ABD'nin, İran savaşına dahil olmadıkları gerekçesiyle NATO müttefiklerine yaptırım uygulamayı değerlendirdiği iddia ediliyor. ABD’nin üslerini ve hava sahasını kullanmasına izin vermeyen İspanya ise bu tartışmanın merkezinde yer alıyor.
Reuters’a konuşan bir ABD’li yetkiliye göre Pentagon içinde dolaşan bir e-posta, ABD’nin İran savaşındaki operasyonlarına yeterince destek vermediğini düşündüğü NATO müttefiklerini cezalandırmak için seçenekleri ortaya koydu.
REKLAM
REKLAM
Bu seçenekler arasında İspanya’nın NATO üyeliğinin askıya alınması ve ABD’nin Britanya’nın Falkland Adaları üzerindeki hak iddiasına yönelik tutumunu gözden geçirmesi de yer alıyor.
Kimliğinin açıklanmaması koşuluyla konuşan yetkili, politika seçeneklerinin, bazı müttefiklerin İran savaşı için ABD'ye "ABO (Access, Basing and Overflight)" olarak bilinen erişim, üslenme ve üst geçiş hakları verme konusundaki isteksizliği ya da reddine yönelik hayal kırıklığını dile getiren bir notta ayrıntılandırıldığını söyledi.
Yetkiliye göre e-postada, ABO’nun "NATO için mutlak asgari temel" olduğu belirtildi. Yetkili, seçeneklerin Pentagon’un üst düzeylerinde dolaştığını da ekledi.
Yetkili, e-postadaki seçeneklerden birinin "zor" ülkelerin NATO’daki önemli ya da prestijli pozisyonlardan uzaklaştırılmasını öngördüğünü söyledi.
Belge resmi bir muhtıra ya da başkanlık kararnamesi değil. Ancak üst düzey komutanlar arasında dolaşması nedeniyle içeriği ağırlık taşıyor.
Pentagon Sözcüsü Kingsley Wilson, e-postanın varlığını reddetmedi ve "ABD Başkanı Donald Trump’ın söylediği gibi, Amerika Birleşik Devletleri’nin NATO müttefikleri için yaptığı her şeye rağmen, onlar bizim yanımızda olmadı," dedi.
Wilson, "Savaş Bakanlığı, müttefiklerimizin artık kâğıttan kaplan olmamasını ve üzerlerine düşeni yapmasını sağlamak için başkana güvenilir seçenekler sunacak," ifadelerini kullandı.
İspanya mercek altında
İspanya, e-postada açıkça anılıyor. Başbakan Pedro Sanchez hükümeti, İran’a yönelik saldırı operasyonları için askeri tesislerinin kullanılmasına izin vermeyeceğini ilk netleştiren ülkelerden biri olmuştu.
Savunma Bakanı Margarita Robles ve Dışişleri Bakanı José Manuel Albares bunu mart başında kamuoyuna duyurdu. Albares, 2 Mart’ta İspanya kamu televizyonuna yaptığı açıklamada, "Sahip olduğum tüm bilgilere göre üsler bu askeri operasyon için kullanılmıyor," dedi.
Albares, Rota Deniz Üssü ve Morón Hava Üssü’ne atıfla, "Antlaşma’da yer almayan ya da BM Şartı’yla uyumlu olmayan hiçbir şey için üslerimizi kullandırmayacağız," diye konuştu.
Madrid daha sonra savaşa dahil olan tüm ABD uçaklarına hava sahasını kapattı. Robles gazetecilere, "İran’daki savaşla bağlantılı herhangi bir eylem için ne üslerin kullanılmasına izin veriliyor ne de elbette İspanya hava sahasının kullanılmasına," dedi.
Trump ise İspanya’yı "korkunç bir müttefik" olarak nitelendirdi ve ticari ilişkileri kesmekle tehdit etti. Avrupa Komisyonu ise İspanya’yı savunarak AB’nin ticari çıkarlarını koruyacağını söyledi.
NATO 'tek yönlü bir yol' mu?
Trump, 28 Şubat’ta İran savaşının başlamasının ardından küresel deniz taşımacılığına kapanan Hürmüz Boğazı’nın açılmasına yardımcı olmak için donanmalarını göndermeyen NATO müttefiklerini eleştirdi.
Ayrıca ittifaktan çekilmeyi değerlendirdiğini de söyledi.
Yetkiliye göre e-posta, ABD’nin bunu yapmasını önermiyor. Avrupa’daki üslerin kapatılmasını da teklif etmiyor. Yetkili, seçeneklerin Avrupa’dan bazı ABD güçlerinin çekilmesini kapsayıp kapsamadığını söylemeyi reddetti.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio daha önce, müttefiklerin İran savaşına destek vermeyi reddetmesinin ardından Washington’ın NATO ile ilişkisini "yeniden gözden geçireceğini" söyledi.
Rubio, Fox News’a yaptığı açıklamada, "NATO ittifakının, Amerika’nın çıkarlarını savunmak için bu üsleri kullanamayacağımız anlamına geldiği bir noktaya geldiysek, o zaman NATO tek yönlü bir yola dönüşür," dedi.
"NATO Avrupa’yı savunmamızla ilgiliyse ama ihtiyaç duyduğumuzda bize üslenme haklarını reddediyorlarsa, bu pek iyi bir düzenleme değildir."
İttifakın kurucu antlaşması, bir üye devleti ihraç etmek ya da askıya almak için herhangi bir mekanizma öngörmüyor. Bir ülkenin ayrılışını ele alan tek madde, ittifaktan gönüllü çekilmeye izin veren 13. madde.
İspanya topraklarındaki iki ABD tesisi, Avrupa’nın güney kanadı ve Akdeniz’deki ABD operasyonları açısından kritik önemde.
Rota, Avrupa’nın en büyük silah ve yakıt deposuna ev sahipliği yapıyor; Afrika ve Orta Doğu’ya giden kargo uçakları, tankerler ve bombardıman uçakları için bir geçiş noktası olarak kullanılıyor. Deniz üssü ayrıca NATO’nun entegre savunma sisteminde kilit rol oynayan çok sayıda ABD donanma destroyerine ev sahipliği yapıyor.
Morón ise büyük C-5 Galaxy ve C-17 Globemaster askeri nakliye uçaklarına hizmet veriyor; lojistik operasyonlar için ve zaman zaman kriz müdahalesi yürüten deniz piyade birlikleri için merkez olarak kullanıldı.