Kremlin tarafından muhalif tepkiyi kontrollü biçimde yönlendirmek için kurulan Yeni İnsanlar Partisi, internet kesintilerinin Rus devletine yönelik öfkeyi artırmasıyla desteğini ikiye katlayarak yüzde 13,4’e çıkardı.
2020’de Kremlin’in onayladığı bir protesto oyu kanalı olarak kurulan Rus siyasi partisi, resmi anketlerde ikinci sıraya yükseldi. İnternet kesintileri ve savaş döneminin yarattığı hayal kırıklığı, Rusları devleti uzaktan da olsa eleştiren tek siyasi seçeneğe yöneltiyor.
REKLAM
REKLAM
Rusya’nın devlet destekli kamuoyu araştırma merkezi VTsIOM’a göre, Yeni İnsanlar Partisi’nin (Novyye Lyudi) desteği yüzde 13,4’e ulaştı. Bu oran, partinin bir yıl önce kaydettiği yüzde 6,6’lık desteğin iki katı.
Muhafazakâr Komünist Parti yüzde 10,9’da kalırken, 2022’deki ölümüne kadar aşırı milliyetçi Vladimir Jirinovski’nin liderlik ettiği Liberal Demokrat Parti’nin desteği yüzde 10,1 oldu.
Yeni İnsanlar ile eski sistem içi muhalefet partileri arasındaki fark ilk kez 2,5 puana ulaştı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in fiilen liderlik ettiği Birleşik Rusya’ya destek ise Nisan 2024’ten bu yana yüzde 36’dan yüzde 27,7’ye geriledi.
Putin’in kendi onay oranı, 24 Nisan’da yayımlanan verilere göre yüzde 65,6 oldu. Bu, Ukrayna’nın geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana kaydedilen en düşük seviye.
VTsIOM devlet tarafından işletilen bir kurum ve verileri bağımsız olarak doğrulanamıyor. Ayrıca savaş dönemi sansürü, katılımcıların sosyal olarak kabul edilebilir yanıtlar verme eğilimini güçlendiriyor.
Buna rağmen siyasi yorumcu Andrey Pertsev, Euronews’e yaptığı açıklamada VTsIOM’un Yeni İnsanlar’ın oy oranlarını şişirmek için açık bir nedeni olmadığını söyledi. Pertsev’e göre partinin gerçek desteği yayımlanan rakamların gösterdiğinden daha yüksek olabilir.
İnternet kısıtlamaları katalizör oldu
Rus makamları, işgalin ardından dijital platformları sistematik olarak kısıtlamaya başladı. Facebook ve Instagram 2022 baharında engellendi.
YouTube Ağustos 2024’te yavaşlatıldı. Mart ayına gelindiğinde ise Rusya’da her biri 90 milyondan fazla kişi tarafından kullanılan WhatsApp ve Telegram neredeyse tamamen erişilemez hale geldi.
Mediascope’un 2024 verilerine göre Telegram, Rusya’da 12 yaş ve üzerindeki kişilerin yüzde 74’üne her ay ulaşıyor ve her iki Rustan biri platformu günlük olarak kullanıyordu. Birçok kullanıcı için Telegram, iş aracı, reklam platformu ve temel haber kaynağı işlevi görüyordu.
Hayal kırıklığı mart ayında zirveye ulaştı. Moskova’nın merkezinde mobil internet üç hafta boyunca kesildi. Yalnızca Kremlin onaylı beyaz listedeki siteler, büyük bankalar, Yandex ekosistemi ve devlet medyası erişilebilir kaldı.
Moskova sakinleri artık taksi çağıramaz ya da kartla ödeme yapamaz hale geldi. İnternet erişimi gerektiren ödeme sistemi nedeniyle umumi tuvaletler çalışmayı durdurdu. Kommersant gazetesi, şehir ekonomisinin yalnızca ilk beş günde 3 milyar ila 5 milyar ruble, yani 35 milyon ila 60 milyon euro arasında kayıp yaşadığını bildirdi.
