Trump Pekin’de Şi Cinping’le görüşmeye hazırlanırken, yapay zekâ savaşı, siber güvenlik ve teknoloji rekabeti gündemi belirleyecek; çiplerde atılım beklenmiyor.
Ticaret ve jeopolitik konuların gündeme damga vurması bekleniyor; ancak ABD Başkanı Donald Trump'ın Çin ziyareti için hazırladığı konuk listesi, perşembe günü Çinli mevkidaşı Şi Cinping ile yapacağı görüşmelerde teknolojinin de masada olacağını gösteriyor.
REKLAM
REKLAM
Trump'a eşlik edecek isimler arasında Apple CEO'su Tim Cook ve Tesla CEO'su Elon Musk da bulunuyor. Dikkat çekici biçimde, Nvidia'nın patronu Jensen Huang'ın heyete katılması beklenmiyor.
Ancak yarı iletkenlerden ziyade, gündemin İran, Tayvan ve yapay zekâ destekli savaş üzerine yoğunlaşması bekleniyor; özellikle de bu teknolojinin Gazze ve İran'daki çatışmalarda yaygın biçimde kullanılması sonrasında.
Yapay zekâ, ABD-Çin teknoloji yarışının merkezine oturmuş durumda ve iki liderin bu teknoloji konusunda işbirliğini konuşacağı yönünde umutlar var.
Yapay zekâ destekli savaş
"Gündemin en üst rafındaki, en ağır başlıklar", İran'daki çatışmanın yarattığı jeopolitik istikrarsızlık ile ABD'nin Çin-Tayvan geriliminde gerçekten koruyucu bir unsur olup olamayacağına dair şimdiki belirsizlik olacak, dedi Alan Turing Enstitüsü Etik ve Sorumlu İnovasyon Araştırmaları Direktörü David Leslie.
"Bunun yapay zekâ ile nasıl ilişkilendiğine gelirsek, bence bir şekilde ele alınmak zorunda kalacağımız boyutlardan biri, son sekiz ayda kendimizi içinde bulduğumuz bu yeni yapay zekâ destekli savaş çağı" diye konuştu; Venezuela'da Nicolás Maduro'ya yönelik baskına, İsrail'in Filistin'deki devam eden askeri harekâtına ve İran'da çeşitli uygulamalarda yapay zekânın geniş çaplı kullanımına atıfla Euronews Next'e açıklamalarda bulunurken.
"Bence yapay zekâ destekli savaşla ilgili bu meseleler, Çin ve ABD daha önce özellikle nükleer alanda bu konuda konuşmalar başlattığı için, görüşmelerde öne çıkan ve masada olacak başlıklardan biri olacak" diye ekledi.
Trump-Şi zirvesi, Amerikan yapay zekâ şirketi Anthropic'in siber odaklı Mythos modelini çeşitli şirketlere ve siber güvenlik firmalarına sunmasından birkaç hafta sonra gerçekleşiyor.
Anthropic, modelin kamuya açılamayacağını, çünkü "emsali görülmemiş siber güvenlik riskleri doğurduğunu" açıkladı.
Leslie'ye göre, ulusal siber güvenlik altyapısındaki zafiyetleri ortaya çıkarabilen öncü yapay zekâ modelleri, bu tür zayıflıkların ulusal güvenliğin en üst kademeleri açısından taşıdığı sonuçlar nedeniyle, Çin ile ABD arasında kritik bir tartışma başlığı olmaya aday.
Ancak bir diğer önemli unsur da Trump'ın büyük teknoloji şirketlerinden müttefiklerinin bu yönetim üzerinde orantısız derecede büyük bir etki sahibi olması; öyle ki, politikayı büyük ölçüde devletin değil, Silikon Vadisi'nin yönlendirdiği bile söylenebilir, diye ekledi Leslie.
Bu da, siber güvenlik ve Çinli teknoloji şirketlerinin, Amerikan yapay zekâ modellerini kopyalayarak ABD'ye ait fikri mülkiyeti çaldığı iddiaları gibi konularda Washington'un takınacağı tavrın, diplomatlardan çok, bu yönetimin merkezinde yer alan teknoloji patronları tarafından şekillendirilebileceği anlamına geliyor.
"Bence Trump yönetimi tarafında teknoloji politikasının nasıl geliştiğini tanımlayan özelliklerden biri, bunun büyük ölçüde Silikon Vadisi'nin çıkarları doğrultusunda belirlenmiş olması" dedi Leslie.
Yapay zekâ yarışı
ABD yapay zekâda daha ziyade şirketler öncülüğünde ilerleyen bir yaklaşıma sahipken, Çin eğitim ve araştırma ekosistemlerini güçlendirerek ilerliyor.
Pekin'in, 2027'ye kadar kilit sektörlerde yapay zekâ kullanım oranını yüzde 70'in üzerine çıkarmayı hedefleyen resmi bir planı bulunuyor.
Çin, ChatGPT'ye daha ucuz ama benzer performans sunduğunu öne süren DeepSeek gibi şirketlerle yapay zekâ alanında ABD'yi yakalamış durumda. Ülke aynı zamanda, Huawei, Alibaba ve ByteDance'in kendi çip tasarım birimlerini kurmasıyla, yerli çip sanayisini de geliştirmeye çalışıyor.
