Jeopolitik belirsizlik, tedarik sıkıntıları ve Çin’in son vergi reformu, güneş panellerinin fiyatlarını fırlatma tehdidi yaratıyor. Peki durum gerçekten bu kadar vahim mi?
Bir zamanlar yalnızca “eko-elit” için söz konusu olan, fahiş maliyetli bir yatırım kalemi sayılan güneş enerjisi, çok kısa sürede dünyanın en ucuz elektrik kaynaklarından birine dönüştü. Peki tablo tersine mi dönüyor?
REKLAM
REKLAM
Güneş ışığını elektriğe dönüştüren bireysel hücrelerden oluşan güneş fotovoltaik (FV) panellerinin fiyatı, son on yılda yüzde 90 gibi çarpıcı bir oranda düştü. Our World In Data’ya göre küresel kümülatif kapasite her iki katına çıktığında maliyetler yaklaşık yüzde 20 azalıyor.
Aynı dönemde, hanelerin elektriği talebin en yüksek olduğu saatlerde depolamasına imkân tanıyan güneş enerjisi pillerinin fiyatı da pil kimyası ve üretimindeki gelişmeler sayesinde 2010’dan bu yana yüzde 90 geriledi.
AB artık güneş enerjisini Avrupa’nın temiz dönüşümünün “parlayan yıldızı” olarak tanımlıyor; 2024’te elektrik tüketiminin neredeyse dörtte birini (%23,4) güneş enerjisi karşıladı. Geçen yıl haziran ayında AB’de üretilen elektriğin başlıca kaynağı güneş oldu.
İran’a yönelik savaşın ortasında güneş enerjisi, haneleri dalgalı fosil yakıt şoklarının etkisinden kısmen korumaya yardımcı oluyor. Yakın tarihli bir analiz, mart ayı boyunca güneşten elektrik üretmenin, gaz ithalatını azaltarak Avrupa’ya günde 100 milyon avrodan fazla tasarruf sağladığını ortaya koydu.
Fiyatlar, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki hâkimiyeti nedeniyle yüksek seyretmeye devam ederse, uzmanlara göre bu tasarruf yıl sonuna kadar 67,5 milyar avroya ulaşabilir.
Orta Doğu’daki süregelen çatışma da hanelerin elektrifikasyonuna olan ilgiyi artırdı; Avrupa genelinde çok sayıda enerji şirketi, güneş paneli ve güneş pili taleplerinde son dönemde keskin bir artış bildirdi.
Ancak güneş panellerine talep hızla artarken, dış vergi politikaları, gümüşün fiyatı ve diğer etkenler yakında yeni bir fiyat sıçramasını tetikleyebilir.
Avrupa güneş panellerini nereden alıyor?
AB, güneş enerjisinin “daha temiz, daha uygun maliyetli ve güvenli” enerjiye geçişinde önemli bir rol oynadığını söylese de, FV panellerin üretiminde hâlâ büyük ölçüde blok dışındaki ülkelere bağımlı.
2024’te AB, 11,1 milyar avroluk güneş paneli de dahil olmak üzere toplam 14,6 milyar avro değerinde yeşil enerji ürünü ithal etti. Bu panellerin açık ara en büyük tedarikçisi, toplam ithalatın yüzde 98’ini karşılayan Çin oldu.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA (kaynak İngilizce))’ya göre Çin, 2011’den bu yana yeni FV tedarik kapasitesine 50 milyar dolardan (43 milyar avro) fazla yatırım yaptı; bu, Avrupa’nın yatırımlarının 10 katı. Ülke aynı dönemde güneş FV değer zinciri genelinde 300 binden fazla imalat işi yarattı. Bugün Çin’in güneş paneli üretiminin tüm aşamalarındaki payı dünya genelinde yüzde 80’in üzerinde.
