İngiltere ve Fransa bu hafta tarihlerindeki en sıcak mayıs günlerini yaşarken, 'ısı kubbesi' olarak adlandırılan yüksek basınç sistemi Batı Avrupa’ya yaz ortasını andıran sıcaklıklar taşıdı.
Birleşmiş Milletler İklim Şefi Simon Stiell, Batı Avrupa’yı bahar ayında etkisi altına alan rekor seviyedeki erken sıcak hava dalgasının “iklim krizinin kontrolden çıkan etkilerinin acımasız bir hatırlatıcısı” olduğunu söyledi.
REKLAM
REKLAM
İngiltere ve Fransa bu hafta tarihlerindeki en sıcak mayıs günlerini yaşarken, “ısı kubbesi” olarak adlandırılan yüksek basınç sistemi Batı Avrupa’ya yaz ortasını andıran sıcaklıklar taşıdı. Kuzey Avrupa’nın büyük bölümünde sıcaklıkların 30 derecenin üzerinde seyretmeye devam ettiği, perşembe günü ise daha da yükselebileceği belirtildi.
Hindistan’da 45 şehir aynı anda 43 derecenin üzerinde
BM yetkilisi ayrıca Hindistan'daki aşırı sıcak koşullara da dikkat çekti. Ülkede askerlerin orman yangınlarıyla mücadele ettiği, yerel yetkililerin ise sıcak çarpmasına bağlı ölümler bildirdiği aktarıldı.
Uluslararası hava kalitesi platformu AQI’nin verilerine göre çarşamba günü dünyanın en sıcak 45 şehrinin tamamı Hindistan’daydı ve bu şehirlerin hepsinde sıcaklık 43 derecenin üzerindeydi.
Stiell, “İnsan hayatlarını, ekonomileri ve şirketleri aşırı sıcaklardan ve iklim değişikliğinin hızla artan maliyetlerinden korumak artık her ülkenin temel görevi. Bunun yolu ise fosil yakıt bağımlılığını çok daha hızlı sona erdirmekten geçiyor,” dedi.
Stiell ayrıca Orta Doğu’daki savaşın da fosil yakıtlara bağımlılığın maliyetlerini ortaya koyduğunu ve daha temiz enerji kaynaklarına geçiş ihtiyacını gösterdiğini söyledi.
İngiltere’de 'tropikal gece' rekoru
Fransa’da Manş Denizi üzerinden gelen rüzgara rağmen sıcaklıklar yüksek kalmaya devam etti. Ülkenin meteoroloji kurumu Meteo France, perşembe günü güney bölgelerde sıcaklıkların 39 dereceye ulaşabileceğini açıkladı.
Fransız yetkililer, salı günü sıcak hava dalgasıyla bağlantılı en az yedi kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi. Ölümlerin beşinin serinlemek için girilen sularda yaşanan boğulma vakaları olduğu belirtildi.
İngiltere'de de pazar gününden bu yana dört gencin boğularak hayatını kaybettiği açıklandı.
Çarşamba günü İngiltere’de sıcaklıklar bir miktar düşse de ülke, Cornwall bölgesinde kaydedilen yeni bir “tropikal gece” rekorunu yaşadı. Gece sıcaklığının 21,4 derecenin altına düşmediği belirtildi.
Fransa ve İngiltere, pazartesi günü mayıs ayı için tüm zamanların sıcaklık rekorunu kırdıktan sonra salı günü bu rekoru yeniden aştı.
Isı kubbesi nedir?
Isı kubbesi (heat dome), atmosferde meydana gelen ve belli bir bölgeyi uzun süre boyunca etkisi altına alan yüksek basınç sistemiyle oluşan olağanüstü bir hava olayı.
Bu sistem, tıpkı bir tencerenin kapağı gibi davranarak, yer seviyesindeki sıcak havayı adeta hapsediyor. Yüksek basınç, havayı yukarıdan bastırarak aşağı doğru itiyor. Bu durum, hava moleküllerinin sıkışmasına ve daha da ısınmasına yol açıyor. Böylece, sıcak hava yer seviyesinde birikiyor ve dışarı çıkamaz hale geliyor.
