Beyaz Saray, İran'da devam eden ve bir ayını dolduran operasyonlarında önemli başarılar elde ettiğini iddia etmeye devam ediyor. Savaşın hedefleri sürekli değişiyor gibi görünse de Washington şimdiye kadar ne kadar başarılı oldu?
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ilk saldırılarıyla başlayan ve bölgeyi istikrarsızlaştıran, küresel tedarik zincirlerini aksatan ve uluslararası petrol fiyatlarında krize yol açan savaşın üzerinden bir ay geçti. Enerji altyapılarına yönelik saldırılar sürerken, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerinden deniz taşımacılığı da kapalı kalmaya devam ediyor.
REKLAM
REKLAM
ABD Başkanı Donald Trump, İran’la yürütülen savaşın sona erdirilmesi öncesinde Washington’ın ulaşmayı hedeflediği beş amacı açıklamıştı. Ancak aradan geçen bir ayın ardından Trump, bu hedeflerin bazıları hâlâ netleşmemiş ya da karşılanmamış olmasına rağmen operasyonun “yakında azaltılabileceğini” ifade etti.
Çoğu değerlendirmeye göre ABD ve İsrail’in saldırıları, İran’ın askeri kapasitesini önemli ölçüde zayıflattı ve çok sayıda üst düzey yetkilinin ölümüne yol açtı. Ancak bu taktik başarıların, başkanın tüm stratejik hedeflerine ulaşıldığı anlamına gelmediği belirtiliyor.
Bazı hedeflerin gerçekleştirilmesi zor görünüyor. ABD’nin hedeflerini tam olarak tamamlamadan sahadan çekilmesi ve İran’ın paramiliter gücü İslam Devrim Muhafızları’nın varlığını sürdürmesi halinde, Donald Trump hem ülke içinde siyasi sonuçlarla hem de Orta Doğu’yu sarsan ve küresel ekonomiyi etkileyen bu savaşın kazanımlarına ilişkin uluslararası düzeyde eleştirilerle karşı karşıya kalabilir.
Trump ise İran’daki operasyonların hem başarı hem de zamanlama açısından beklentilerin ötesine geçtiğini savunmayı sürdürüyor. Aşağıda, Trump’ın açıkladığı hedefler ve bu hedeflerde gelinen durum özetleniyor.
‘İran’ın füze kapasitesinin tamamen etkisiz hale getirilmesi’
ABD Başkanı’nın İran’a ilişkin belirlediği başlıca hedeflerden biri, ülkenin füze kapasitesini yok etmek ve “füze sanayisini tamamen ortadan kaldırmak” olarak ifade edildi.
ABD yönetimi bu kapasitenin büyük ölçüde zayıflatıldığını belirtse de İran’ın hâlâ füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenlediği görülüyor. Trump’ın İran’la müzakerelerin sürdüğünü söylediği dönemde dahi, İsrail’e yönelik çok sayıda saldırı gerçekleştirildi.
Trump perşembe günü Beyaz Saray’da yaptığı açıklamada, İran’ın füze ve fırlatma sistemlerinin yaklaşık yüzde 90’ının devre dışı bırakıldığını, insansız hava araçları ile bu araçların ve füzelerin üretildiği tesislerin kapasitesinin de ciddi şekilde azaltıldığını söyledi.
Ancak son bir hafta içinde İran saldırılarının yoğunlaştığına işaret ediliyor. Tahran yönetimi, İsrail’in yanı sıra ABD üslerine ev sahipliği yapan Körfez ülkelerine düzenli olarak insansız hava araçları ve gelişmiş füzelerle saldırılar gerçekleştiriyor.
Savaşın birinci ayının arifesinde, cuma günü Suudi Arabistan’daki bir ABD askeri üssüne düzenlenen füze saldırısında 10 Amerikan askerinin yaralandığı ve bazı uçakların hasar gördüğü, ABD’li yetkililerin Associated Press’e yaptığı açıklamada belirtildi.
'İran'ın savunma sanayi üssünü yok edin'
Geçen haftadan önce ABD Başkanı ve yönetimi bunu bazen tek başına bir hedef olarak sıralıyor ve "füze endüstrilerini yerle bir etme" hedefi olarak tanımlıyordu.