Temiz teknoloji girişimi 1KOMMA5°’ten Jannik Schall, Euronews Earth’e şu değerlendirmede bulunuyor: “Çinli üreticiler, Çin dışında yakalanması mümkün olmayan ölçek ve maliyet seviyelerine ulaşmış durumda.”
“Başka ülkelerde, hatta Avrupa’da da fabrikalar var, ancak bunlar yalnızca güneş panellerinin nihai montajına odaklanıyor ve maliyet açısından Çin’le rekabet edemiyor.”
Çin’in güneş panellerindeki neredeyse tekel konumu, ülke için de eksiksiz bir zafer anlamına gelmedi; sert rekabet şirketleri maliyetinin altında satış yapmaya itti. IEA’nin geçen yıl yayımladığı bir rapora göre Çin merkezli güneş enerjisi şirketleri, 2024 başından bu yana yaklaşık 5 milyar dolar (4,3 milyar avro) tutarında kümülatif net zarar yazdı.
Bu durum üzerine Çin Maliye Bakanlığı ile Devlet Vergi İdaresi, başlangıçta dış ticareti desteklemek üzere tasarlanmış cömert yenilenebilir enerji sübvansiyonlarında kapsamlı bir reforma gitti.
1 Nisan 2026’dan itibaren güneş enerjisi ürünlerindeki yüzde 9’luk KDV iade teşviki kaldırıldı; pil ürünlerindeki yüzde 9’luk KDV iadesi ise yüzde 6’ya indirildi. Pil ürünlerine yönelik KDV iadesi 1 Ocak 2027’den itibaren tamamen sona erecek.
Vergi reformu yürürlüğe girmeden hemen önce, ülkeler fiyat artışından önce alım yapabilmek için adeta yarışırken Çin’in güneş paneli ihracatı fırladı.
Enerji alanında çalışan düşünce kuruluşu Ember (kaynak İngilizce)’in verilerine göre Fransa, İtalya, Polonya ve Romanya’nın da aralarında bulunduğu birçok Avrupa ülkesi, Mart 2026’da Çin’den yaptıkları güneş paneli ithalatında tüm zamanların rekorunu kırdı.
Çin’in KDV reformu güneş enerjisini pahalılaştıracak mı?
Schall, Euronews Earth’e “Çin’in KDV iade teşviklerini kaldırmasının tek başına modül fiyatlarını yaklaşık yüzde 10 artıracağını” söylüyor. Güneş modülü, tek bir FV birimini ifade eden ve sektörde standart olarak kullanılan terim.
Britanya gazetesi The i, ülke çapında faaliyet gösteren bir güneş paneli kurulum şirketinin, ortalama bir çatı üstü kurulum için fiyatını 800 sterlin (918 avro) artırmak zorunda kaldığı uyarısında bulundu.
Peki her alanda genel bir fiyat artışı mı bekleniyor? İş bu kadar basit değil.
Uzmanlar piyasaların bu kadar hızlı tepki vermediğini, güneş paneli fiyatlarındaki artışın da hemen hissedilmeyeceğini belirtiyor.
Analistler, güneş enerjisinin hâlâ oldukça rekabetçi fiyatlara sahip olması nedeniyle, maliyet artışının talebi sınırlamasını da beklemiyor. Ancak bu durum, yenilenebilir kaynakların bile jeopolitiğin karmaşık dinamiklerinden tamamen yalıtılmış olmadığını gösteriyor; tıpkı fosil yakıt şokları tartışılırken sık sık dile getirilen bir argüman gibi.
Güneş FV sektöründe piyasa istihbaratı, fiyat tahmini ve tedarik zinciri analizi sunan Taipei merkezli InfoLink Consulting, son haftalarda genellikle büyük ölçekli güneş tarlalarında kullanılan yer tipi projelerin maliyetlerinin yükseldiğini, ancak yüksek sipariş hacimlerinin ortalama fiyatlardaki artışı sınırladığını belirtiyor.
