İran aylar süren kesintinin ardından yeniden çevrimiçi: Kısıtlamalar sürüyor

İranlılar, yetkililerin aylar süren internet kesintisini sona erdirmesinin ardından çarşamba günü yeniden internete erişmeye başladı. Kesinti, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırmasının ülkeyi savaşa sürüklemesinin ardından uygulanmış ve dünyadaki en uzun ve en sıkı ulusal internet kesintilerinden biri olmuştu.

REKLAM

REKLAM

Bu hafta bazı kısıtlamaların kaldırılması kararı, ABD ve İran temsilcilerinin olası bir anlaşmayı sonuçlandırmak için yürüttüğü görüşmelerde daha kalıcı bir ateşkese yaklaşıldığı izlenimi oluşurken geldi. Ancak birçok İranlı erişimin her an yeniden kesilebileceğinden endişe ediyor.

Çarşamba günü birçok kullanıcı, bazı bölgelerde hizmetin yavaş ve kesintili olduğunu, YouTube ve Instagram gibi uygulamaların ise ocakta ülke çapındaki protestolar sırasında başlayan kesintiden önce olduğu gibi ağır kısıtlamalara tabi kaldığını söyledi.

İranlı siber güvenlik analisti Amir Rashidi, hâlâ yaygın kesintiler bulunduğunu belirtti. Rashidi, X’te "Kesintinin bittiğini söylemek için çok erken," diye yazdı.

Eşi benzeri görülmemiş kesinti

İnternet takip şirketi NetBlocks’a göre İran’daki bağlantı seviyesi, yani cihazların internete bağlanabilme kapasitesi, şu anda kesinti öncesi kapasitenin yaklaşık yüzde 86’sında.

İnternet analiz şirketi Kentik ise aktarılan veri miktarını ve kullanım düzeyini gösteren internet trafiğinin yaklaşık yüzde 40 seviyesinde olduğunu belirtti.

Yaklaşık 90 milyon nüfuslu İran, bu yılın büyük bölümünde internetten kopuk kaldı. Çevrim içi kariyerleri olan gençlerin gelirleri yok oldu. İş kayıpları ve çevrim içi işletmelerin kapanması, savaşın ağır ekonomik maliyetlerine eklendi.

İslam Cumhuriyeti’nin iletişim bakanlığına göre yaklaşık 10 milyon kişinin işi internet bağlantısına bağlı.

Kesinti, İranlı ailelerin aylar süren huzursuzluk ve savaş döneminde iletişim kurmasını zorlaştırdı. Bazı dönemlerde telefon hatları da kesildi, ancak daha sonra yeniden açıldı.

Tahran’da yaşayan bir kadın, aylar boyunca yurt dışında yaşayan oğullarıyla neredeyse hiç konuşamadığını söyledi. Yetkililerin erişimi yeniden sağlamasına inanamadığını belirten kadın, kesintiyi uzatmak için bir gerekçe bulacaklarını düşündüğünü anlattı.

İran Ticaret Odası üyesi Afshin Kolahi, geçen ay yerel bir gazeteye yaptığı açıklamada internet kesintisinin günlük tahmini maliyetinin 30-40 milyon dolar olduğunu, dolaylı kayıpların ise muhtemelen bunun iki katına çıktığını söyledi.

Hizmete yavaş dönüş

Bağlantının yeniden sağlanmasıyla birlikte, basında yer alan haberlere göre işletmeler Instagram ve Telegram gibi platformlarda geri döndüklerini duyuran paylaşımlarla yeniden çevrim içi görünmeye başladı.

Ülkenin orta kesimindeki İsfahan kentinde yaşayan çevrim içi oyunlar oynayan ve teknoloji fenomeni olan bir İranlı, kesintinin YouTube ve Instagram’da yıllardır oluşturduğu geniş takipçi kitlesinin önemli bir bölümünü kaybetmesine yol açtığını söyledi.

Misilleme korkusuyla isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan kişi WhatsApp üzerinden gönderdiği sesli mesajda, "Tüm izlenmelerim ve etkileşimlerim çok düştü. Algoritmadan silindim," dedi.

İnternet bağlantısının hâlâ kesinti öncesine göre daha yavaş olduğunu belirten oyuncu, "Durum öyle bir noktada ki birçok içerik üreticisinin geliri sıfıra indi, başka işlere yöneldiler ya da hayatta kalmak için ekipmanlarını satmak zorunda kaldılar," dedi.

İranlı yetkililer interneti ilk olarak ocak ayında, hükümet karşıtı kitlesel protestolar sırasında kapatmıştı. Protestolar, binlerce kişinin öldüğü ve on binlerce kişinin gözaltına alındığı şiddetli bir baskıyla bastırılmıştı.

Bu kesinti hafiflemeye başlamışken hükümet, ABD ve İsrail saldırılarının İran’ın dini liderini ve diğer üst düzey yetkilileri öldürdüğü mevcut savaşın başlamasının ardından tamamen internet karartması uyguladı.

İranlıların genel olarak ulusal internete erişimi vardı. Ancak bu ağ çok daha sınırlıydı, kullanıcılar kötü hizmetten ve ağır sansürden şikayet etti.

Buna karşın üst düzey hükümet yetkililerine küresel internete erişim sağlayan SIM kartlar verildi. Baskı altında kalan hükümet, kesinti sırasında bu SIM kartlara erişimi bazı meslek gruplarını da kapsayacak şekilde genişletti.

İran hükümeti, uzun süreli kesinti nedeniyle eleştirilerin hedefi oldu. Kesinti, enflasyon, kritik sektörlere yönelik saldırılar ve İran limanlarına uygulanan ABD ablukası nedeniyle ağır darbe alan ekonomiye daha fazla zarar verdi.