Diğer zamanlarda ise bu hedef listeden düştü. Pentagon bunu genellikle İran'ın füze kabiliyetinin yok edilmesi şeklindeki ilk hedefin içinde değerlendirdi.
ABD Merkez Komutanlığı, İran'daki saldırı hedeflerinin silah üretimi ile füze ve insansız hava aracı üretim tesislerini içerdiğini söyledi. Yine de İran'ın Körfez komşularına ve İsrail'e yönelik saldırıları devam ediyor ve Tahran'daki yetkililer ne kadar sürerse sürsün savaşmaya devam edebileceklerini söylüyor.
Analistler İran'ın uzun yıllardır böyle bir savaşa hazırlanmak için silah üretip stokladığını söylüyor ve bu silahların, özellikle de insansız hava araçlarının nispeten küçük tesislerde büyük miktarlarda üretilebilmesi nedeniyle Trump'ın hedefinin gerçekçi olmadığını belirtiyor. Bu tesislerden kaç tane olduğu da belli değil.
'Donanmalarını ve hava kuvvetlerini ortadan kaldırın'
ABD ve İsrail, büyük ölçüde rakipsiz uçtukları İran semalarında hızla hava üstünlüğü kurdular. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth perşembe günü yaptığı açıklamada Washington'un savaş boyunca 150'den fazla İran gemisine hasar verdiğini ya da imha ettiğini söyledi.
Mart ayı başında bir ABD denizaltısının İran'a ait bir savaş gemisini torpilleyerek batırmasının ardından, İran'a ait diğer iki gemi, IRIS Bushehr ve IRIS Lavan, Sri Lanka ve Hindistan'a yanaşarak bu iki ülkeden yardım istedi.
O zamandan beri ABD'den bu gemilerin batırıldığına ya da ele geçirildiğine dair bir işaret gelmedi.
İran Devrim Muhafızları'nın kendi donanması var ve bu donanma da sürü saldırıları düzenlemek ve mayın bırakmak için daha küçük gemilere güveniyor.
Bu gücün ne kadarının kaldığı ya da herhangi bir mayın yerleştirip yerleştirmediği belli değil ancak İran füzeleri Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemileri engellemeye devam ediyor.
'İran'ın nükleer kapasiteye yaklaşmasına bile asla izin vermeyin'
Haziran ayında ABD'nin İran'ın nükleer programını "yok ettiğini" açıkladıktan sonra geçtiğimiz yıl dramatik bir U dönüşü yapan Trump'ın yardımcıları, İran'ın mevcut operasyonları haklı çıkarmak için bir bomba edinmesine sadece haftalar kaldığı uyarısında bulundu.
İran devlet medyası nükleer tesislerinin cuma günü saldırıya uğradığını açıkladı. Bir ağır su tesisi ve bir sarı kek üretim tesisi vuruldu ve İsrail daha sonra saldırıların arkasında olduğunu doğruladı.
İsrail daha önce de İranlı üst düzey bir nükleer bilimcinin öldürülmesi de dâhil olmak üzere nükleer faaliyetlerle ilgili diğer hedeflere saldırılar düzenlediğini duyurmuştu.
Savaştaki en önemli sorulardan biri de Trump'ın Tahran'ın elinde bulunan ve nükleer silah yapımında kullanılabilecek yaklaşık 440 kilogram zenginleştirilmiş uranyumu ele geçirmeye ya da imha etmeye çalışıp çalışmayacağıdır.
Pazartesi günü ilk kez konuşan Trump, ABD'nin bir dağ tesisinin altında gömülü olduğuna inanılan uranyumu geri alacağını söyledi.
Trump bunun, Washington'un İran ile ABD'nin uranyumu geri alması için bir tür anlaşma yapması halinde gerçekleşebileceğini belirtti. Uzmanlar, İran'ın izni olmaksızın burayı ele geçirmenin tehlikeli bir görev olacağını ve ülkeye büyük miktarda ABD askerinin konuşlandırılmasını gerektireceğini söylüyor.
