Doñana, Galiçya ve Katalonya’daki projeler, ormanları temizleyip yanıcı örtüyü azaltmak için eşekleri kullanıyor. Sürekli otlatma doğal yangın şeritleri yaratıp artan yangınlarda binlerce hektarı koruyor.
Her yaz, İspanya'da orman yangınları her yıl binlerce hektarı kül ediyor. Sıcaklıkların artması, kuraklık ve nüfus ile hayvancılığın azaldığı kırsal kesimin terk edilmesi, kuru bitki örtüsünün birikmesini hızlandırdı ve geniş alanları yanmaya hazır birer yakıta dönüştürdü.
REKLAM
REKLAM
Böylesi bir tablo karşısında bazı özerk topluluklar, hem eski hem de yenilikçi bir çözüme yöneldi: eşeklerin kullanımını yangınlara karşı önleyici bir araç olarak yeniden hayata geçirmek. İnsanla 7 bin yıldan uzun süredir yol arkadaşlığı yapan bu hayvanlar, şimdi yeniden dağlara çıkarak çalılıkları sürekli ve doğal biçimde temizliyor.
Durumun aciliyeti giderek artıyor. 2025 Ağustos'unda, ülkenin çeşitli bölgelerinde yaklaşık bir milyon hektar alan yanmıştı; bu, son otuz yılın en kötü bilançosu oldu. Krizinin büyüklüğü, Castilla y León, Galiçya, Asturias, Extremadura, Madrid ve Endülüs'te afet bölgeleri ilan edilmesine yol açtı. Bu tehdide karşı, eşeklerin sessiz çalışması yavaş ama etkili bir strateji sunuyor: yangınları besleyen bitki örtüsünü her gün tüketmek.
'İtfaiyeci eşekler'in doğuşu
2014'ten bu yana, El Burrito Feliz derneğine ait 18 eşek, Doñana Millî Parkı çevresinde devriye geziyor. Terk edilmekten kurtarılan bu hayvanlar, dernek başkanı Luis Manuel Bejarano'nun ifadesiyle "otçul itfaiyecilere" dönüştü.
Mortadelo, Magallanes, Leonor ve Ainoa, bu özel taburun üyelerinden bazıları. Mart ile kasım ayları arasında günde yedi saate kadar çalışıyor, 40 metreye 15 metrelik şeritler halinde otluyorlar. Her gün, kuru bitki örtüsünü ortadan kaldırarak görev yaptıkları bölgelerdeki yangın riskini azaltıyorlar.
Strateji sonuç verdi: Doñana'da dokuz yıldır orman yangını kaydedilmedi. Proje, Acil Durumlar Askerî Birliği'nin de ilgisini çekti; birlikten gelen ekipler parkı ziyaret etti ve hayvanlardan birini sembolik olarak "sahiplendi".
Eşeklere ayrıca, araçların giremediği bölgelerde su taşıyan ve faaliyetlerini denetleyen Doñana Kadınları kolektifinden gönüllüler de destek veriyor.
Uzmanlar, eşeklerin bu görev için özellikle elverişli özelliklere sahip olduğunun altını çiziyor. İnek ve koyunlardan farklı olarak, daha kuru ve sert bitkilerle beslenebiliyorlar ve yangının yayılmasını kolaylaştıran çalılıkları sürekli olarak tüketiyorlar.
Navarra Kamu Üniversitesi'nden ekoloji profesörü Rosa María Canals, eşek otlatmasının bitki yükünü azalttığını ve giderek daha sık ve daha kuruyan manzaralarda yangınların kontrol altına alınmasına yardımcı olduğunu vurguluyor.
On yıllar boyunca tarımın makineleşmesi, bu hayvanların yavaş yavaş ortadan kaybolmasına yol açtı. Onların yokluğu, kırsalın nüfus kaybı ve geleneksel otlatmanın terk edilmesiyle birleşerek, dağlarda doğal yakıtın birikmesine katkıda bulundu.
Doñana'dan Katalonya'ya ve Galiçya'ya
Bu model başka bölgelere de yayıldı. Tarragona'nın Tivissa kasabasında, 2020'de üç hayvanla başlatılan "Burros Bomberos" projesinde bugün yaklaşık 40 eşek, yaklaşık 400 hektarlık alanı temizliyor. Projenin hayata geçirilmesinden bu yana, girişimin öncülerinin aktardığına göre, bölgede yangın kaydedilmedi.
Orense'nin Allariz kasabasında, Andrea Derneği, biyosfer rezervi içinde yer alan yaklaşık 1.000 hektarlık alanı eşeklerle bakımlı tutuyor. GPS cihazlarıyla donatılan hayvanlar, günde 19 kilometreye kadar yol kat ederek çalılıkla besleniyor. Katalonya, Galiçya ve Bask Ülkesi'nde de benzer girişimler doğdu; bu projeler çevreyi korumayı, kırsalı canlandırmayı ve yangınların önlenmesini bir araya getiriyor.
Projelerin öncüsü olan isimler, yine de, eşeklerin tek başına çözüm olmadığını vurguluyor. Orman planlaması, arazi yönetimi ve çam ile okaliptüs gibi yüksek derecede yanıcı türlerin azaltılması hâlâ kilit önem taşıyor.
Yine de bu hayvanların geri dönüşü, etkili ve sürdürülebilir bir araç sunuyor. Yangınların giderek şiddetlendiği bir dönemde, yanıt, paradoksal biçimde geleceğin manzaralarını korumak için atalardan kalma uygulamaları yeniden hayata geçirmekten geçiyor olabilir.