Yeni İnsanlar Partisi, açılan bu yeni alana hızla girdi. Duma Başkan Yardımcısı ve eski devlet başkanı adayı Vladislav Davankov, Telegram kısıtlamalarına karşı 1 milyondan fazla imza toplayan bir kampanya başlattı. Ancak eleştirmenler, oylama sisteminin birden fazla başvuruya izin verdiğine dikkat çekti.
Partinin mart ayındaki kongresinde sahnede belirgin biçimde "VPN" kelimesi yer aldı. Parti lideri Aleksey Neçayev, "Biz yeni bir Rusya’yı temsil etmek için geldik; yasaklar ve zorlamalar olmadan yaşamak ve iç sorunları çözmek isteyen bir Rusya’yı," dedi.
Neçayev, "Kısıtlamalara ve yasaklara karşı mücadele ettik. Zorunlu askerlik yaşının yükseltilmesine karşı çıktık. İnternet üzerinde topyekûn kontrole karşı çıktık. Şiddete karşı çıktık," ifadelerini kullandı.
Siyasi analist Abbas Gallyamov, partinin yükselişini "sistem karşıtı duyguların arttığının bir işareti" olarak tanımladı.
Gallyamov Euronews’e, "Balık yoksa kerevit de balık sayılır. Seçenek son derece sınırlı olduğu için insanlar var olanlar arasından seçim yapıyor. Bu partinin başarısı değil, sistemin negatif reytingi," dedi.
Pertsev’e göre birçok Rus, memnuniyetsizliğini ifade etmenin güvenli bir yolunu arıyor ve Yeni İnsanlar’ı yasal hale getirilmiş bir protesto biçimi olarak görüyor.
Pertsev, "Kamusal siyaset, gerçek demokrasi olmasa bile hâlâ yaşayan bir organizma. İnsanların sorunları var ve en azından bu sorunlardan bahseden, devletin eylemlerini yumuşak biçimde eleştiren kişilere yöneliyorlar," dedi.
Sempati yönlendirmesi
Merkezci olarak tanımlanan Yeni İnsanlar Partisi, 1 Mart 2020’de kuruldu. Pertsev’e göre parti, Kremlin’in protesto eğilimli kentli seçmenleri sistem dışı muhalefetten uzaklaştırarak kontrol edilebilir bir çerçeveye yönlendirme yöntemiydi.
Parti, 2021 parlamento seçimlerinde oyların yüzde 5,32’sini aldı ve Duma’da 13 sandalye kazandı. Bu, Rusya parlamentosunun 14 yıl sonra ilk kez beş partiden oluşması anlamına geliyordu.
Partinin kurucusu Neçayev, girişimci ve Faberlic kozmetik şirketinin sahibi. Rus haber kuruluşu Meduza daha önce Neçayev’in, projeye sponsor olması ve örgütlenmesini sağlaması için Putin’in en yakın müttefiklerinden Yuri Kovalçuk’a başvurduğunu bildirmişti.
Neçayev, partisinin Putin’e karşı daha nötrden kısmen destekleyiciye uzanan tutumuna ve Birleşik Rusya’ya yönelik açık eleştirilerine rağmen Kremlin ile herhangi bir bağlantısı olduğunu reddetti.
Neçayev, Şubat 2021’de New York Times’a verdiği röportajda Rusya’daki partiler için yazılı olmayan üç kuralı şöyle sıraladı: Putin’i ya da yakın çevresini eleştirmemek, protesto düzenlememek ve yabancı fon kabul etmemek. Neçayev, Yeni İnsanlar’ın bu üç kurala da uyduğunu söyledi.
Pratikte ise Yeni İnsanlar’ın parlamento sicili çok daha temkinli ya da iktidar partisinin kararları lehine oldu.
Partinin milletvekilleri, kamuoyu önünde sonradan eleştirdikleri düzenlemelerde sık sık Birleşik Rusya ile birlikte oy kullandı. Parti, yerel demokrasiyi savunmasına rağmen bölgelerin belediye başkanlığı seçimlerini kaldırmasına izin veren yasaya neredeyse tümüyle destek verdi.
