Türkiye, Avrupa’nın hava kirliliği en yüksek şehirlerine ev sahipliği yapıyor: Iğdır ilk sırada

Türkiye, Avrupa’daki havası en kirli şehirler listesinde öne çıktı. 2025 verilerine göre, Iğdır yıllık ortalama 64,4 µg/m³ PM2.5 seviyeleriyle Avrupa’nın havası en kirli şehri olurken, Buca 51,5 µg/m³ ile ikinci sırayı aldı. Gödekli, Konya ve Düzce ise ilk 10’da yer alan diğer şehirler oldu. Bu seviyeler, Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) güvenli olarak kabul ettiği 5 µg/m³’ün çok üzerinde bulunuyor.

REKLAM

REKLAM

Avrupa'daki diğer ülkeler arasında Bosna-Hersek, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Moldova, Romanya, Karadağ ve Polonya da PM2.5 yoğunluğunun 15 µg/m³’ün üzerinde olduğu şehirler bildirdi. Ancak Türkiye, listenin yarısını oluşturan şehirleriyle dikkat çekiyor.

Türkiye’deki yüksek kirlilik, fosil yakıt kullanımının yoğunluğu, sanayi kaynaklı emisyonlar, yoğun trafik ve meteorolojik koşulların kirleticileri yerde tutması gibi birden fazla faktörden kaynaklanıyor.

Uzmanlar, Türkiye’de özellikle kömürle çalışan enerji santralleri, düşük kaliteli kömür ve odun kullanılan evler ile verimsiz sobaların sorunu ağırlaştırdığını belirtiyor. Ayrıca coğrafi yapının ve hava koşullarının kirleticilerin yere yakın kalmasına neden olduğu vurgulanıyor.

İlk 10 şehir arasında, Sırbistan’dan Novi Pazar 34,1 µg/m³ ile üçüncü sırada yer alırken, Bosna-Hersek’ten Prijedor beşinci, Gorazde yedinci ve Gračanica dokuzuncu sırada bulunuyor. 10'uncu sırada ise Sırbistan’dan Cacak yer alıyor.

Bu şehirlerdeki yüksek kirlilik ortak nedenlerden kaynaklanıyor: Kömürle çalışan enerji santralleri, düşük kaliteli kömür ve odunla ısınan evler, verimsiz sobalar ve yoğun trafik. Ayrıca coğrafi yapı ve meteorolojik koşullar, kirleticilerin yere yakın kalmasını sağlayarak sorunu daha da büyütüyor.

Avrupa'nın en temiz havasına sahip şehirleri nerede?

Ölçeğin diğer ucunda, Finlandiya, hava kirliliğinin en düşük olduğu şehirler listesinde ilk 10'un yarısına sahip. Utö adası, sadece 1,3 µg/m³'lük PM2.5 seviyesiyle ilk sırada yer alırken, Muonio ikinci, Kittila üçüncü, Ranua beşinci ve Nivala onuncu sıradaydı.

Elverişli coğrafya ve düşük nüfus yoğunluğu bu başarıya katkıda bulunsa da, Finlandiya'nın sıkı emisyon kontrolleri ve yenilenebilir enerjiden yüksek oranda yararlanması (yüzde 54'ün üzerinde) belirleyici etkenler.

İzlanda'daki Sandgeroi, 2,2 µg/m³ seviyeyle dördüncü sırada yer aldı; İsveç'teki Bredkalen altıncı, Portekiz'in Faro kenti sekizinci ve yine İzlanda'daki Alftanes dokuzuncu oldu.

PM2.5'e karşı kendinizi nasıl koruyabilirsiniz?

PM2.5 parçacıkları o kadar küçüktür ki solunduğunda akciğerlere kadar ulaşıp kana karışabilir. Solunum problemleri, kalp-damar hastalıkları ve kanser gibi uzun süreli rahatsızlıklar dahil olmak üzere çeşitli sağlık riskleriyle ilişkilendiriliyor.

Yüksek düzeyde kirli bir bölgede yaşıyorsanız, IQAir ve AirVisual gibi uygulamalar üzerinden hava kirliliği seviyelerini gerçek zamanlı izleyerek kendinizi koruyabilirsiniz. Değerler yükseldiğinde kapı ve pencereleri kapalı tutarak mümkün olduğunca içeride kalmanız tavsiye edilir.

Isıtma, havalandırma ve iklimlendirme (HVAC) sistemleri iç hava sirkülasyonu moduna alınmalı. Hava temizleyiciler de parçacıkları, gazları ve diğer kirleticileri filtrelemeye yardımcı olabilir.

Dışarı çıkmanız gerekiyorsa, virüsler ve toz dahil havadaki çok küçük parçacıkları filtreleyebilen KN95 tipi bir maske takmanız önerilir.