InfoLink, bu hafta başında (13 Mayıs) yayımladığı değerlendirmede, doğrudan çatıya ya da otopark üstlerine kurulanlar gibi küçük ölçekli veya “dağıtık” güneş enerjisi sistemlerinin fiyatlarının ise hafif de olsa düşmeye devam ettiğini bildirdi (kaynak İngilizce).
Gümüş, güneş enerjisinin kritik noktası haline nasıl geldi?
Güneş enerjisinin maliyetinin neden dalgalandığını anlamak için FV panellerin nasıl tasarlandığını bilmek önemli.
Güneş panelleri ağırlıklı olarak cam, plastik polimer ve alüminyumdan üretiliyor. Elektrik ve ısının en etkin metalik iletkeni olan gümüş de FV paneller için kilit malzemelerden biri.
Alman teknoloji grubu Heraeus’un analistlerine göre, ağırlık açısından toplam bir FV panelin yüzde 5’inden daha azını oluşturmasına rağmen gümüş macunu, toplam güneş hücresi maliyetlerinin yüzde 30’una kadarını tek başına belirleyebiliyor.
Silver Institute (kaynak İngilizce)’ün verilerine göre yalnızca 2023 yılında, küresel gümüş tüketiminin yüzde 14’üne karşılık gelen yaklaşık 4 bin ton gümüş, FV panel üretiminde kullanıldı. Araştırmacılar, bu payın 2030’a kadar yüzde 20’ye çıkmasının beklendiği, yani 2014’e kıyasla dört kat artacağı uyarısında bulunuyor.
Çinli üreticiler bu nedenle, gümüşü bakır gibi daha ucuz metallerle ikame etmeye çalışarak sorunu hafifletme çabalarını artırıyor. Uzmanlar, gümüşten bakır bazlı metalizasyona geçilmesinin küresel güneş enerjisi sektörüne yılda yaklaşık 15 milyar dolar (12,8 milyar avro) tasarruf sağlayabileceğini öngörüyor.
Ancak bakırın fiyatı da son yıllarda, gümüşe kıyasla daha yavaş da olsa, yükselişte.
Schall, “Jeopolitik belirsizlik, arz sıkıntıları ve yapay zekâ veri merkezlerinden gelen artan talebin etkisiyle bakır, alüminyum ve lityum fiyatları 2025’in dördüncü çeyreğinden bu yana kayda değer ölçüde arttı” diye anlatıyor.
“Gümüş fiyatları ise 2026’nın başındaki birkaç hafta içinde yüzde 150’nin üzerinde artarak, güneş panellerinde en büyük maliyet kalemi haline geldi. Hammadde tarafındaki bu maliyet artışlarının değer zincirine yayılması zaman alıyor ve bu yaz son tüketiciye yansıması bekleniyor.”
1KOMMA5°, yüksek hammadde maliyetlerine Çin’in KDV teşviklerini kaldırmasının da eklenmesiyle, tekil bileşenlerde yüzde 15 ila 20 arasında fiyat artışları görülebileceğini öngörüyor.
Schall, konut müşterilerinin bunun etkisini “orta vadede” hissedeceğini, ancak bugün FV panel kurdurmak isteyenlerin hâlâ “daha avantajlı fiyatlardan” yararlanabileceğini de vurguluyor.
Euronews Earth, Çin’in vergi reformu ve gümüş fiyatlarındaki artışın ardından güneş paneli fiyatlarını yükseltmeyi planlayıp planlamadıklarını sormak için Avrupa’daki iki enerji şirketiyle temas kurdu; her iki şirket de yorum yapmayı reddetti.
Belirsizliklere rağmen uzmanlar, güneş enerjisinin fiyatının 2023’e kıyasla hâlâ yaklaşık yüzde 50 daha düşük olduğuna ve bunun da onu dünyanın en ucuz elektrik kaynaklarından biri haline getirdiğine dikkat çekiyor.