Bu mekanizma, bölgeyi adeta bir fırın gibi ısıtarak soğuk hava akımlarının içeri girmesi engellendiği için dışarıdan serinletici etki yaratacak hiçbir unsur kalmıyor. Aynı zamanda, gece saatlerinde bile sıcaklıklar düşmüyor; çünkü bu “kubbe” yapısı ısıyı yukarı salmayıp, aşağıda tutuyor. Bu durum hem gündüz hem gece boyunca hissedilen sıcaklığın sürekli yüksek kalmasına neden oluyor.
Kubbe benzeri yapı, genellikle birkaç günle sınırlı kalmıyor; haftalarca sürebiliyor ve etkilediği bölgelerde sıcaklık rekorlarının kırılmasına yol açabiliyor.
Bilim insanları, iklim değişikliğiyle birlikte bu tür hava olaylarının daha sık, daha şiddetli ve daha uzun süreli hale geldiğine dikkat çekiyor.
Avrupa neden dünyanın en hızlı ısınan kıtası?
Bilim insanlarına göre Avrupa şu anda dünyanın en hızlı ısınan kıtası konumunda. Kopernik İklim Değişikliği Servisi verilerine göre gezegen genelinde sıcaklıklar sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 1,4 derece artarken, Avrupa’da bu artış yaklaşık 2,4 dereceye ulaştı.
AFP'ye konuşan uzmanlar, bu ısınmanın neredeyse tamamen fosil yakıt kaynaklı sera gazı etkisinden kaynaklandığını söyledi.
Uzmanlara göre Avrupa’daki atmosfer dolaşımının değişmesi de sıcak hava dalgalarını artırıyor. Yüksek basınç sistemleri artık daha sık görülüyor ve sıcak havayı uzun süre bölge üzerinde tutuyor.
Son 20-30 yılda özellikle yaz aylarında sıcak hava dalgalarını kolaylaştıran antisiklon koşullarının yaygınlaştığı belirtiliyor.
Bilim insanlarına göre Avrupa’nın hızla ısınmasının önemli nedenlerinden biri de coğrafi konumu. Avrupa, dünyanın geri kalanından çok daha hızlı ısınan Arktik bölgesiyle bağlantılı.
Kopernik verilerine göre Arktik bölgesi sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 3,2 derece daha sıcak hale geldi. Bunun önemli nedenlerinden biri 'albedo etkisi' olarak bilinen süreç.
Normalde kar ve buz, Güneş ışığını uzaya geri yansıtıyor. Ancak buzlar eridikçe altında daha koyu renkli kara ve okyanus yüzeyleri ortaya çıkıyor. Bu yüzeyler daha fazla ısı emerek erimeyi hızlandırıyor.
Bilim insanları ayrıca Avrupa’da karla kaplı bölgelerin giderek küçüldüğünü ve bunun da toprağın daha fazla ısı tutmasına yol açtığını belirtiyor.
Temiz hava politikalarının beklenmedik etkisi
Araştırmacılar, Avrupa’daki hava kirliliğini azaltmaya yönelik düzenlemelerin de dolaylı bir etki yarattığını söylüyor. 1980’lerden bu yana aerosol emisyonlarının azalması hava kalitesini iyileştirirken, aynı zamanda atmosferde Güneş ışığını yansıtan parçacıkların azalmasına neden oldu.
Bu durum, yüzeye ulaşan güneş radyasyonunun artmasına ve ek ısınmaya katkıda bulunuyor.
Son 30 yılda Doğu ve Güneydoğu Avrupa ile Alp bölgesinin her on yılda yaklaşık 0,5 ila 1 derece ısındığı belirtiliyor. Norveç’e bağlı Arktik takımadası Svalbard ise dünyanın en hızlı ısınan bölgelerinden biri haline geldi. Burada sıcaklık artışı bazı dönemlerde on yılda 2 dereceye kadar ulaştı.