'Orta Doğulu müttefiklerimizi en üst düzeyde korumak'
Trump, Truth Social'da kısa süre önce yaptığı bir paylaşımda ABD için beşinci bir hedef daha ekledi: "İsrail, Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Kuveyt ve diğerleri dahil olmak üzere Orta Doğulu Müttefiklerimizi en üst düzeyde korumak. Hürmüz Boğazı, onu kullanan diğer uluslar tarafından gerektiği gibi korunmalı ve denetlenmelidir - ABD bunu yapmaz!"
ABD halihazırda bölgedeki üslerde ve diğer tesislerde binlerce asker bulunduruyor.
Trump'ın Orta Doğu'daki müttefiklerini tehditlerden korumak için daha ne kadar ileri gidebileceği belli değil ve İran hala bu ülkelere saldırabiliyor. ABD'nin Hürmüz Boğazı'nı açık tutmak için ne kadar ileri gitmeye istekli olduğu da net değil.
Trump, ABD'nin boğazın denetiminde bir rol üstlenmesi gerekip gerekmediği konusunda kararsız. İran'a Hürmüz Boğazı'nı yeniden açması ya da enerji santrallerine yönelik saldırılarla karşı karşıya kalması için verdiği süreyi bir kez daha uzatarak 6 Nisan'a kadar süre tanıdı.
Listede yer almayan ek hedefler
Trump savaşın başından bu yana rejim değişikliğinden bahsetmiş, İsrail'in ABD'nin desteğiyle İran'ın dini lideri Ali Hamaney'i ve üst düzey liderlerinin çoğunu öldüren saldırılar düzenlemesinin ardından İran halkını hükümetlerini "ele geçirmeye" teşvik etmiştir.
Trump yönetimi, baskıcı teokrasinin 47 yıllık saltanatına son vermek istediklerini açıkça belirtmelerine rağmen, İran'da rejim değişikliğini hiçbir zaman açıkça bir hedef olarak ifade etmedi.
Trump Perşembe günü Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada rejimin "büyük ölçüde çöktüğünü" söyledi.
ABD'li yayın kuruluşu Fox News'e verdiği röportajda "Gerçekten rejim değişikliği yaptığımızı söyleyebilirsiniz çünkü öldürüldüler" dedi.
Şimdi Washington, çatışmaya hızlı bir son vermek ve Hürmüz Boğazı'nı deniz trafiğine yeniden açmak için aynı İran hükümetinin unsurlarıyla görüşmeler yürüttüğünü iddia ediyor. Ancak İran, Beyaz Saray ile müzakere etmediği konusunda ısrarını sürdürüyor.
Trump'ın İran halkına yönelik ilk umutları gerçekleşmeden devam edecek gibi görünüyor.
Ayrıca Trump daha önce İran'ın Gazze'deki Hamas, Lübnan'daki Hizbullah, Yemen'deki Husiler ve Irak'taki Halk Seferberlik Güçleri gibi bölgedeki vekil grupları finanse etme kabiliyetini ortadan kaldırmaktan söz etmişti.
Beyaz Saray yetkilileri, Başkan'ın "bölgedeki terörist vekillerin artık bölgeyi ya da dünyayı istikrarsızlaştıramamasını ve güçlerimize saldıramamasını" ve "İran rejiminin kendi sınırları dışındaki terörist orduları silahlandırmaya, finanse etmeye ve yönlendirmeye devam edememesini" sağlamak olarak tanımladığı bu hedefle ilgili çok az güncelleme yaptı.
ABD Irak'ta İran'a bağlı milis grupları vururken ve İsrail Lübnan'da Hizbullah'a karşı operasyonlarını genişletirken, yönetim Tahran'ın militan gruplara verdiği desteği kalıcı olarak nasıl durduracağına dair ayrıntı vermedi.
Ancak Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada İran'a bağlı vekil grupların bölgeyi daha fazla istikrarsızlaştırmasının engellenmesinin kilit bir hedef olmaya devam ettiği belirtilerek "ABD ordusu çok güçlü ve ölümcül olduğu için vekil gruplar neredeyse hiç mücadele etmiyorlar," denildi.