Bu nedenle, Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence'ın (Stanford İnsan Odaklı Yapay Zekâ Enstitüsü (kaynak İngilizce)) bu yıla ait yıllık yapay zekâ raporuna göre Çin'in yapay zekâ alanındaki atılımları, ABD ile arasındaki farkı kapattı.
Rapora göre ABD, sermaye, altyapı ve yapay zekâ çipleri konusunda avantajlı. Buna karşılık Çin, patentler, akademik yayınlar ve fiziksel yapay zekâda (diğer adıyla robotikte) öne çıkıyor.
Yakınlaşma arayışı
Ancak iki ülke arasında karmaşık karşılıklı bağımlılıklar da var. Seryum ve lantan gibi metalleri de içeren Çin'in nadir toprak elementleri, modern teknolojiler için kritik önemde ve hem gerilim hem de kaldıraç yaratabilen bu bağımlılık alanlarının başında geliyor.
"Bence tablo oldukça karmaşık ve ABD'nin, eskisine kıyasla şu anda daha zayıf bir konumda olduğunu düşünüyorum" dedi Leslie.
ABD'nin kendi askeri teçhizat ve donanım stoklarını tükettiğine dikkat çeken Leslie, ülkenin bunları yeniden inşa edebilmek için çok çeşitli nadir toprak elementlerine daha sağlam bir erişime ihtiyaç duyacağını belirterek, "ABD'nin konumundaki değişen ve zayıflayan unsurlar da bu ilişkide rol oynayan faktörler arasında" değerlendirmesinde bulundu.
Yine de MERICS düşünce kuruluşunun "ekonomi ve sanayi" programı başkanı Jacob Gunter'a göre, Çin'in ABD'den kontrollü teknolojilere yönelik bazı ihracat kısıtlamalarını gevşetmesini talep etmesi, ticaret açığının azaltılmasına da yardımcı olabilecek makul bir istek olarak gündeme gelebilir, diye konuştu Gunter bir basın toplantısında.
"Ancak Pekin, Trump yönetimi belirli Nvidia çiplerinin Çin'e satılmasına istisna tanıdığında bile, Çin tarafının tepkisinin kabaca 'Hayır, istemiyoruz; bizim için uzun vadede Çin'deki tüm çip talebinin yerli üreticilere yönlendirilmesi daha önemli' şeklinde olduğunu gösterdi" dedi.
Bununla birlikte Gunter, en güçlü, yüksek performanslı çiplere erişimin, Çin'e yapay zekâ geliştirmesini hızlandırma konusunda yerli sanayiyi desteklemenin faydalarını gölgede bırakacak kadar büyük bir avantaj sağlayacağı bir eşik noktası da bulunduğunu sözlerine ekledi.
Trump'ın yarı iletkenler ya da yapay zekâ konusunda bir tür anlaşmaya aracılık etme yönündeki her girişimi, neredeyse kesin olarak, Dışişleri Bakanı Marco Rubio gibi isimlerin başını çektiği yönetimin ulusal güvenlik kanadından sert bir direnişle karşılaşacaktır.
"Bunların, adeta sıkışıp kaldığımız kırmızı çizgiler olduğunu düşünüyorum; yapay zekâ ve yarı iletkenler, içinde bulunduğumuz yeni Soğuk Savaşın birçok cephesinden sadece ikisi."
"Bir anlaşmaya varmak için yapay zekâ ve çiplere ilişkin önlemlerin mutlaka pakete dahil edilmesi gerekmiyor ve muhtemelen bunları şimdilik bir kenara bırakmayı tercih edecekler" dedi Gunter.
Ayrıca yapay zekâ yarışının, insan varlığını tehdit eden bir dibe doğru yarışa dönüşmemesi de insanlığın kendi çıkarına.
"Bence her ülke, her devlet, teknolojinin kendi ortamlarında nasıl geliştiği, yenilik ortamının ve teknolojinin benimsenmesinin farklı toplumlar tarafından nasıl karşılandığı bakımından çok farklı bir bağlamda bulunuyor" dedi Leslie.
Yapay zekânın ivme kazanmasıyla birlikte, ABD'de veri merkezlerinin inşa edilmesi, enerji ve su kaynaklarını zorlaması ve tüm mahalleleri yerinden etmesiyle yeni bir tepki dalgası, yani "techlash 2.0" yaşanıyor. Bu arada, yapay zekânın iş piyasasını, teknoloji sektörü de dahil olmak üzere, altüst edeceğine dair kaygılar sürüyor.
Çin'de ise iktidarın daha merkezileşmiş yapısı, daha saldırgan sanayi politikalarına ve büyük ölçekli yönelim üzerinde daha sıkı bir kontrole yol açtı, dedi Leslie.
"Bu sadece, Çin'in bu sözde teknoloji yarışında geride kalmak istemediği yönündeki uzun süredir var olan algıyla ilgili değil; aynı zamanda teknolojinin Çin içinde nasıl evrildiğinin, bazı açılardan kamu yararına daha fazla hizmet edeceğine dair daha derin bir inanç da var" dedi.
"Bu yönde bazı kolaylaştırıcı koşullar ya da daha yüksek düzeyde bir inanç ve güven söz konusu, çünkü Çin'in yapay zekâ ve yapay zekâ yönetişimine ilişkin iç politikaları, nüfusu zararlara karşı koruma konusunda görece ilerici oldu" diye ekledi.