maliyet artışlarını fiyatlara yansıtma gücünü sınırladığı için satış fiyatları yalnızca sınırlı ölçüde yükseldi.

Bu marj daralması dinamiği, önümüzdeki çeyreklerde Fransız şirket kârlılıkları açısından kritik bir stres noktası haline gelebilir.

ECB'nin politika ikilemi derinleşiyor

Mart PMI verileri Avrupa Merkez Bankası'nı (ECB) giderek daha rahatsız edici bir konuma sürüklüyor.

Euro Bölgesi genelinde büyüme durgunluğa doğru yavaşlarken enflasyonun aynı anda, talep değil jeopolitik bir arz şokuyla yeniden hız kazanması, geleneksel para politikası araç setinin net bir çözüm sunmadığı bir tablo yaratıyor.

Williamson, "ECB artık 'iyi bir yerde' değil" diyerek, enerji fiyatlarının yüksek kalması ve tedarik aksamalarının sürmesi halinde stagflasyon riskinin arttığı uyarısında bulundu.

Çatışmanın süresi ve şiddeti ile bunun enerji piyasaları ve küresel tedarik zincirleri üzerindeki kalıcı etkisi, belirleyici değişken olacak.