Vedomosti, Davankov’un cinsiyet geçişi prosedürlerini yasaklayan mevzuatın hazırlanmasına yardımcı olduğunu bildirdi. Parti ayrıca Moskova’nın 2022’de Ukrayna’ya yönelik topyekûn işgaline karşı da eleştirel değil.
2022 baharında Yeni İnsanlar, parlamentodaki diğer tüm partilerle birlikte Rus ordusu hakkında "sahte haber" yaymaya cezai yaptırım getiren düzenlemeye destek verdi.
Davankov, devlet başkanlığı kampanyası sırasında savaş karşıtı seçmenlere dikkatli biçimde hitap etti. Ancak hiçbir zaman "savaş" kelimesini kullanmadı ya da Rus askerlerinin Ukrayna’dan çekilmesi çağrısında bulunmadı.
Mart 2024’teki devlet başkanlığı seçiminden bir gün sonra Davankov, Putin’i tebrik etti ve "savaşı yalnızca Putin’in kazanabileceğini ve kalıcı barışı sağlayabileceğini" söyledi. Yeni İnsanlar’ın bölgesel teşkilatları cephedeki Rus askerlerine yardım göndermeyi sürdürüyor.
Partinin nominal liberalizminin başka alanlarda da sınırları var. Yeni İnsanlar, internet özgürlüğünü savunurken aynı zamanda Ruslara Telegram’ın Rusya’da ofis açması çağrısı yapan bir mektubu imzalama çağrısında bulundu. Bu adım, kullanıcı verilerinin Rus güvenlik servislerinin erişebileceği sunucularda tutulmasını gerektirecekti.
Parti ayrıca sorumluların adını vermeden kısıtlamaları temkinli biçimde eleştirdi. The Bell’e göre internet kontrolleri artık FSB’nin İkinci Servisi tarafından denetleniyor. Bu birim, Rus muhalif figürler Aleksey Navalny ve Vladimir Kara-Murza’nın zehirlenmeleriyle ilişkilendirilen aynı şube.
Kremlin şimdi ne yapacak?
Eylül ayında yapılması planlanan parlamento seçimleri öncesinde Yeni İnsanlar kampanyasını inşa ediyor ve ulusal düzeyde ikinci sıraya yerleşme potansiyeli taşıyor.
Gallyamov, Kremlin içindeki ayrışmaların, partinin dikkatle yönetilen sınırlar içinde manevra yapmasına alan açtığını söyledi.
Gallyamov, "Bir taraf Telegram’ın engellenmesini istiyor, diğer taraf bunun kötü bir fikir olduğunu söylüyor," dedi. "Yeni İnsanlar bu anlaşmazlığı görüyor ve bunun sınırlı muhalefete izin verilen bir alan olduğunu anlıyor."
Rus medya haberlerine göre Kremlin yetkilileri, partinin desteğini nasıl azaltabileceklerini şimdiden tartışıyor.
Pertsev’e göre Sergey Kiriyenko liderliğindeki iç politika yöneticileri, Yeni İnsanlar’ı giderek daha ideolojik hale gelen Komünist Parti’nin yerine sistemin ikinci gücü olarak kullanmayı tercih edebilir.
Bunun gerçekleşip gerçekleşmemesi, Putin’in Birleşik Rusya’nın seçim listesinin başında kişisel olarak yer alıp almamasına bağlı olabilir.
Pertsev, "Putin listenin başında yer alırsa, Birleşik Rusya’nın son derece yüksek resmi sonuçlar üretmesi gerekecek. Eğer yer almazsa ve ekonomik sorunlar kötüleşirse, protesto oylarının Yeni İnsanlar’a yönlendirilmesi rejim için güvenli olarak sunulabilir," dedi.
Ona göre çıkış yollarından biri de iki parti arasında Kremlin destekli bir koalisyon olabilir; bu seçeneğin de tartışıldığı bildiriliyor.