Trump, olası anlaşmanın İran’ın nükleer programını sona erdirmesini, Hürmüz Boğazı’nı tüm gemilere ücretsiz açmasını ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ABD tarafından bulunup imha edilmesine izin vermesini içerdiğini iddia etti.
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın önemli tavizler vermeyi kabul ettiğini ve barış anlaşmasını cuma günü onaylayabileceğini öne sürdü. Trump, anlaşmanın İran’ın nükleer programını sona erdirmesini, Hürmüz Boğazı’nı tüm gemilere ücretsiz açmasını ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ABD tarafından bulunup imha edilmesine izin vermesini içerdiğini iddia etti.
REKLAM
REKLAM
Ancak İranlı yetkililer, nihai bir anlaşmaya henüz varılmadığını belirterek Trump’ın açıklamalarına mesafeli yaklaştı. Dışişleri Bakanlığı'ndan gelen açıklamada, "Bu aşamada, savaşı sona erdirmeye odaklanmış durumdayız ve nükleer konu hakkında herhangi bir müzakere söz konusu değil," dendi.
Trump'ın şartları
Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda İran’ın “asla bir nükleer silaha veya bombaya sahip olmayacağını” kabul etmesi gerektiğini belirtti.
ABD Başkanı ayrıca Hürmüz Boğazı’nın tüm deniz trafiğine ücret alınmaksızın açılmasını, boğazdaki mayınların temizlenmesini ve İran’daki güvenli bir nükleer tesiste bulunan yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumun ABD tarafından ortaya çıkarılarak imha edilmesini talep etti. Trump, anlaşmanın İran’ın dondurulmuş varlıklarına erişimini de engelleyeceğini savundu.
Trump ayrıca ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını kaldıracağını söyledi, ancak bunun anlaşmanın resmen kabul edilmesine bağlı olup olmadığı netlik kazanmadı.
Trump’ın açıkladığı şartlar, İran’ın uzun süredir savunduğu bazı temel pozisyonlardan geri adım attığı izlenimi yarattı. Buna göre Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret alma hakkından, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması talebinden ve nükleer programını sürdürme hakkı konusundaki ısrarından vazgeçmiş görünüyordu.
İran tarafı ne diyor?
Ancak İran tarafı, Trump’ın açıklamalarının ardından anlaşmaya varıldığı iddialarını reddetti. Yarı resmi Tasnim Haber Ajansı, ABD ile İran arasında henüz nihai bir mutabakat sağlanmadığını bildirdi ve Trump’ın paylaşımını “tek taraflı ve benmerkezci açıklamalar yapma alışkanlığının bir örneği” olarak nitelendirdi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de devlet medyasına yaptığı açıklamada, taraflar arasında mesaj alışverişinin sürdüğünü ancak henüz kesin bir anlaşmaya ulaşılamadığını söyledi.
Tasnim, müzakerelerde nükleer konunun ele alınmadığını ve Trump’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ABD ablukasını kaldıracağı yönündeki açıklamalarına şüpheyle yaklaşılması gerektiğini yazdı.
Fars Haber Ajansı ise Trump’ın açıklamalarını “gerçeklerle yalanların karışımı” olarak tanımladı ve olası bir anlaşmada Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz açılması ya da İran’ın nükleer materyallerinin imha edilmesi gibi maddelerin yer almadığını savundu.
İran’ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf da cuma günü yaptığı açıklamada, İran’ın “garantilere ya da sözlere değil, yalnızca eylemlere güvendiğini” belirtti. Galibaf, ateşkesin uzatılması ve savaşın sona erdirilmesine yönelik görüşmeler başarısız olursa İran’ın yeni çatışmalara hazır olduğunu da vurguladı.
İsrail'in konumu ne olacak?
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de perşembe yaptığı açıklamada anlaşmanın yakın olduğunu ima etmişti.
İranlı üst düzey yetkililer ise ülkenin uranyum stoklarını yurt dışına göndermeyi planlamadığını vurguluyor.
Olası bir anlaşmada İsrail'in konumunun ne olacağı da merak konusu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Bekayi, uluslararası kurumların “sessizliği ve kayıtsızlığının” İsrail’i daha fazla saldırganlığa teşvik edeceğini savundu. Bekayi ayrıca ABD’yi Lübnan, Filistin toprakları ve bölgedeki tüm İsrail eylemlerinin “ortağı ve suç ortağı” olmakla suçladı.
Bu arada Trump, İran ile yürütülen müzakerelerde yer alan tüm ülkelerin “zorunlu olarak” İbrahim Anlaşmaları kapsamına dahil edilmesini istemişti. Trump, pazartesi günü yaptığı açıklamada bu ülkelerin anlaşmalara katılım sürecini başlatmalarını talep etmişti.
Trump'ın çağrısının Türkiye, Suudi Arabistan, Katar ve Pakistan'ı kapsadığı belirtiliyor. Ancak ABD Başkanı, bazı ülkelerin anlaşmaya katılmamak için gerekçeleri olabileceğini de sözlerine eklemişti.
İbrahim Anlaşmaları, ABD arabuluculuğunda 2020'de imzalanan, İsrail ile bazı Arap ülkeleri arasındaki diplomatik ilişkilerin resmen normalleştirilmesini amaçlayan bir dizi mutabakata deniyor.